Ünite 4: Bilişsel Beceriler ve Dil Gelişimi — Önemli Kavramlar

Çocuğun dünyayı anlamlandırmasına ve yaşantılarını organize etmesine yardım eden yapılandırılmış düşünce ve davranış kalıplarıdır. Örneğin, bebeğin ilk şemaları emme ve yakalama gibi refleksif eylemlerdir.

Çocuğun karşılaştığı yeni bir nesne veya durumu, var olan mevcut şemalarını kullanarak yorumlaması ve bu şemalara dahil etmesi sürecidir. Örneğin, yeni bir nesneyi doğrudan ağzına götürüp emmeye çalışması.

Mevcut şemaların yeni bilgileri açıklayamadığı durumlarda, çocuğun bu yeni deneyimlere uyum sağlamak amacıyla var olan şemalarını değiştirmesi veya yeni şemalar oluşturması sürecidir.

Özümleme ve uyumsama süreçleri arasındaki git-gellerle oluşan bilişsel dengesizliğin giderilerek daha üst düzeyde yeni bir zihinsel dengenin kurulması sürecidir; bilişsel gelişimin temel itici gücüdür.

Çocuğun edindiği farklı şemaları ve davranışları daha üst düzeyde, sistematik, tutarlı ve ilişkili kategoriler halinde birleştirip düzenlemesi sürecidir.

İşlem öncesi dönemdeki çocukların, zihinsel bir işlemi başlangıç noktasına geri götürememe durumudur. Örneğin, gözü önünde parçalara ayrılan çikolatanın miktarının değiştiğini düşünmesi.

Bir nesnenin fiziksel biçimi veya mekandaki konumu değişse bile, miktar, ağırlık, hacim veya sayı gibi temel özelliklerinin değişmeyeceği ilkesidir. İşlem öncesi dönemde bu ilke henüz kazanılamamıştır.

Çocuğun bir durumun veya nesnenin diğer tüm önemli özelliklerini ihmal ederek, yalnızca dikkat çeken tek bir özelliğine odaklanması durumudur.

Nesneleri benzerlik ve farklılıklarına göre sınıflara ve alt sınıflara ayırarak, bütün ile parça arasındaki ilişkileri kurabilme becerisidir.

Soyut işlemler döneminde ergenlerin bir problemle karşılaştıklarında olası tüm değişkenleri düşünüp, mantıksal denenceler (hipotezler) üreterek bunları sistemli bir şekilde sınama becerisidir.

Ergenlerin sözel ifadelerin (önermelerin) mantığını, gerçek dünyadaki somut koşullara ihtiyaç duymaksızın zihinsel olarak değerlendirebilme yeteneğidir.

Vygotsky'ye göre, çocuğun tek başına yapabildiği mevcut gelişim düzeyi ile bir yetişkin veya daha yetkin bir akran yardımıyla ulaşabileceği potansiyel gelişim düzeyi arasındaki açıklıktır.

Yetişkinin, çocuğun öğrenme sürecindeki performansına göre sunduğu rehberlik ve yardım düzeyini kademeli olarak ayarlayarak öğrenmeyi kolaylaştırmasıdır.

Bireyin kendi bilişsel yapısının, bellek özelliklerinin ve öğrenme süreçlerinin farkında olması, yani nasıl öğrendiğini bilmesi ve bu süreci izleyebilmesidir.

Çocuğun ek veya bağlaç kullanmadan, sadece isim ve fiil gibi anlam taşıyan iki ya da daha fazla kelimeyi bir araya getirerek kurduğu kısa konuşma biçimidir. Örneğin: 'Anne mama', 'baba git'.

Çocuğun öğrendiği bir sözcüğü, o sözcüğün gerçek anlam sınırlarının ötesindeki tüm benzer nesneler için kullanması durumudur. Örneğin, tüm dört ayaklı hayvanlara 'kedi' demesi.

Çocuğun çevresinde duyduğu sesleri, kelimeleri veya cümleleri anlamını kavramaksızın aynen ve tekrarlayıcı bir şekilde taklit etmesi durumudur; OSB'li çocuklarda sıkça görülür.

Bireyin kendi kişiliğine, yeteneklerine ve değerine ilişkin geliştirdiği algı, düşünce ve değerlendirmelerin bütünüdür; 'ben kimim' sorusuna verilen yanıttır.