← Ünite 5
Temel İlkyardım Bilgisi

Ünite 5: Isı Değişikliklerinde İlkyardım

İnsan Vücudunun Sabit Isı Aralığı
Hava koşulları ne kadar aşırı olursa olsun, insan vücudu iç ısısını 36,5 ile 37 C° arasında tutmak zorundadır. Bu hassas denge, vücuttaki enzimlerin ve biyokimyasal reaksiyonların düzgün çalışabilmesi için hayati bir zorunluluktur.
Beden Enerji Depolama Oranları
Vücut enerjiyi en verimli şekilde depolamak için yağ dokusunu kullanır. Depo edilebilen enerjinin kalori türünden miktarı yaklaşık olarak %76 yağ, %23 protein ve %1 şeker şeklindedir; 1 gram yağ yanınca 9 kcal enerji verir.
Genetik Faktörlerin Yağ Depolamaya Etkisi
Beden depo yağının yaklaşık %25'inin genetik olarak kontrol edildiği belirtilmektedir. Tek yumurta ikizlerinin yağ miktarının benzer olması ve evlatlık verilen çocukların yağ oranının öz ana-babasına benzemesi bunun kanıtıdır.
Üçüncü Derece Yanıklarda Ağrı Hissedilmemesi
En ağır yanık türü olan üçüncü derece yanıklarda deri, kas, damar ve kemikler tamamen etkilenir. Bu tabakada bulunan sinir uçları da tamamen yandığı ve zarar gördüğü için kazazede bu bölgede ağrı hissedemez.

Anahtar Kavramlar

HomeostasisDeğişen iç ve dış koşullara rağmen canlı iç ortamının sabit tutulması olayıdır. Örneğin hava sıcaklığı eksi derecelere düşse bile insan beden ısısının 36,5-37 C° arasında tutulması homeostasis ile sağlanır.
HipotalamusBeynin özel bir bölümü olup insan vücudunun ana ısı ayar merkezidir. Kan damarları, ter bezleri ve iç organlar aracılığıyla vücut ısısını dengeler ve beslenme merkezini kontrol eder.
Sıcak ÇarpmasıYüksek sıcaklık ve nem içeren ortamda beden ısısını ayarlamak için aşırı sıvı ve elektrolit kaybedilmesiyle ortaya çıkan yaşamsal tehlike oluşturan durumdur. Uzun süre güneş altında kalmak veya aşırı egzersiz bu duruma yol açabilir.
Epidermis (Üst Deri)Derinin en dıştaki tabakası olup keratinosit ve melanosit hücrelerinden oluşur. Damar içermediği için beslenmesini alttaki dermis tabakasından difüzyon yoluyla alır.
Dermis (Alt Deri)Deriye elastikliğini veren, lifli, damar ve sinirleri içeren asıl deri tabakasıdır. Beden ısısı ve basınç düzenlenmesinde aktif olarak görev yapar.
YanıkKimyasal ya da fiziksel yakıcı etkenlerle deri, mukoza, kas, damar ve kemik yapıların yanmasına bağlı olarak doku bütünlüğünün bozulması durumudur. Ateş, sıcak su, elektrik veya kimyasallar neden olabilir.
Bülİkinci derece yanıklarda veya donuklarda deride oluşan içi berrak sıvı dolu su kesecikleridir. Enfeksiyon riskini artırdığı için kesinlikle patlatılmamalıdır.
HipotermiBeden ısısının normal seviyelerin altına, yani 35 C°'nin altına düşmesi durumudur. Sinir sistemi üzerinde baskılayıcı etki yaratarak bilinç gerilemesine ve titremeye neden olur.
DonmaAşırı soğuğa bağlı olarak kan akımının azalması ve dokularda kanın pıhtılaşması ile hasar oluşumudur. Uç noktalar olan el, ayak, burun ve kulaklarda nekroz ve kangrene yol açabilir.
Beslenme MerkeziBeğnin hipotalamusunda bulunan ve açlık merkezi ile tokluk merkezi olmak üzere iki ayrı alanı barındıran, beslenmeyi ve enerji depolarını ayarlayan merkezdir.

Diğer Önemli Bilgiler

Sıvı Kaybına Karşı Karbonatlı-Tuzlu Su Karışımı

Sıcak çarpması ve hafif yanık vakalarında bilinci yerinde olan kazazedelerin sıvı kaybını önlemek amacıyla 1 litre su içine 1 çay kaşığı karbonat ve 1 çay kaşığı tuz katılarak hazırlanan özel içecek veya maden suyu verilir.

Hipotermi Sınıflandırma Dereceleri

Hipotermi üç aşamada incelenir: Beden ısısının 32-35 C° arasında olduğu hafif hipotermide şiddetli titreme görülür; 28-32 C° arasındaki orta hipotermide titreme kaybolur; 28 C°'nin altındaki şiddetli hipotermide ise kalp durabilir.

22 Mayıs 2002 Tarihli İlkyardım Yönetmeliği

Ülkemizde ilkyardım uygulamalarının standartlaştırılması ve yasal çerçevesinin belirlenmesinde 22 Mayıs 2002 tarih ve 24762 sayılı Sağlık Bakanlığı İlkyardım Yönetmeliği temel yasal dayanak olarak referans alınmıştır.

Sınavda Dikkat Et

  • Sınavlarda homeostasis kavramının tanımına dikkat edin; iç ortamın sabit tutulması esastır.
  • İkinci derece yanıklarda oluşan 'bül' adı verilen su keseciklerinin asla patlatılmaması gerektiğini unutmayın.
  • Elektrik çarpmalarında ilk kuralın akımı kesmek olduğunu, asla su ile müdahale edilmemesi gerektiğini aklınızdan çıkarmayın.
  • Donma ve soğuk yanıklarında donan bölgenin kesinlikle ovulmaması ve masaj yapılmaması gerektiğini unutmayın.
  • Geniş yüzeyli yanıklarda su ile soğutma uygulamasının şoka neden olabileceği için önerilmediğine dikkat edin.
  • Hipotermi sınırının 35 C°'nin altı olduğunu, hiperterminin ise yüksek beden sıcaklığını ifade ettiğini karıştırmayın.
  • Kimyasal yanıklarda toz maddelerin kuru bezle veya fırçayla temizlenmesi gerektiğini, etken bilinmiyorsa su kullanılmayacağını unutmayın.