Ünite 6: Zehirlenmelerde İlkyardım — Önemli Kavramlar

Vücuda girdikten sonra bölgesel veya genel hasar oluşturarak ölüme kadar varabilecek ciddi sağlık sorunlarına neden olan fiziksel, organik veya kimyasal maddelerdir. Örnek olarak karbonmonoksit gazı, tarım ilaçları ve zehirli mantarlar gösterilebilir.

Zehirleyici maddenin vücuda girmesiyle birlikte vücut fonksiyonlarının ve metabolizmanın bozulması olayına denir. Tahmin edilemeyen kazalar, intihar amaçlı girişimler veya yanlış besin tüketimi sonucunda ortaya çıkabilir.

Zehirleri, zehirli maddelerin kaynaklarını, kimyasal özelliklerini, canlı organizmalar üzerindeki etkilerini ve bunlara karşı tedavi yöntemlerini inceleyen bilim dalıdır. Zehirlenme vakalarının anlaşılmasında temel bir disiplindir.

Zehrin bedene girmesiyle birlikte bu maddeye karşı vücutta oluşan değişikliklerin ve bunların gözlenmesi sonucu ortaya çıkan bulgu ve semptomların toplamıdır. Hastanın klinik tablosunun sınıflandırılmasında kullanılır.

Evde soba, şofben veya kombilerin tam yakılamaması sonucunda ortaya çıkan; renksiz, kokusuz, havadan hafif ve tatsız olan zehirli bir gazdır. Kanda hemoglobine oksijenden 200-220 kat daha hızlı bağlanarak hücreleri hipoksiye (oksijensizliğe) sokar.

Bozuk besinlerin, uygunsuz şartlarda saklanan gıdaların veya içinde patojen mikroorganizmalar ile bunların toksinlerini barındıran yiyeceklerin tüketilmesinden sonra ortaya çıkan sindirim sistemi zehirlenmesidir. En sık bulantı, kusma ve ishal ile kendini gösterir.

Zehirlenmeler dahil tüm acil durumlarda izlenmesi gereken temel ilkyardım basamaklarıdır. Önce olay yeri güvenliği sağlanır (koruma), ardından 112 aranarak durum bildirilir (bildirme) ve hızlı ancak sakin müdahalelerle kurtarma gerçekleştirilir.

Bilinci kapalı ancak solunumu ve dolaşımı yerinde olan hastaların kusmuk veya dilin geriye kaçarak solunum yolunu tıkamasını önlemek amacıyla yan yatırılarak uygulanan hayat kurtarıcı pozisyondur.

Yeşillenmiş ve filizlenmiş patateslerde doğal olarak bulunan, gıdalarda biyolojik tehlikeler sınıfına giren ve sindirim yoluyla zehirlenmelere yol açabilen doğal bir zehirli kimyasal maddedir.

Asit veya bazik özellik taşıyan, temas ettiği dokularda ve sindirim kanalında yakıcı, tahrip edici ve derin yaralar oluşturan sıvı kimyasal maddelerdir. Bu tür zehirlenmelerde hasta kesinlikle kusturulmamalıdır.

Bazı hayvan zehirlerinin (örneğin yılan veya akrep zehirleri) doğrudan kalp ve damar sistemi üzerinde yıkıcı, ritim bozukluğu yaratıcı ve dolaşımı çökertecek nitelikte gösterdiği zehirli etkilerdir.

Özellikle arı sokmaları, bazı ilaçlar veya alerjen maddelerin bedene girmesiyle tüm sistemleri etkileyen, tansiyonun ani düşmesine ve solunumun durmasına yol açabilen ölümcül alerjik reaksiyon tablosudur.

Yılan veya akrep sokmalarında zehrin kana karışmasını geciktirmek amacıyla ısırılan yerin hemen üzerinden arteriyel akımı engellemeyecek, sadece yzeysel venöz ve lenfatik akımı kesecek sıkılıkta yapılan sargı işlemidir.

Özellikle ev yapımı uygunsuz konservelerde üreyen bakterilerin oluşturduğu toksinler nedeniyle gelişen, sinir sistemini felç edici özellikleri bulunan ağır bir gıda zehirlenmesi türüdür.

Zehirlenme vakalarında ilkyardımcılara ve sağlık personeline 7/24 rehberlik eden, zehirli maddeler ve müdahale yöntemleri hakkında bilgi sağlayan '114' nolu acil danışma hattıdır.