Etik kusurBireyin aldığı kararın ahlaki açıdan yanlış, yasa dışı veya etik dışı olması durumudur. Örneğin, bir çalışanın şirket olanaklarını kendi özel ihtiyaçları için bilerek ve isteyerek kullanması açık bir etik kusurdur.
Etik ikilemBirbiriyle çatışan ancak her ikisinin de olası geçerli etik yönleri olan iki seçenekten birinin seçilmesinin gerektiği, doğru ve yanlışın net olarak belirlenemediği durumlardır. Örneğin, piyasada serbest satılan ilaçların bazı yan etkilerinin tüketicilerden ticari kaygılarla gizlenmesi kararı bir etik ikilemdir.
Faydacılık yaklaşımıJeremy Bentham ve John Stuart Mill tarafından desteklenen, çoğunluğun en yüksek iyiliğini ve tatminini üreten kararın etik karar olduğunu savunan yaklaşımdır. Örneğin, bir otomotiv firmasının kârlılığı artırmak ve kalan işçilerin güvencesini sağlamak için fabrikadaki çalışanların dörtte birini işten çıkarma kararını bu yaklaşımla savunması mümkündür.
Haklar yaklaşımıBireyselcilik yaklaşımı olarak da anılan, etik karar veya eylemin onlardan etkilenen insanların haklarını (özgürlük ve refah hakları) en iyi koruyan karar olduğunu savunan yaklaşımdır. Örneğin, çalışanların konuşma özgürlüğünü desteklemek amacıyla şirket içindeki yolsuzlukları kamuoyuna duyuran kişileri korumak bu yaklaşıma uygundur.
Adalet kuramı yaklaşımıEtik kararların eşitlik, doğruluk ve tarafsızlık standartlarına dayalı olmasını savunan; dağıtım, prosedürel ve etkileşimsel adaleti gözeten yaklaşımdır. Örneğin, aynı işi gerçekleştiren kadın ve erkek çalışanlara performans ve beceri farkı olmaksızın farklı ücret verilmemesi dağıtım adaleti gereğidir.
Bütünleşik sosyal sözleşme kuramıİş etiğine deneysel (ne) ve normatif (ne olmalı) yaklaşımların birleştirilmesini öneren, genel sosyal sözleşme ile spesifik toplumsal sözleşmelerin entegrasyonuna dayanan kuramdır. Örneğin, çok uluslu bir işletmenin farklı bir ülkede fabrika kurarken o bölgede yaşayanların mevcut ücret düzeylerini baz alarak ücret belirlemesi bu kurama örnektir.
Değerlere dayalı yönetimÖrgütün bütününde geçerli olacak ortak değerlerin katılımcı bir yöntemle tüm kesimlerin temsilcileriyle birlikte belirlenmesi ve uygulanması anlayışıdır. Örneğin, bir şirketin paylaşılan değerler oluşturarak yöneticilerin kararlarına rehberlik etmesi ve çalışanlarda takım ruhu kurması bu yönetimin amacıdır.
Etik kodlarBelirli bir işletme, meslek grubu veya endüstri içinde etiksel açıdan çalışanlardan beklenen ve istenen davranış türlerini açıklayan yazılı bildirgelerdir. Örneğin, Türkiye Kimya Sanayicileri Derneği'nin üyelerinden üçlü sorumluluk anlayışına göre iş yapmalarını istemesi bir etik kod uygulamasıdır.
Klasik görüş (Sosyal sorumluluk)İşletme yönetimlerinin tek sosyal sorumluluğunun hissedarların finansal kazançlarını ve kârını maksimize etmek olduğunu savunan iktisadi görüştür. Nobel ödüllü ekonomist Milton Friedman bu yaklaşımın en hararetli savunucusudur.
Sosyoekonomik görüşYönetimin sosyal sorumluluğunun kâr elde etmenin ötesinde, toplumun refahını korumayı ve iyileştirmeyi de kapsadığını savunan görüştür. Örneğin, işletmelerin doğal çevre, yasal ve toplumsal meselelerle ilgilenmesini teşvik eden anlayış bu görüşe dayanır.
Ekonomik sorumlulukCarroll'ın sosyal sorumluluk piramidinin en alt basamağında yer alan, işletmenin varlık nedenini oluşturan, kâr elde etme ve mal/hizmet üreterek ekonomik sürdürülebilirliği sağlama yükümlülüğüdür. Yatırımcıların yatırımlarının karşılığını alması bu kapsamdadır.
Yasal sorumlulukİşletmelerin faaliyetlerini gerçekleştirirken faaliyet gösterdikleri ülkenin ilgili yasalarına ve düzenlemelerine tam olarak uymakla yükümlü olduğu ikinci basamak sorumluluktur. Örneğin, rekabet stratejilerini belirlerken yasalara riayet etmek zorunludur.
Etik sorumlulukPiramidin üçüncü basamağında yer alan, yasal bir engel veya zorunluluk olmasa bile toplumun ve paydaşların beklentilerine uygun, adil ve doğru faaliyetlerde bulunma yükümlülüğüdür. Örneğin, yasal zorunluluk olmamasına rağmen iklim değişikliğine karşı işletmelerin gönüllü adımlar atması buna örnektir.
Hayırseverlik sorumluluğuPiramidin en tepesinde yer alan, gönüllü sorumluluklar olarak da anılan, toplumun refahını artırmak ve yaşam kalitesini iyileştirmek için kaynakların (para, zaman, bilgi) aktarılmasıdır. Örneğin, şirketlerin eğitim veya sağlık vakıflarına bağış yapması bu kapsamdadır.
Sürdürülebilirlik (Üçlü Sorumluluk)İşletmelerin sadece tek bir kâr hedefi olmadığını, ekonomik değer, sosyal değer ve çevresel değer üretmekten oluşan bir amaç setine sahip olduğunu savunan John Elkington'ın 'triple bottom line' anlayışıdır. Gelecek nesillerin haklarına zarar vermeden bugünkü ihtiyaçların karşılanmasıdır.
Paydaşİşletmelerin amaçlarını gerçekleştirirken etkiledikleri veya etkilendikleri herhangi bir grup veya bireydir. Örneğin, bir üretim işletmesi için devlet, işletme sahipleri, tedarikçiler, çalışanlar, müşteriler ve yerel toplum birer paydaştır.
Kurumsal vatandaşlıkİşletmelerin çeşitli paydaş gruplarının kendilerinden bekledikleri ekonomik, yasal, etik ve hayırseverlik sorumlulukları stratejik kararlarında göz önünde bulundurmasını vurgulayan kavramdır.
İtibarPaydaşlar nezdinde şirketin eylemleri, seçimleri, davranışları ve sonuçlarına göre oluşan ya da değişen, işletmelerin fiziksel olmayan en değerli varlıklarından biridir.
Sosyal denetimİşletmelerin sosyal sorumluluk performansının ve topluma yönelik uygulamalarının bağımsız kriterler veya süreçler aracılığıyla değerlendirilmesidir.
UN Global Compact (Küresel İlkeler Sözleşmesi)Birleşmiş Milletler tarafından 2000 yılında evrensel kabul edilen; insan hakları, işgücü standartları, çevre ve yolsuzlukla mücadele olmak üzere 10 temel ilkeyi içeren küresel sözleşmedir.
