Ünite 4: Türkiye’de Tek Parti Döneminde Çalışma İlişkileri: 1920-1946, İkinci Kısım: İş Kanunu ve Sonrası, Sosyal Güvenlik, Ücretler ve — Alıştırmalar
Ders kitabının açık uçlu alıştırmaları. Bunlar çoktan seçmeli sınav sorusu değil — düşünmeni, araştırmanı, kendi cümlelerinle anlatmanı isteyen etkinlikler. Kitabın verdiği örnek yanıtlar kapalı duruyor; önce kendin dene.
Alıştırma 1myders hazırladı
1936 tarihli İş Kanunu'nun 'ikili karakteri' kavramını açıklayarak, kanunun bireysel ve toplu iş ilişkileri alanındaki zıt yaklaşımlarını karşılaştırınız.
Yanıt / ipucu
İş Kanunu bireysel alanda asgari ücret, kıdem tazminatı ve çalışma sürelerinin sınırlandırılması gibi işçiyi koruyucu ve liberal hükümler içerirken; toplu ilişkilerde grev-lokavt yasakları ve zorunlu tahkim gibi devlet egemenliğini kuran otoriter bir yaklaşım benimsemiştir.
Alıştırma 2myders hazırladı
İş Kanunu'nun yürürlüğe girdiği dönemde uygulama alanını daraltan üç temel sınırlamayı (işçi niteliği, işçi sayısı ve faaliyet alanları) gerekçeleriyle birlikte analiz ediniz.
Yanıt / ipucu
Kanun sadece bedenen çalışanları kapsamış, günde en az 10 işçi çalıştıran işyerlerini şart koşmuş ve tarım ile deniz/hava taşımacılığını dışarıda bırakmıştır. Bu durum, dönemin küçük ölçekli işletme yapısı ve tarım ağırlıklı nüfusu nedeniyle çalışanların büyük kısmını korumasız bırakmıştır.
Alıştırma 3myders hazırladı
1938 tarihli Cemiyetler Kanunu ile 1936 tarihli İş Kanunu arasındaki ilişkiyi, sendikal örgütlenme hakkı ve sınıf mücadelesi bağlamında tartışınız.
Yanıt / ipucu
İş Kanunu sendikalara dair doğrudan bir yasak getirmemişken, 1938 tarihli Cemiyetler Kanunu sınıf esasına dayalı cemiyet kurmayı yasaklayarak sendikalaşmanın önünü 1946 yılına kadar tamamen kapatmıştır.
Alıştırma 4myders hazırladı
İkinci Dünya Savaşı döneminde yürürlüğe giren Milli Korunma Kanunu'nun (MKK) işçi hakları ve çalışma koşulları üzerindeki olumsuz etkilerini örneklerle açıklayınız.
Yanıt / ipucu
MKK ile haftalık çalışma süreleri uzatılmış, hafta tatili ve bayram izinleri kaldırılmış, kadın ve çocukların ağır işlerde çalıştırılmasına izin verilmiştir. Ayrıca Ereğli Kömür Havzası'nda zorunlu çalıştırma anlamına gelen iş mükellefiyeti uygulanmıştır.
Alıştırma 5myders hazırladı
İş Kanunu'nda öngörülen 'işçi temsilciliği' kurumunun, iş güvencesi eksikliği çerçevesinde neden etkisiz kaldığını değerlendiriniz.
Yanıt / ipucu
İşçi temsilcileri uyuşmazlıkları çözmekle görevlendirilmiş olsalar da, işverenin feshine karşı yasal bir güvenceye sahip olmadıkları için işveren karşısında pasif kalmışlar ve hak arama mücadelesini etkin yürütememişlerdir.
