İnfografik
Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Çocuk Gelişimi Lisans Programı » Çocukları Tanıma ve Değerlendirme
← Ünite 5
Çocukları Tanıma ve Değerlendirme

Ünite 5: Erken Çocuklukta Portfolyo Değerlendirmesi

MEB 2005 İlköğretim Programı
Milli Eğitim Bakanlığı'nın 2005 yılında uygulamaya koyduğu ilköğretim programlarında portfolyo içeriğinde bulunması gereken belgeler; yazılı ödevler, araştırmalar, problemler, resimler, öğretmen anekdotları ve kontrol listeleri olarak resmiyet kazanmıştır.
Haladyna (1997) Sınıflandırması
Haladyna, 1997 yılındaki çalışmasında portfolyoları yapısal ve işlevsel özelliklerine göre ideal, sergileme tipi, belgeleme tipi, değerlendirme tipi ve sınıf tipi olmak üzere net bir şekilde beş ayrı gruba ayırmıştır.
Rolheiser, Bower ve Stevahn (2000) Modeli
Araştırmacılar Rolheiser, Bower ve Stevahn, 2000 yılında portfolyo türlerini karmaşık yapıdan arındırarak pratik düzeyde 'en iyi çalışma portfolyosu' ve 'gelişim portfolyosu' olarak iki ana başlığa indirgemişlerdir.
Popham (1997) Rubrik Yapısı
Popham'ın 1997 yılındaki analizine göre, nitelikli bir dereceli puanlama anahtarı (rubrik) mutlaka üç temel bölümden oluşmalıdır: Değerlendirme ölçütleri, ölçüt tanımlamaları ve puanlama stratejisi.

Anahtar Kavramlar

Portfolyo (Öğrenci Ürün Dosyası)Öğrencilerin belirli bir süreçteki gelişimini, çabasını ve başarısını göstermek amacıyla kendi seçtikleri çalışmalardan oluşan, sistematik ve organize edilmiş ürün koleksiyonudur.
Yansıtıcı ÖzellikÖğrencinin kendi yaptığı çalışmalar üzerinde düşünerek neyi, nasıl öğrendiğini fark etmesi ve gelecekteki öğrenmeleri için yeni hedefler belirlemesi sürecidir.
Gelişimi Gösteren PortfolyoÖğrencinin uzun bir zaman dilimindeki bireysel gelişimini ve ilerlemesini yansıtmak amacıyla, okul öncesi ve ilkokul yıllarında haftalık izlemelerle oluşturulan dosyadır.
Geçiş PortfolyosuÖğrencinin başarısını ortaya koyan ve farklı eğitim kurumlarına veya programlarına kabul edilmek amacıyla hazırlanan, en iyi çalışmaların toplandığı sınırlı amaçlı dosyadır.
Gösteri (Vitrin) PortfolyosuÖğrencilerin belirli bir amaç doğrultusunda hazırladıkları en iyi ve en kaliteli çalışmalarını sergiledikleri, puanlama yapılmayan üst düzey ürün dosyasıdır.
Elektronik PortfolyoTeknolojik gelişmelere bağlı olarak bilgisayar ortamında hazırlanan, saklanan, kolayca güncellenebilen ve internet üzerinden geniş kitlelerle paylaşılabilen dijital ürün dosyasıdır.
Bütünleştirilmiş PortfolyoÖğrencilerin fen, matematik, Türkçe gibi farklı disiplinlerdeki bilişsel ve duyuşsal çalışmalarını bir arada sunan disiplinlerarası ürün dosyasıdır.
Dereceli Puanlama Anahtarı (Rubrik)Eğitimin amaçları doğrultusunda hazırlanmış, değerlendirme ölçütlerinin ve performans düzeylerinin net tanımlarla listelendiği, nesnel puanlama sağlayan ölçme aracıdır.
Bütüncül Puanlama AnahtarıÖğrencinin gösterdiği performansın alt boyutlarına ayrılmadan, genel kalitesine odaklanılarak bütünsel olarak tek bir puanla değerlendirildiği rubrik türüdür.
Analitik Puanlama AnahtarıÖğrenci performansının her bir boyutunun veya ölçütünün ayrı ayrı derecelendirilerek detaylı ve net tanımlamalarla puanlandığı çok boyutlu rubrik türüdür.
Öz Seçim FormuÖğrencinin portfolyo dosyasına dahil ettiği bir çalışmayı hangi gerekçeyle seçtiğini ve çalışırken nasıl bir yol izlediğini kendi ifadeleriyle açıkladığı formdur.
Öz Değerlendirme FormuÖğrencinin kendi yaptığı çalışmadaki performansını, önceden belirlenmiş ölçütlere göre kendi gözüyle değerlendirmesini sağlayan formdur.
Akran Değerlendirme FormuÖğrencilerin sınıftaki arkadaşlarının çalışmalarını ve performanslarını belirli ölçütler çerçevesinde inceleyip değerlendirmelerini sağlayan araçtır.
Kontrol ListesiBelirli davranışların veya gelişim özelliklerinin çocukta var olup olmadığını (evet/hayır şeklinde) tespit etmek amacıyla kullanılan, niteliksel düzey belirtmeyen ölçme aracıdır.
Yansıtma AşamasıPortfolyo sürecinde öğrencinin her bir ürün hakkında ne düşündüğünü belirttiği, kendi öğrenme sürecinin farkına vardığı ve yaşamsal önem taşıyan aşamadır.
Öğrenme Portfolyosu (Öğretmen)Öğretmenlerin kendi kişisel öğrenmelerini, gelişimlerini ve mesleki çalışmalarını yansıtmak ve meslektaşlarıyla paylaşmak amacıyla hazırladıkları dosyalardır.
Çalışma Portfolyosu (Öğretmen)Öğretmen adaylarının iş başvurularında işverene kendileri, yetenekleri ve akademik birikimleri hakkında bilgi sunmak amacıyla hazırladıkları dosyalardır.

Diğer Önemli Bilgiler

Okul Öncesi ve İlkokul Farkı

Okul öncesi portfolyoları gelişim ölçütü olarak fiziksel ve motor 'büyümeye' vurgu yaparken, ilkokul portfolyoları eğitim programının kazanımları doğrultusunda 'akademik gelişime' odaklanır.

Portfolyo Değerlendirmede Üç Yaklaşım

Çepni (2007) tarafından önerilen yaklaşımlara göre portfolyo; ya içindeki her çalışmanın ayrı ayrı puanlanıp ortalamasının alınmasıyla, ya alt ölçütlerin ağırlıklandırılmasıyla ya da tüm dosyanın bütünsel kalitesine tek bir puan verilmesiyle değerlendirilir.

Grup Çalışması Portfolyosu Ölçütü

Grup çalışmalarını gösteren portfolyolarda başarı ölçütü, grup üyelerinin her birinin öğretmenin belirlediği standartlara uygun bireysel portfolyo hazırlaması ve heterojen gruplarda iş birliği yapmasıdır.

Bütünleştirilmiş Portfolyo Sınırlılığı

Disiplinlerarası portfolyoların en büyük sınırlılığı, çok çeşitli alanlardan (fen, matematik, Türkçe) ürünleri bir arada barındırması nedeniyle öğretmen için değerlendirme aşamasında büyük güçlük yaratmasıdır.

Fotoğrafların Belge Değeri

Morrison (1999) çalışmasında, çocukların sosyal paylaşımlarının ve motor becerilerinin en somut kanıtı olarak fotoğrafları göstermiş ve öğretmenlerin portfolyoda tarihli fotoğraflara mutlaka yer vermesi gerektiğini belirtmiştir.

Kontrol Listelerinin Sınırlılığı

Kontrol listelerinin en büyük sınırlılığı, gözlenen davranışın sadece varlığını ya da yokluğunu (evet/hayır) göstermesi, davranışın sergilenme niteliği ve kalitesi hakkında hiçbir dönüt vermemesidir.

Üçlü Görüşme Zamanı

Öğrenci, öğretmen ve velinin bir araya gelerek portfolyoyu değerlendirdiği üçlü görüşmeler, eğitim öğretim sürecinde genellikle her dönemin sonunda veya yıl sonunda organize edilir.

Öğretmen Değerlendirme Portfolyoları

Öğretmenlerin önceden belirlenmiş ölçütlere göre kendi çalışmalarını topladığı bu portfolyo türü, kariyer gelişimlerine kanıt oluşturur ve notlandırılarak durum saptaması yapılabilir.

Sınavda Dikkat Et

  • Portfolyo ile sıradan bir klasör arasındaki farka dikkat edin; portfolyo amaçlı, organize ve yansıtıcıdır, rastgele biriktirme dosyası değildir.
  • Haladyna'nın 5'li portfolyo sınıflandırmasını (ideal, sergileme, belgeleme, değerlendirme, sınıf) ve temel farklarını mutlaka ezberleyin.
  • Yansıtma (reflection) aşamasının öğrencinin öz farkındalığı için en kritik ve yaşamsal aşama olduğunu unutmayın.
  • Kontrol listelerinin en büyük sınırlılığının 'nitelik belirtmemesi, sadece var/yok tespiti yapması' olduğunu sınavda seçeneklerde arayın.
  • Bütüncül rubriklerin genel performansa, analitik rubriklerin ise detaylı alt boyutlara odaklandığı ayrımını iyi yapın.
  • Okul öncesi portfolyolarının 'büyümeye', ilkokul portfolyolarının ise 'akademik gelişime' odaklandığı bilgisini unutmayın.