← Ünite 2
Genel İşletme

Ünite 2: İşletme Çevresi

Doğu Avrupa Siyasal Değişimi (1989)
1989 yılından itibaren Doğu Avrupa'da yaşanan siyasal değişim, yasal ve ekonomik etkileriyle birlikte bölgede faaliyet gösteren işletmeler üzerinde oldukça yoğun bir dönüşüm ve değişim etkisi yaratmıştır.
Prof. Dr. Ayşe Buğra'nın Eseri
Prof. Dr. Ayşe Buğra’nın kaleme aldığı 'Devlet ve İşadamları' isimli eser, Türkiye bağlamında işletmeler ve siyasal-yasal çevre etkileşimini inceleyen akademik açıdan son derece önemli bir kaynak çalışmadır.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK)
TÜİK'in resmi web sitesi (www.tuik.gov.tr), işletmecilerin ekonomik çevre analizlerinde gereksinim duydukları güncel ekonomik verilere hızlı ve güvenilir bir şekilde erişebileceği ulusal bir kaynaktır.
Tayland Sel Felaketi (2011)
2011 yılında Tayland'da meydana gelen son 50 yılın en büyük doğal felaketinde ülkenin üçte biri sular altında kalmış, küçük ve orta ölçekli fabrikaların kapanmasıyla ekonomik kayıp 510 milyar Baht'ı (16,7 milyar dolar) aşmıştır.

Anahtar Kavramlar

SinerjiBütünün kendisini oluşturan parçaların tek başlarına yaratabilecekleri değerlerin toplamından daha fazla bir değer yaratması durumudur. Örneğin, işletmedeki alt sistemler uyumlu çalıştığında sistemin çıktı potansiyeli tekil toplamdan büyük olur.
EntropiDoğadaki tüm sistemlerin er ya da geç yok olmaya mahkûm olduklarını açıklayan kavramdır. İşletmeler bu olguya karşı 'artı değer' yaratarak negatif entropi üretmek ve varlıklarını sürdürmek zorundadırlar.
EkofinaliteSistem yaklaşımına göre, belli sonuçlara ulaşmak için izlenebilecek yolların çok çeşitli olması durumudur. İşletmeciler farklı yolları kullanarak da aynı sonuca ulaşılabileceğini bilerek yenilikçi ortamlara zemin hazırlamalıdır.
İç Çevreİşletme sınırları içinde kalan; vizyon, misyon, temel yetenek, örgüt yapısı ve örgütsel kültürü barındıran alt sistemler topluluğudur. İşletmenin kimliğini ve iç dinamiklerini yansıtır.
Dış Çevreİşletme sınırları dışında yer alan ve işletmeyi doğrudan ya da dolaylı olarak etkileyen bileşenleri içeren üst sistemdir. Sektörel ve genel çevre olarak katmanlara ayrılır.
Sektörel Çevre (Mikro Çevre)İşletmenin yakın dış çevresi olup; rakipler, müşteriler, tedarikçiler, işgücü piyasası ve düzenleyici kurumları içeren, işletmeyi hızlı ve şiddetli etkileyen yapıdır.
Genel Çevre (Makro Çevre)Sektörel çevreye göre daha üst seviyeli ve işletme üzerinde dolaylı, uzun vadeli etkileri olan çevredir. Siyasal-yasal, ekonomik, sosyokültürel, teknolojik ve doğal çevre bileşenlerinden oluşur.
Siyasal-Yasal ÇevreSiyasal sistem, yasal kurumlar ve yasaları kapsayan, işletmelerin neleri yapıp neleri yapamayacağını kesin çizgilerle belirleyen genel çerçevedir. Devletin vergi ve hukuk düzenlemeleri bu çevrenin temelidir.
Ekonomik Çevreİşletmelerin var olan kıt kaynakları kullanarak sonsuz insan ihtiyaçlarını karşılamak üzere üretim yaptıkları ortamdır. Enflasyon, faiz, işsizlik ve konjonktür gibi güncel göstergeleri içerir.
Sosyokültürel ÇevreToplumsal yapıyı, demografik özellikleri ve kültürel değerleri içeren çevresel bileşendir. Toplumun yaş ortalaması, yaşam tarzı ve normları bu kapsamda değerlendirilir.
Demografik ÖzelliklerNüfusun gelir durumu, eğitim seviyesi, coğrafi dağılımı, nüfus yoğunluğu, kadın-erkek oranı, etnik yapısı ve ortalama yaşı gibi bireyleri tanımlayan özelliklerdir. İşletmelerin girdi ve çıktılarını doğrudan etkiler.
Teknolojik ÇevreGirdileri çıktılara dönüştürmek için gerekli olan uzmanlık, bilgi, araç ve yeteneklerin bütünüdür. Ürüne ve sürece ilişkin yenilikleri barındırarak rekabet üstünlüğü sağlar.
Doğal Çevreİşletmelerin girdi olarak kullandığı doğal kaynaklar ile iklimsel, coğrafi ve jeolojik etkenleri oluşturan çevredir. Madencilik veya denizcilik gibi sektörler doğal çevreye doğrudan bağlıdır.
Küresel ÇevreTüm genel ve sektörel çevre bileşenlerini etkileme potansiyeli olan, ülkeler arası sınırların kalkmasıyla tüm dünyayı saran en dış çevre katmanıdır. Çokuluslu işletmeler ve uluslararası örgütler bu yapının içindedir.
İkâme Ürünİşletmenin sunduğu ürünlerin yerini alabilecek, işletmenin ürünlerine benzemeyen ancak aynı ihtiyacı karşılayan mal veya hizmetlerdir. Örneğin, akşam yemeği için market yerine lokantaya gitmek.
Genişletilmiş ÜrünSatın alınan herhangi bir ürünün somut faydasına eşlik eden satış sonrası hizmetler, garanti koşulları, ödeme kolaylıkları ve ürün imajı gibi etkenleri kapsayan bütünleşik yapıdır.
Düzenleyici KurumlarDevlet tarafından kamu yararını korumak amacıyla kurulmuş, belli uzmanlık alanlarında uygulama kalıplarını belirleyen resmi ve özerk kuruluşlardır. Örnek olarak Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) gösterilebilir.
Çevresel Belirsizlikİşletmeyi yakından ilgilendiren çevresel faktörlerin sayısı ile bu faktörlerin değişim hızının bir fonksiyonudur. Yüksek belirsizlik, yöneticilerin fırsat ve tehditleri algılamasını zorlaştırır.

Diğer Önemli Bilgiler

THY'nin Star Alliance Üyeliği (2008)

Türk Hava Yolları, 1 Nisan 2008 tarihinde dünyanın ilk ve en büyük havayolu ittifakı olan Star Alliance’ın 20. üyesi katılarak küresel marka olma hedefinde dev bir adım atmış ve İstanbul'u havacılığın merkezi yapmıştır.

Sermaye Piyasası Kurulu (SPK)

SPK, 1981 yılında 2499 sayılı Kanun ile kurulmuş idari ve mali özerkliğe sahip düzenleyici bir kamu kurumudur; temel görevi sermaye piyasasının güven içinde çalışmasını ve yatırımcı haklarının korunmasını sağlamaktır.

Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK)

EPDK; elektrik, doğal gaz, petrol ve LPG piyasalarının yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve çevreyle uyumlu bir şekilde tüketicilere sunulması için bağımsız düzenleme ve denetim yapan sektörel bir kurumdur.

Greenpeace Örgütü

Faaliyet amacını 'çevreyi korumak ve barışa katkı sağlamak' şeklinde açıklayan Greenpeace, işletmeleri sosyal ve çevreye duyarlı davranmaya iten uluslararası nitelikteki en tanınmış baskı gruplarından biridir.

Doğal Hayatı Koruma Vakfı (WWF-Türkiye)

Doğal yaşam alanlarının ve türlerin korunmasını amaçlayan WWF-Türkiye, işletmelerin çevreye verdikleri zararları denetleyen ve kamuoyunda duyarlılık yaratan önemli bir sivil toplum ve baskı kuruluşudur.

Michael E. Porter'ın Rekabet Stratejisi

Michael E. Porter’ın orijinal adı 'Competitive Strategy' olan eseri, Türkçeye 'Rekabet Stratejisi: Sektör ve Rakip Analizi Teknikleri' adıyla çevrilmiş ve rakip analizi alanında klasikleşmiş bir başvuru kaynağıdır.

Katz ve Kahn'ın Sistem Yaklaşımı Çalışmaları

D. Katz ve R. L. Kahn'ın 1966 yılında kaleme aldığı 'The Social Psychology of Organisations' adlı eser, genel sistem yaklaşımının örgüt teorisine ve işletme bilimine uyarlanmasında öncü rol oynamıştır.

Kietzmann ve Diğerlerinin Sosyal Medya Çalışması

J. H. Kietzmann ve arkadaşları tarafından 2011 yılında hazırlanan 'Social media? Get serious!' makalesi, sosyal medyanın fonksiyonel yapı taşlarını ve işletmelerin sektörel çevredeki gücünü incelemektedir.

Birleşmiş Milletler ve Küreselleşme Aktörleri

Birleşmiş Milletler, Dünya Ticaret Örgütü, NATO, IMF ve uluslararası Kızılhaç örgütleri, dünyada sınırların kalkmasını ve ekonomik, siyasal etkileşimin artmasını sağlayan küreselleşmenin en temel aktörleridir.

Sınavda Dikkat Et

  • Sistem yaklaşımındaki 'sinerji' (değer artışı) ile 'entropi' (yok olmaya karşı artı değer üretme) kavramlarının tanımlarını karıştırmayın; sınavda sıkça ters köşeden sorulur.
  • İşletme çevresinin katmanlarını içeriden dışarıya doğru sırasıyla ezberleyin: İç çevre -> Sektörel (mikro) çevre -> Genel (makro) çevre -> Küresel çevre.
  • Genel çevre ile sektörel çevrenin bileşenlerini kesin olarak ayırt edin; örneğin 'Rakipler ve Müşteriler' sektörel çevre iken, 'Teknolojik ve Siyasal-Yasal' genel çevre unsurudur.
  • Siyasal-yasal çevrenin en güçlü aktörünün 'devlet' olduğunu, yasal çevrenin ise siyasal çevrenin somutlaşmış ve yasalaşmış hâli olduğunu unutmayın.
  • Temel değerlerin değiştirilmesinin çok güç (temel kişilik parçası), ikincil değerlerin ise göreceli olarak daha kolay değiştirilebilir olduğunu sorularda dikkate alın.
  • İkâme ürün kavramının rakip işletmelerin benzer ürünleri olmadığını, market yerine lokantaya gitmek gibi farklı alternatifleri kapsadığını unutmayın.
  • Çevresel belirsizliğin derecesinin neye bağlı olduğunu iyi bilin: Çevresel faktörlerin sayısı ve bu faktörlerin değişim hızı.
  • Düzenleyici kurumların (SPK, EPDK gibi) devlet tarafından resmi ve bağlayıcı olarak kurulduğunu, çıkar gruplarının ise resmi yaptırım gücü olmayan sivil/baskı grupları olduğunu karıştırmayın.