Dayanışmacılık (Solidarizm)Sınıfların varlığını ve sınıf mücadelesini reddeden, toplumun ortak çıkarlar için bir arada çalışan meslek gruplarından oluşan organik bir bütün olduğunu savunan sosyolojik ve siyasi ideolojidir. Tek parti döneminin halkçılık ilkesinin temelini oluşturmuştur.
Paternalist HalkçılıkDevletin veya işverenin, çalışanları koruyup kollayan bir 'baba' figürü gibi davrandığı, onlara sosyal haklar sağlarken karşılığında itaat ve süreklilik beklediği yönetim anlayışıdır. İDT'lerdeki işgücü sorunlarını çözmek amacıyla yaygın olarak uygulanmıştır.
Köylü-İşçiTarım kesimiyle bağlarını tamamen koparmamış, yılın belirli dönemlerinde fabrikalarda çalışıp ek gelir elde eden, ardından tarımsal faaliyetler için köyüne dönen geçici işçi profilidir. Erken Cumhuriyet döneminde yüksek işçi devrinin temel nedenidir.
İşgücü Devir OranıBir işletmeye belirli bir dönemde giren ve çıkan işçi sayısının toplam işçi sayısına oranını ifade eden sirkülasyon göstergesidir. Tek parti döneminde işçilerin süreklilik arz etmemesi nedeniyle bu oran son derece yüksektir.
Umumi MukaveleTürk iş hukukuna ilk kez 1926 tarihli Borçlar Kanunu ile giren, işverenler veya işveren dernekleri ile işçiler veya işçi dernekleri arasında yapılan toplu iş sözleşmesidir. Dönemin koşulları nedeniyle uygulanamamıştır.
Zorunlu TahkimToplu iş uyuşmazlıklarının tarafların anlaşamaması durumunda devlet tarafından kurulan resmi kurullar (hakemler) aracılığıyla kesin olarak çözüme kavuşturulması sistemidir. 1936 İş Kanunu ile grev yasağının alternatifi olarak getirilmiştir.
Ücretli İş MükellefiyetiDevletin olağanüstü durumlarda veya savaş koşullarında vatandaşları belirli işlerde (özellikle madenlerde) zorunlu olarak çalıştırması uygulamasıdır. İkinci Dünya Savaşı sırasında Milli Korunma Kanunu kapsamında uygulanmıştır.
Dolaylı DüzenlemeAsıl amacı çalışma ilişkilerini düzenlemek olmayan genel nitelikli yasaların (Borçlar Kanunu, Umumi Hıfzısıhha Kanunu vb.) içine işçi hakları ve çalışma koşullarıyla ilgili hükümler konulması yöntemidir.
Dolaysız DüzenlemeDoğrudan ve sadece çalışma yaşamını, işçi-işveren ilişkilerini ve sosyal politikaları düzenlemek amacıyla çıkarılan özel kanunlardır (151 sayılı Kanun, Hafta Tatili Kanunu, İş Kanunu vb.).
İhtiyat ve Teavün Sandıkları1921 tarihli 151 sayılı Kanun ile Ereğli Kömür Havzası'nda çalışan maden işçilerine sosyal güvenlik, yardım ve güvence sağlamak amacıyla kurulan yardımlaşma ve biriktirme sandıklarıdır.
Amele BirliğiEreğli Kömür Havzası'ndaki maden işçilerinin sosyal ve ekonomik haklarını korumak, yardımlaşmalarını sağlamak amacıyla kurulan ve asgari ücret komisyonunda da temsil edilen Türkiye'nin ilk resmi işçi örgütlenmelerindendir.
Milli İktisatEkonomik bağımsızlığı sağlamak amacıyla yerli sermayeyi, yerli üretimi ve Türk işgücünü korumayı ve geliştirmeyi hedefleyen, yabancı egemenliğine karşı çıkan iktisat politikasıdır.
Teşvik-i Sanayi Kanunu1927 yılında özel sektörün sanayi yatırımlarını desteklemek, muafiyetler ve kolaylıklar sağlamak amacıyla çıkarılan ancak sermaye yetersizliği nedeniyle beklenen başarıya ulaşamayan kanundur.
İktisadi Devlet Teşekkülleri (İDT)Devletçi dönemde sanayileşmenin motoru olarak kurulan, Sümerbank ve Etibank gibi doğrudan devlet eliyle işletilen ve bünyesinde geniş işçi kitleleri barındıran kamu iktisadi kuruluşlarıdır.
Fikir İşçisiBedensel güçten ziyade zihinsel emeğe dayalı olarak çalışan, büro işleri, yönetim veya teknik hizmetlerde görev yapan ve 1930'lu yıllardaki ilk iş istatistiklerinde kapsam dışı bırakılan çalışan grubudur.
Milli Korunma Kanunu (MKK)1940 yılında İkinci Dünya Savaşı'nın olağanüstü koşullarında çıkarılan, hükümete ekonomiyi ve çalışma yaşamını doğrudan düzenleme, iş kanunundaki koruyucu hükümleri askıya alma yetkisi veren kanundur.
Cemiyetler Kanunu (1938)Derneklerin kurulmasını ön izin sistemine bağlayan ve sınıf esasına veya adına dayanan cemiyetlerin (sendikaların) kurulmasını açıkça yasaklayan, tek parti döneminin otoriter yasalarındandır.
