← Ünite 4
Genel İşletme

Ünite 4: İşletmelerin Kuruluşu ve Büyümesi

Sanayi ve Ticaret Bakanlığı İzni
İşletme kuruluş sürecinde yasal zorunluluklar çerçevesinde Sanayi ve Ticaret Bakanlığı İl Müdürlüğünden işletmenin kurulmasıyla ilgili resmi iznin alınması şarttır.
Ticaret Sicil Tescili ve İlanı
Girişimci, noter tasdikli ticaret unvanı ve gerekli belgeleri Ticaret Sicil Memurluğuna vererek işletmenin yasal olarak tescil edilmesini ve ilan edilmesini sağlamalıdır.
Vergi Dairesi Mükellefiyeti
Kuruluş aşamasında vergi dairesine vergi mükellefiyetinin tescili yapılması, vergi levhası ile yazar kasa levhasının onaylatılması ve damga vergisinin yatırılması zorunludur.
Belediye İşyeri Açma Ruhsatı
İşletmelerin faaliyete geçebilmesi için iş yerinin bulunduğu belediye başkanlığından dilekçe, tapu veya kira kontratı ile başvurularak işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmalıdır.

Anahtar Kavramlar

Teknik AraştırmaProjenin teknik olarak yapılabilirliğini araştırmak amacıyla teknik elemanlarca yapılan analizdir. Üretim teknolojisi, iş akış şemaları ve makine yerleşimi gibi konuları inceler.
FizibiliteKuruluş aşaması için en kapsamlı çalışma olup kurulmak istenen işletmenin mal maliyeti, satış fiyatı ve müşteri beklentilerinin incelendiği değerlendirmedir.
VerimlilikÇeşitli ürün ve hizmetlerin üretimindeki emek, sermaye, arazi, malzeme, enerji ve bilgi kaynaklarının etkin ve verimli bir şekilde kullanılmasıdır.
İktisadilikKurulacak işletmelerin ne kadar verimli çalışacağı, mal üretim maliyetlerinin nasıl belirleneceği ve en düşük maliyetle nasıl üretim yapılacağıdır.
Kârlılıkİşletmenin belirli bir dönemde elde ettiği net kârın, aynı dönemde kullanılan sermayeye oranıdır. Uygun coğrafi alanı seçmede temel ölçüttür.
Kuruluş Yeriİşletmelerin belirledikleri amaçlara ulaşmaları ve faaliyetlerini verimli, etkin ve kârlı şekilde sürdürebilecekleri coğrafi konumdur.
Yatay Büyümeİşletmenin kendi kaynaklarını kullanarak, fabrika veya şube sayısını artırıp kendi pazarı içindeki nüfuz ve etkililiğini artırarak genişlemesidir.
Dikey BüyümeBirbirlerini bütünleyen fakat farklı faaliyetler gerçekleştiren tedarikçi veya müşteri konumundaki işletmelerin birleşmesi ya da ortak iş yapmasıdır.
KonsorsiyumBüyük ölçekli köprü, baraj gibi yatırımları gerçekleştirmek için birden çok işletme veya bankanın yasal bağımsızlıklarını yitirmeden kurduğu geçici birlikteliktir.
KartelAynı sektörde faaliyet gösteren işletmelerin rekabeti azaltmak amacıyla hukuki bağımsızlıklarını yitirmeden miktar, fiyat veya pazarlama alanında yaptıkları anlaşmadır.
KonsernAynı iş kolunda çalışan az sayıda işletmenin finansal ve örgütsel yapılarında değişiklik yaparak yasal bağımsızlıklarını koruyup ekonomik bağımsızlıklarını yitirdikleri birleşmedir.
Tröstİki veya daha fazla işletmenin tekelci güç oluşturmak amacıyla hem yasal hem de ekonomik özgürlüklerini yitirerek sermaye ve yönetimlerini birleştirmesidir.
HoldingBir ana şirketin başka şirketlerin hisse senetlerinin %50'sinden fazlasını satın alarak onların yönetim ve denetimini ele geçirmesiyle oluşan şirketler grubudur.
Merger (Tam Birleşme)İki veya daha fazla işletmenin tek işletme hâline gelmesi; birinin diğerini yutması veya yeni bir tüzel kişilik oluşturması durumudur.

Diğer Önemli Bilgiler

Wilson International Otel Zinciri Örneği

George Wilson tarafından kurulan lüks otel zinciri, net bugünkü değer (NPV) yaklaşımını kullanarak Avrupa ve Asya'nın siyasi olarak istikrarlı gelişmiş ülkelerinde yatırım kararları almaktadır.

St.Charles ve Dominic Otel Projesi Teklifi

Karayipler'deki endüstrileşmiş küçük ada St.Charles'ın başkenti Dominic'de artan turizm ve endüstriye bağlı olarak otel inşa etme teklifi gelmiş, ancak sokak protestoları risk yaratmıştır.

Amerikan Menşeli Tröst Yapılanması

İşletmelerin tekelci güç oluşturmak amacıyla hukuki ve ekonomik bağımsızlıklarını yitirerek sermayelerini birleştirdikleri tröst modeli ilk kez ABD'de ortaya çıkıp gelişmiştir.

1980'li Yıllarda Küçülme Trendi

İşletmelerde hiyerarşiyi azaltan ve maliyetleri düşüren küçülme akımı, ilk kez 1980'li yıllarda uluslararası ticaretin ve özelleştirmenin etkisiyle ortaya çıkmaya başlamıştır.

İstanbul Avrupa Yakası Pazarlama Bölgesi Karteli Örneği

İstanbul'da hazır giyim üreten bir işletmenin rakip firmalarla anlaşarak ürünlerini sadece Avrupa yakasında satması ve diğer bölgelerde satış yapmaması pazarlama bölgesi kartelidir.

Demir-Çelik Fiyat Karteli Örneği

Demir-çelik fabrikalarının kendi aralarında anlaşarak ürettikleri demir veya çeliğin satış fiyatlarını sabitlemesi ve piyasaya tek fiyattan sürmesi fiyat karteline somut bir örnektir.

Sınavda Dikkat Et

  • Fizibilite (kesin proje) aşamasının işletme kurma planının en son ve en kapsamlı aşaması olduğunu unutmayın.
  • Verimlilik, iktisadilik ve kârlılık kavramlarının tanımlarını birbirleriyle karıştırmamaya özen gösterin; iktisadilik en düşük maliyettir.
  • İleri doğru dikey büyüme ile geriye doğru dikey büyüme arasındaki farkı iyi kavrayın; geriye doğru büyüme tedarikçi/girdi üretimine yönelmektir.
  • Konsorsiyum ile konsern kavramlarını karıştırmayın; konsorsiyum geçici projeler için kurulurken konsern sıkı iş birliği yapılan ekonomik bağımsızlık yitirilen bir yapıdır.
  • Holding tanımındaki %50 hisse oranı şartına dikkat edin; ana şirket bağlı şirketlerin hisselerinin çoğunluğunu ele geçirir.
  • Satın alma kartellerinin, üreticilerin mallarını düşük fiyatla almayı hedeflediği için en zararlı kartel türü olduğunu unutmayın.