Ünite 2: 0-18 Yaş Çocuk Gelişimi ve Gelişim İlkeleri ile Çocuk Gelişiminde Tanı ve — Önemli Kavramlar

Vücudun sadece boy, kilo ve hacim gibi fiziksel ve niceliksel olarak artış göstermesidir. Örneğin, bir çocuğun boyunun 60 cm'den 65 cm'ye çıkması büyümedir.

Organizmanın döllenmeden başlayarak bedensel, zihinsel, dil, duygusal ve sosyal yönden sürekli ilerleme kaydeden değişimidir. Büyüme, olgunlaşma ve öğrenmenin etkileşimiyle ortaya çıkan geniş kapsamlı bir süreçtir.

Vücut organlarının kendinden beklenen fonksiyonu yerine getirebilecek düzeye gelmesi için, öğrenme yaşantılarından bağımsız olarak kalıtımın etkisiyle geçirdiği biyolojik değişimdir. Örneğin, parmak kasları olgunlaşmayan bir çocuğa kalem tutmak öğretilemez.

Bireyin çevresiyle etkileşimi sonucunda meydana gelen nispeten kalıcı davranış değişikliğidir. Çocuğun kalemi düzgün tutabilmesi için denemeler yapması ve pekiştirilmesi öğrenme sürecine örnektir.

Olgunlaşma ve öğrenme sonucunda kişinin belli davranışları yapabilecek düzeye gelmesidir. Bireyin olgunlaşma düzeyinin yanı sıra önceki öğrenmelerini, ilgilerini, tutumlarını ve genel sağlık durumunu da kapsar.

Organizmanın bazı gelişim alanlarında öğrenmeye veya gelişmeye en eğilimli olduğu, çevre etkilerine karşı en duyarlı olduğu özel zaman dilimidir. Bu dönemde kazanılmayan becerilerin telafisi son derece zordur.

Anne ve babadan kalıtım yoluyla getirilen, bireyin genetik yapısında saklı olan tüm kalıtsal özelliklerin bütünüdür. Göz rengi ve zekâ kapasitesi genotipin parçalarıdır.

Kalıtımla getirilen özelliklerin doğum öncesi, doğum sırası ve doğum sonrası çevresel faktörlerle etkileşimi sonucunda ortaya çıkan, dışarıdan gözlenebilir fiziksel ve davranışsal özelliklerdir.

Kafatasında bulunan, tüm iç salgı bezlerinin çalışmasını düzenlediği için 'orkestra şefi' olarak adlandırılan ve büyüme hormonu salgılayan temel salgı bezidir.

Tiroit bezi tarafından salgılanan; kemiklerin, kasların büyümesine, sinir sisteminin ve kan dolaşımının çalışmasına etki eden hayati bir hormondur.

Doğum süreci sırasında bebeğin yeterli oksijen alamaması durumudur. Göbek kordonunun dolanması gibi nedenlerle oluşur ve beyin hasarına yol açabilir.

Doğum öncesi embriyo döneminde oluşan en dış tabakadır. Bu tabakadan duyu organları, sinir sistemi, dış deri, saç, tırnak ve dişlerin bir kısmı gelişir.

Embriyo döneminde oluşan orta tabakadır. Bu tabakadan kas ve iskelet sistemleri ile salgı ve dolaşım sistemleri meydana gelir.

Embriyo döneminde oluşan iç tabakadır. Bu tabakadan sindirim sistemi ile solunum sisteminin karaciğer ve akciğer gibi önemli organları oluşur.

Yeni doğan bebeklerde dış uyarılara karşı istem dışı olarak gelişen, kendini koruma ve hayatta kalmaya yönelik doğuştan gelen otomatik tepkilerdir.

Bir nesnenin fiziksel görünümü veya bileşenleri değiştiği halde, nesnenin miktar, ağırlık ve hacim gibi orijinal özelliklerinin aynı kaldığını kavrama yeteneğidir.

İlkokul döneminde kazanılan, bir işlemin tersine çevrilerek başlangıç noktasına ulaşılabileceğini anlama yeteneğidir. Örneğin, 2+3=5 ise 5-3=2 olduğunu bilmektir.

Ergenlik dönemine girişi belirleyen, kızlarda ilk adet kanaması, erkeklerde ise ilk spermin üretilmesiyle başlayan biyolojik olgunlaşma evresidir.

Ergenlik döneminde doğrudan üreme sistemi ve cinsel organlarda meydana gelen gelişim ve olgunlaşma süreçlerini ifade eden özelliklerdir.

Ergenlik döneminde doğrudan üreme organlarıyla ilgili olmayan, ses kalınlaşması, kıllanma ve göğüs büyümesi gibi cinsiyete özgü bedensel değişikliklerdir.

Gelişimsel veya öğrenme alanlarında potansiyel risk taşıyan çocukları hızlı ve kolay bir şekilde belirlemek amacıyla yapılan ön değerlendirme sürecidir.

Özel gereksinimli olma durumlarında, erken dönemde tanılama yapmak amacıyla alanında uzman kişiler tarafından standart testler kullanılarak yapılan ayrıntılı değerlendirmedir.

Çocuğun bildikleri ve yapabildikleri hakkında bilgi sağlayarak, gelişimindeki bir sonraki adımın ne olacağını belirlemek ve eğitim programı hazırlamak için yapılan değerlendirmedir.

Bireysel çocuk performansı yerine, bir grup çocuğun performansını ve uygulanan eğitim programının kalitesini, fiziksel çevresini ve ebeveyn katılımını ölçmek için yapılan değerlendirmedir.