Ünite 3: Türkiye’de Tek Parti Döneminde Çalışma İlişkileri: 1920-1946, Birinci Kısım: Siyaset, İktisat, Ücretliler, Çalışma İlişkilerinin — Örnekler

1938 yılında yürürlüğe giren Cemiyetler Kanunu'nun getirdiği kurallar nedeniyle, bir grup fabrika işçisi bir araya gelerek kendi haklarını savunmak amacıyla 'İşçi Hakları Derneği' adında sınıf esasına dayanan bir örgüt kuramaz. Devletin uyguladığı dayanışmacılık ideolojisi gereği, bu tür sınıfsal derneklerin kurulması yasaklanmış ve cemiyetlerin kuruluşu ön izin sistemine bağlanmıştır.

Bir tekstil fabrikasında çalışan Ahmet, hasat mevsimi geldiğinde fabrikadaki işini bırakıp memleketine ekin biçmeye gider. Ahmet gibi tarımla bağını koparmamış çok sayıda köylü-işçinin mevsimlik olarak fabrikadan ayrılması, işletmede sürekli bir işgücü açığına ve yüksek işçi sirkülasyonuna yol açar.

İkinci Dünya Savaşı yıllarında seferberlik ilan edilip yetişkin erkekler askere alınınca, fabrikalarda büyük bir işgücü açığı ortaya çıkar. Hükümet 1940 yılında çıkardığı Milli Korunma Kanunu ile İş Kanunu'nun koruyucu hükümlerini askıya alır ve böylece 14 yaşındaki bir çocuk işçi, savaş koşullarında gece vardiyasında yasal olarak çalıştırılabilir hale gelir.