RasyonalizasyonToplumsal ve ekonomik süreçlerin bilimsel, hesaplanabilir ve verimlilik odaklı yöntemlerle düzenlenmesidir. Örneğin, bilimsel yönetim ilkeleri iş süreçlerini rasyonelleştirerek işçiyi bir makine parçası gibi konumlandırır.
Beşeri İlişkiler Yaklaşımıİş yerindeki verimliliğin fiziksel koşullardan ziyade sosyal ve psikolojik faktörlere bağlı olduğunu savunan yaklaşımdır. Hawthorne deneyleri, arkadaşlık ve grup aidiyetinin verimliliği artırdığını kanıtlamıştır.
Hawthorne Etkisiİnsanların gözlemlendiklerini bildiklerinde davranışlarını değiştirmeleri durumudur. Hawthorne deneylerinde işçilerin, araştırmaya dahil edildikleri için fiziksel koşullardan bağımsız olarak daha verimli çalıştıkları gözlenmiştir.
Anti-yapısalcılıkToplumsal yapıların birey üzerindeki mutlak belirleyiciliğini reddeden yaklaşımdır. Çalışma sosyolojisinde bu, mikro düzeydeki bireysel etkileşimlerin yapısal faktörlerden daha önemli olabileceğini savunur.
İşlevselcilikToplumu ve örgütleri, her parçanın bütünün devamı için belirli bir işlevi yerine getirdiği bir sistem olarak gören yaklaşımdır. Örgütler, toplumun ihtiyaçlarını karşılayan alt sistemler olarak ele alınır.
X Kuramıİnsan doğasının tembel, sorumluluktan kaçan ve zorlanması gereken bir yapıda olduğunu varsayan yönetim modelidir. Örneğin, sıkı denetim ve ceza tehdidi bu kuramın temel araçlarıdır.
Y Kuramıİnsanın çalışmayı oyun kadar doğal gördüğünü, sorumluluk alabileceğini ve yaratıcı olduğunu savunan katılımcı yönetim modelidir. İşçinin inandığı amaçlar uğruna kendi kendini yönetebileceğini öngörür.
İhtiyaçlar HiyerarşisiMaslow tarafından geliştirilen, insanın fizyolojikten kendini gerçekleştirmeye doğru sıralanan ihtiyaçlarını tanımlayan kuramdır. İş yerinde güvenlik ihtiyacı karşılanmadan, işçinin yaratıcılık basamağına çıkması beklenemez.
Örgüt KültürüBir örgütün üyeleri tarafından paylaşılan değerler, inançlar ve normlar bütünüdür. Fiziksel yapıdan farklı olarak, örgütün 'ne olduğunu' belirleyen kültürel kimliktir.
Sistem TeorisiÖrgütleri, girdileri çıktılara dönüştüren ve çevresiyle etkileşimde olan açık bir bütün olarak gören yaklaşımdır. Bir banka, toplumun mali sisteminin bir parçası olarak kendi içinde alt departmanlardan oluşan bir sistemdir.
Emek Süreci TeorisiKapitalist üretimin, sermayenin kontrol ve vasıfsızlaştırma arayışıyla şekillendiğini savunan teoridir. İşçinin üretim sürecindeki karar mekanizmalarından dışlanması bu teorinin merkezindedir.
VasıfsızlaştırmaTeknolojik gelişme ve denetim sistemleri aracılığıyla işçinin uzmanlık becerilerinin değersizleştirilmesi sürecidir. Bu sayede sermaye, işçinin pazarlık gücünü kırmayı hedefler.
Sorumlu Otonomiİşçinin, işletmenin hedeflerini kendi hedefi gibi benimseyerek denetimi içselleştirmesidir. İşçi, özgür olduğunu sanırken aslında yönetimsel amaçlara hizmet etmektedir.
Yeni İktisat Sosyolojisiİktisadi faaliyetlerin sosyal ilişkilerle iç içe geçtiğini (gömülü olduğunu) savunan yaklaşımdır. İş bulma sürecinde kişisel ağların, resmi ilanlardan daha etkili olması buna bir örnektir.
Ağ TeorisiEkonomik ilişkilerin sosyal ağlar (aile, akraba, arkadaş) üzerinden yürüdüğünü inceleyen teoridir. İş dünyasındaki 'referans' sistemi bu ağların bir yansımasıdır.
Kitle Üretimi (Fordizm)Standardize edilmiş ürünlerin, montaj hatlarında yoğun teknoloji ve düşük vasıflı emekle üretilmesidir. Otomotiv sektöründeki seri üretim buna klasik bir örnektir.
Yalın ÜretimStoksuz, esnek ve takım çalışmasına dayalı üretim modelidir. Japon otomotiv sanayinden çıkmış olup, kitle üretiminin karmaşıklığını azaltmayı hedefler.
Örgütsüz Kapitalizm1970 sonrası dönemde sendikaların ve merkezi politikaların etkisinin azaldığı, küresel ve parçalı bir ekonomik yapıyı ifade eder. İşçi sınıfının kolektif kimliğinin erozyona uğraması bu dönemin özelliğidir.
EnformasyonelizmBilgi ve enformasyon teknolojilerinin üretimin merkezine yerleştiği toplumsal durumdur. Ağ toplumunda sermaye, bu teknolojiler sayesinde zaman ve mekândan bağımsızlaşmıştır.
Akışlar MekânıCastells'in ağ toplumu için kullandığı, zamanın ve mekânın önemini yitirdiği, eylemlerin anlık ve çoklu gerçekleştiği sanal ortamdır. İnternet üzerinden yapılan küresel ticaret buna örnektir.
Enformasyonel EmekAğ toplumunun gerektirdiği dijital becerilere sahip, sermaye ile bütünleşebilen yeni nesil çalışan grubudur. Geleneksel işçiden farklı olarak, ağın sağladığı fırsatları kullanabilirler.
