Ünite 3: Türkiye’de Tek Parti Döneminde Çalışma İlişkileri: 1920-1946, Birinci Kısım: Siyaset, İktisat, Ücretliler, Çalışma İlişkilerinin — Alıştırmalar
Ders kitabının açık uçlu alıştırmaları. Bunlar çoktan seçmeli sınav sorusu değil — düşünmeni, araştırmanı, kendi cümlelerinle anlatmanı isteyen etkinlikler. Kitabın verdiği örnek yanıtlar kapalı duruyor; önce kendin dene.
Alıştırma 1myders hazırladı
Tek parti döneminin 'dayanışmacılık' (solidarizm) ideolojisini ve bu ideolojinin sınıf mücadelesini reddeden yaklaşımını dikkate alarak, 1938 tarihli Cemiyetler Kanunu ile getirilen yasakların çalışma ilişkilerine ve işçi örgütlenmesine etkilerini tartışınız.
Yanıt / ipucu
Dayanışmacılık ideolojisi, toplumda sınıfların varlığını reddettiği için sınıf esasına dayalı örgütlenmeleri yasaklamıştır. Bu durum, bağımsız sendikaların kurulmasını engellemiş ve işçilerin hak arama mücadelelerini devlet kontrolü altındaki mekanizmalara mahkum etmiştir.
Alıştırma 2myders hazırladı
1920'li yıllardaki liberal sanayileşme çabalarının başarısız olma nedenleri ile 1930'lu yıllarda geçilen 'devletçi' iktisat politikalarının çalışma ilişkilerine yansımalarını karşılaştırınız.
Yanıt / ipucu
Liberal dönemde sermaye ve nitelikli işgücü yetersizliği nedeniyle sanayileşme sınırlı kalmış, bu da ücretli çalışan sınıfın büyümesini engellemiştir. Devletçi dönemde ise kurulan İDT'ler sayesinde ücretli çalışan sayısı artmış ve devlet, işçileri fabrikalara bağlamak için koruyucu sosyal politikalar (paternalizm) geliştirmek zorunda kalmıştır.
Alıştırma 3myders hazırladı
Erken Cumhuriyet döneminde görülen 'köylü-işçi' olgusunu ve bu durumun fabrikalardaki işgücü devir oranları ile işçi sınıfı bilincinin gelişimi üzerindeki olumsuz etkilerini analiz ediniz.
Yanıt / ipucu
Tarımla bağını koparmayan köylü-işçiler, mevsimsel olarak çalışıp köylerine döndükleri için yüksek işgücü devrine yol açmış ve işbaşında nitelik kazanmayı zorlaştırmıştır. Bu süreksizlik, ortak yaşam deneyimini ve dolayısıyla sınıf bilincinin ve modern işçi kimliğinin oluşmasını geciktirmiştir.
Alıştırma 4myders hazırladı
İkinci Dünya Savaşı yıllarında çıkarılan Milli Korunma Kanunu'nun (MKK), kadın ve çocuk işçilerin çalışma koşulları ile istihdam oranları üzerindeki etkilerini dönemin verileri eşliğinde değerlendiriniz.
Yanıt / ipucu
Milli Korunma Kanunu, İş Kanunu'nun koruyucu hükümlerini askıya alarak kadın ve çocukların çalışma sürelerini uzatmış ve gece çalışmalarına izin vermiştir. Bu durum, erkek nüfusun silah altında olduğu savaş yıllarında çocuk işçi sayısının 2,5 kat artmasına ve kadın emeğinin sömürülmesine zemin hazırlamıştır.
Alıştırma 5myders hazırladı
İş Kanunu öncesi dönemde uygulanan 'dolaylı' ve 'dolaysız' hukuksal düzenleme kavramlarını açıklayarak, 151 sayılı Ereğli Havza-i Fahmiyesi Kanunu'nun getirdiği yenilikleri bu çerçevede örneklendiriniz.
Yanıt / ipucu
Dolaylı düzenlemeler başka alanları düzenlerken iş yaşamına değinen yasalar iken, dolaysız düzenlemeler doğrudan çalışma ilişkilerini hedefler. 151 sayılı Kanun, maden işçilerine yönelik zorunlu çalışmayı yasaklaması, 8 saatlik iş gününü getirmesi ve asgari ücret komisyonu kurmasıyla doğrudan çalışma yaşamını düzenleyen öncü bir dolaysız yasadır.
