Ünite 2: Osmanlı İmparatorluğu’nda Çalışma İlişkileri — Alıştırmalar

Ders kitabının açık uçlu alıştırmaları. Bunlar çoktan seçmeli sınav sorusu değil — düşünmeni, araştırmanı, kendi cümlelerinle anlatmanı isteyen etkinlikler. Kitabın verdiği örnek yanıtlar kapalı duruyor; önce kendin dene.

1. Alıştırma 1myders hazırladı
   Osmanlı İmparatorluğu'nda tarım ve sanayi sektörlerinin yapısını inceleyerek, ülkede sürekli ve geniş bir ücretli işçi sınıfının doğuşunu geciktiren temel iktisadi ve hukuki etkenleri karşılaştırınız.
   Yanıt / ipucu

   Öğrenci, tarımda küçük üreticiliğin egemenliğini ve miri arazi yapısını, sanayide ise kapitülasyonlar nedeniyle el sanatlarının çökmesini analiz etmelidir. Bu iki yapısal unsurun, emeğin topraktan kopup kitlesel bir sanayi işgücüne dönüşmesini nasıl engellediğini açıklamalıdır.
2. Alıştırma 2myders hazırladı
   Osmanlı işgücü piyasasındaki etnik ve dinsel çeşitliliğin (Müslüman ve gayrimüslim nüfus dağılımının) işçilerin ortak bir sınıf bilinci geliştirmesi üzerindeki etkilerini tartışınız.
   Yanıt / ipucu

   Öğrenci, ticari ve sınai faaliyetlerde gayrimüslim unsurların ağırlıkta olmasının ve Türk-Müslüman nüfusun ekonomik hayattaki azınlık konumunun, işçiler arasındaki kültürel bölünmüşlüğü artırarak ortak örgütlenme reflekslerini nasıl zayıflattığını değerlendirmelidir.
3. Alıştırma 3myders hazırladı
   19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Osmanlı sanayisinde kadın ve çocuk işçi istihdamının artış nedenlerini ve bu grupların çalışma koşullarını erkek işçilerle kıyaslayarak örneklendiriniz.
   Yanıt / ipucu

   Öğrenci, savaşlar nedeniyle azalan erkek nüfusunu ve işverenlerin düşük maliyet arayışını temel nedenler olarak göstermelidir. Kadın ve çocukların erkeklerin beşte üçü oranında düşük ücretlerle çalıştırıldığını ve evde parça başı çalışma gibi güvencesiz biçimlerin tercih edildiğini belirtmelidir.
4. Alıştırma 4myders hazırladı
   Mecelle'nin bireysel çalışma ilişkilerine yaklaşımı ile günümüz modern iş hukuku ilkelerini, işçinin hukuki statüsü ve sözleşme serbestisi açılarından karşılaştırınız.
   Yanıt / ipucu

   Öğrenci, Mecelle'nin iş ilişkisini bir 'kira sözleşmesi' (icarat) olarak görüp işçiyi nefsini kiraya veren (ecir) şeklinde tanımlayan liberal-bireyci yaklaşımını açıklamalıdır. Bu yaklaşımın, işçiyi koruyan modern sosyal politika ve iş hukuku ilkelerinden uzak olduğunu vurgulamalıdır.
5. Alıştırma 5myders hazırladı
   1908 İkinci Meşrutiyet ortamında yaşanan 'İlan-ı Hürriyet' grevlerinin taleplerini ve bu hareketliliğe tepki olarak çıkarılan 1909 Tatil-i Eşgal Kanunu'nun getirdiği kısıtlamaları analiz ediniz.
   Yanıt / ipucu

   Öğrenci, 1908 grevlerindeki ücret artışı ve çalışma sürelerinin kısaltılması gibi talepleri incelemelidir. Ardından, Tatil-i Eşgal Kanunu'nun kamu hizmetlerinde sendikalaşmayı yasaklayarak ve zorunlu uzlaştırma mekanizması getirerek bu hareketleri nasıl denetim altına aldığını açıklamalıdır.