SağlıkDünya Sağlık Örgütü tarafından insanların sadece hastalık veya bedensel engelinin olmaması değil, fiziksel, ruhsal ve sosyal yönden tam bir iyilik hâli olarak tanımlanan durumdur. Örneğin, günlük hayatta karşılaşılan stres durumlarına hem beden hem de ruh olarak uyum sağlayabilen birey sağlıklı kalmaya devam eder.
Biyolojik ÇevreKişinin çevresinde bulunan bütün canlıların ve bu canlılara ait ürünlerin oluşturduğu ortamdır. Bitkiler, hayvanlar, mikroorganizmalar, mantarlar ve asalaklar biyolojik etkenleri oluşturur; örneğin bağırsakta yaşayan bakteriler veya insanı ısıran kuduzlu bir köpek bu çevrenin parçasıdır.
İnkübasyon Süresi (Kuluçka)Bir enfeksiyon etkeninin bedene girişinden, hastalık belirtilerinin ortaya çıkmasına kadar geçen süredir. Örneğin suçiçeği hastalığında döküntüler genellikle virüsle temastan 14-16 gün sonra ortaya çıkmaktadır.
DezenfeksiyonHastalık yapma özelliği bulunan mikropların cansız nesneler ve ortamlar üzerinden uzaklaştırılması ve tamamen ortadan kaldırılması işlemidir. Bu sayede çevredeki patojen mikroorganizma yükü güvenli seviyeye düşürülür.
SterilizasyonBir maddenin üzerinde veya içinde bulunan tüm mikroorganizmaların (patojen ve non-patojen tüm formlar) her türlü canlı formundan arındırılma işlemidir. Sterilizasyon uygulandıktan sonra ortamdaki tüm mikroorganizmalar öldürülür.
SanitasyonBir çevresel ortamdaki hastalık etmenlerini ve zararlı unsurları halk sağlığı açısından kabul edilebilir düzeylere indirme veya tamamen ortadan kaldırma çalışmalarının bütünüdür. Toplum sağlığının korunmasında hijyenik tedbirlerin uygulanmasını kapsar.
İnsidansBelirli bir zaman dilimi içinde (belirtilmemişse bir yıl kabul edilir) yeni hasta olanların popülasyona oranıdır. Toplumdaki hastalık riskinin yayılım hızını ve dinamiklerini takip etmek için kullanılan istatistiksel bir ölçüttür.
PrevalansBelirli bir anda toplumda hasta olan tüm bireylerin (eski ve yeni vakalar dahil) nüfusa oranıdır. O anki coğrafi popülasyonda hastalığın olağan varlığını ve yaygınlık derecesini gösterir.
PandemiÇok sayıda insanı etkileyen, kıtalara veya tüm dünyaya yayılmış geniş ölçekli epidemileri ifade eder. Nüfusun önemli bir bölümünü etkileyen bu duruma örnek olarak COVID-19, SARS ve MERS gösterilebilir.
EradikasyonYa hep ya hiç mantığıyla, bir hastalık etkeninin dünyadaki tüm rezervuarlarıyla birlikte yeryüzünden tamamen yok edilmesidir. Örneğin çocuk felci (poliomyelitis) hastalık etkeninin sadece insanlarda görülmesi ve etkili aşısının olması nedeniyle eradikasyonu hedeflenen hastalıklardandır.
Toplumsal BağışıklıkAşılanma yüzdesi belirli bir kritik seviyeye ulaşan bir toplumda, aşılanmamış bireylerin aşılanmış bireyler sayesinde enfeksiyonla karşılaşma olasılıklarının azalması durumudur. Bu sayede toplumun zayıf kesimleri de dolaylı olarak koruma altına alınır.
İkincil DeğerlendirmeKazazedenin solunum ve dolaşımı saptandıktan sonra bilinçli ise olay öyküsünün (alerji, geçmiş hastalıklar vb.) alınması ve baştan ayağa nazikçe muayene edilerek kanama, kırık veya yara gibi olumsuzlukların tespit edilmesidir.
