← Ünite 6
Genel İşletme

Ünite 6: İşletmelerde Üretim ve Pazarlama

Fabrikasız Şirketler Trendi (Fabless Company)
Nike, Apple, Koton ve Arzum gibi birçok küresel ve yerel marka, üretim tesislerini kapatarak imalatı fason üreticilere yaptırmakta; kendi bünyelerini ise tasarım, marka yönetimi ve pazarlamaya odaklamaktadır.
Amerikan Pazarlama Derneği (AMA) 2004 Tanımı
AMA pazarlamayı, müşteriler için değer yaratma, değeri tanıtma ve sunmayı hedefleyen, organizasyona ve paydaşlarına yarar sağlamak amacıyla müşteri ilişkilerini yönetmeye yönelik süreçler dizisi olarak tanımlamıştır.
Japon Yönetim Gurusu Kenichi Ohmae
Ünlü Japon gurusu Kenichi Ohmae'nin kavramlaştırmasına göre, dünyada üretim tesisine sahip olmadan tamamen fason ve sözleşmeli üretimle faaliyet gösteren yüzlerce "fabrikasız şirket" bulunmaktadır.
Capital Dergisi 2011 Araştırması
Capital dergisinin Eylül 2011 tarihli haberine göre; Levi Strauss, Nike, Apple gibi dev şirketler üretimlerini uzak doğudaki fason üreticilere kaydırarak sabit yatırım ve amortisman maliyetlerinden kurtulmaktadır.

Anahtar Kavramlar

El İşçiliği SistemiSipariş temeline dayalı, kişilere bağlı olan, teknik araç ve makinelerin çok az yer aldığı, küçük ölçekli üretim sistemidir. Örneğin, tek bir usta tarafından sipariş üzerine tamamen el emeğiyle yapılan özel bir ahşap oymacılığı bu sisteme örnektir.
Ev İşçiliği SistemiÜretimin bağımsız işçilerce, girişimcilerin sağladığı hammadde ve araçlarla kendi işyerlerinde veya evlerinde yapıldığı üretim sistemidir. Örneğin, evde dokuma tezgahı olan ailelere iplik verilerek halı ürettirilmesi bu sisteme girer.
İmalathane SistemiÜretimin el işçiliğine dayalı olarak evlerde değil bağımsız işyerlerinde, geniş alıcı kitlelerinin genel istekleri dikkate alınarak yürütüldüğü sistemdir. Örneğin, takı ve hediyelik eşya üretiminin yapıldığı küçük atölyeler bu kapsamdadır.
Fabrikasyon SistemiBüyük fabrika binalarında, makinelerin ağırlıkta olduğu, stoklu çalışma esasına dayanan ve kitlesel üretim yapan gelişmiş sistemdir. Örneğin, büyük bir otomotiv fabrikasında bant üzerinde yapılan seri üretim fabrikasyon sistemidir.
Analitik ÜretimHammaddelerden ayrıştırma vasıtasıyla değişik ürünlerin elde edildiği üretim biçimidir. Örneğin, ham petrolden benzin, gaz yağı ve motorin gibi çeşitli petrol ürünlerinin elde edilmesi analitik üretimdir.
Sentetik ÜretimÇeşitli hammaddelerin bir araya getirilerek yeni ürünlere dönüştürüldüğü üretim biçimidir. Örneğin, farklı metallerin birleştirilmesiyle alaşımlı çelik veya bronz üretilmesi sentetik üretime örnektir.
Akıcı ÜretimStandartlaştırılmış ürünlerin üretilmesi amacıyla özel makinelerle kesintisiz olarak ve birbirine bağımlı iş merkezlerinden oluşan bir hat üzerinde yapılan üretimdir. Örneğin, şişeleme fabrikalarında hat boyunca yapılan kesintisiz üretim akıcı üretimdir.
Yalın ÜretimEn az maliyetle tüketici değerini en üste çıkarmayı, her türlü israfı ve stok bulundurmayı ortadan kaldırmayı amaçlayan üretim yaklaşımıdır. Örneğin, bir otomobil fabrikasında gereksiz stok ve bekleme sürelerinin sıfırlanması yalın üretimdir.
Tam Zamanında Üretim (JIT)İşe değer katmayan atıkların yok edilmesi ve malzemelerin gerektiği yer ve zamanda çek sistemine dayalı olarak üretilmesini sağlayan envanter ve üretim yöntemidir. Örneğin, montaj hattına parçaların tam ihtiyaç duyulduğu anda ulaştırılmasıdır.
Geniş Anlamda PazarlamaÜretimden tüketime kadar ürünlerin akışını kolaylaştıran, tedarikçilerden satış sonrası müşteri ilişkilerine kadar çok geniş bir alanı kapsayan işlemler bütünedir. Örneğin, bir gıda firmasının hammadde tedarikinden tüketici şikayetlerinin yönetilmesine kadar tüm süreçleri kapsamasıdır.
Endüstriyel MüşteriTicari amaçlı ürün ya da hizmetleri yeniden satmak veya başka bir ürün üretiminde kullanmak üzere satın alan müşterilerdir. Örneğin, Migros'un satmak amacıyla Eti Gıda'dan bisküvi tedarik etmesi durumunda Migros ticari müşteridir.
Kolayda ÜrünlerTüketicilerin ucuz olan, fazla düşünmeden ve planlama yapmadan, ihtiyaç duyulduğunda hemen alabilmek istediği ürünlerdir. Örneğin, tuz, şeker ve dergi gibi ürünler kolayda ürünlerdir.
Özellikli ÜrünlerBelirli bir tüketici kümesinin özel isteklerine hitap eden, alıcıların elde etmek için zaman ve para harcadığı, marka sadakati yüksek ürünlerdir. Örneğin, pahalı spor arabalar veya özel tasarım kıyafetler özellikli ürünlerdir.
AracısızlaştırmaElektronik ticaretin gelişmesiyle birlikte dağıtım kanalında yer alan bir ya da birkaç aracı basamağın ortadan kaldırılmasıdır. Örneğin, bir giyim üreticisinin toptancı ve bayileri aradan çıkararak internet üzerinden doğrudan tüketiciye satış yapmasıdır.
Halkla İlişkilerBir kurum, marka veya ürünün kitle iletişim araçları kullanılarak kamuoyuna tanıtılmasını sağlayan ve temel özelliği bedelsiz ve güven yaratma odaklı olan iletişim çabasıdır. Örneğin, bir şirketin sosyal sorumluluk projelerinin haber bültenlerinde yer alması halkla ilişkilerdir.

Diğer Önemli Bilgiler

Japonya'da Doğan Tam Zamanında Üretim

Başlangıçta Japonya'da bir envanter yönetimi olarak geliştirilen Tam Zamanında Üretim (JIT), israfı ortadan kaldırmayı ve çekme sistemine dayalı olarak stoksuz üretimi gerçekleştirmeyi amaçlayan küresel bir üretim felsefesidir.

Kanban Kartları ile Haberleşme

Tam zamanında üretim sisteminde, tüketim noktası ile temin noktası arasındaki bilgi akışını ve malzeme çekimini sağlamak amacıyla kanban adı verilen kartlar ve sinyal sistemleri kullanılmaktadır.

Sıfır Aşamalı Dağıtım (Dolaysız Dağıtım)

Üreticinin ürünlerini herhangi bir aracı (toptancı veya perakendeci) kullanmaksızın doğrudan tüketiciye satması durumu olup, e-ticaretin yaygınlaşmasıyla birlikte bu yöntem giderek önem kazanmıştır.

Büro Mobilyaları ve Kişisel Satış Örneği

Birim fiyatı yüksek olan endüstriyel ürünlerin pazarlanmasında ve ofis mobilyası satan işletmelerin kurumsal müşterilerle yürüttüğü süreçlerde yüz yüze görüşmelere dayanan kişisel satış temel iletişim aracıdır.

Deprem Sigortası ve Aranmayan Ürünler

Tüketicilerin normal şartlarda varlığından haberdar olmadığı veya almayı düşünmediği deprem sigortası ve özel güvenlik sigortaları, pazarlamada "aranmayan ürünler" kategorisinde yer almaktadır.

Migros ve Eti Gıda Ticari Müşteri İlişkisi

Migros'un tüketicilere perakende satış yapması müşteri kavramını örneklerken; Migros'un bisküvileri yeniden satmak üzere Eti Gıda'dan tedarik etmesi durumunda Migros, Eti'nin endüstriyel/ticari müşterisi konumundadır.

Çin ve Japon Mutfağında İstek Farkı

İnsan ihtiyaçları sınırlı ve ortak (örneğin açlık) iken, istekler kültürele göre şekillenir; nitekim acıktığında bir Çinlinin pirinç, bir Japonun ise suşi tercih etmesi bu duruma somut birer örnektir.

Sınavda Dikkat Et

  • El işçiliği ile ev işçiliği sistemlerini karıştırmayın; el işçiliğinde üretim sipariş temeline dayalı ve küçük birimde yapılırken, ev işçiliğinde bağımsız işçiler girişimci hesabına evlerinde üretim yapar.
  • Analitik ve sentetik üretim farkına dikkat edin; analitik üretim ayrıştırma (petrolden benzin), sentetik üretim ise birleştirme (alaşımlı çelik) yoluyla gerçekleşir.
  • Akıcı üretim sorularında "iş ve zaman etütleri" ile "otomasyon" vurgusuna dikkat edin; merkezlerin birbirine bağımlılığı bu etütleri zorunlu kılar.
  • Tam zamanında üretim (JIT) sisteminin anahtar kelimesinin "çekme sistemi" ve "stoksuz üretim" olduğunu unutmayın.
  • Tüketici ile müşteri arasındaki farkı iyi kavrayın; her tüketici her zaman o ürünü satın alan müşteri olmayabilir (örn. çocuk mamasını alan ebeveyn, tüketen çocuk).
  • Pazarlama karmasının 4P bileşenini (Ürün, Fiyat, Dağıtım, Pazarlama İletişimi) ezberleyin; sınavda bunların kapsamı sıkça sorulmaktadır.
  • Halkla ilişkiler ile reklam arasındaki en kritik ayrımın reklamın bedelli, halkla ilişkiler çabalarının ise bedelsiz olması olduğunu unutmayın.
  • Fabrikasız şirketler (fabless company) modelinin temel amacının sabit yatırım maliyetlerinden kurtulup tasarım ve pazarlamaya odaklanmak olduğunu göz ardı etmeyin.