Ünite 2: Bilişim Güvenliği

Melissa Virüsü Vakası (1999)

David Smith tarafından geliştirilen ve Miami'deki bir dansçının adını taşıyan Melissa, eklentili bir Word belgesiyle yayalan en ünlü makro virüsüdür. Kendini kullanıcının e-posta listesindeki ilk 50 kişiye otomatik göndererek 1 milyondan fazla sisteme bulaşmış ve 80 milyon dolar hasara yol açmıştır.

Win32/Sality Dosya Virüsü

2011 ve 2012 yıllarında dünya genelinde en çok rastlanan dosya virüsleri arasında başı çeken Win32/Sality, çalıştırılabilir dosyalara (.exe, .com) bulaşarak sistemdeki verileri bozmuş ve sabit disklerin yeniden biçimlendirilmesine neden olmuştur.

Ağ Virüsleri Örnekleri: Nimda ve SQLSlammer

Nimda ve SQLSlammer, tek bir bilgisayarı değil doğrudan yerel ağları ve interneti hedef alan yıkıcı ağ virüsleridir. Savunmasız sistemleri otomatik olarak bularak saniyeler içinde tüm ağa yayılmış ve küresel çapta büyük telekomünikasyon kesintilerine yol açmıştır.

Saatli Bomba Virüsü: Friday the 13th

Yazılım bombalarının bir alt kümesi olan saatli bombalara klasik bir örnek, 13 Cuma (Friday the 13th) virüsüdür. Bu zararlı yazılım belirli bir tarih veya şart oluşana kadar arka planda sessizce bekleyip, tarih geldiğinde sistemdeki dosyaları silmek üzere programlanmıştır.

Anahtar Kavramlar

GizlilikKullanıcıların sistemdeki verilerin kimler tarafından görülebileceğine karar vermesi ve kontrol etmesidir. Örneğin, bir web sitesine girilen kişisel bilgilerin sadece yetkili kurum personeli tarafından görülebilmesi gizlilik ilkesinin gereğidir.

BütünlükSistemin ve verilerin bozulması, değiştirilmesi veya silinmesinin engellenerek orijinal halleriyle saklanmasıdır. Örneğin, kurumsal bir veri tabanındaki finansal kayıtların yetkisiz kişilerce değiştirilememesi veri bütünlüğünü ifade eder.

ErişilebilirlikBilişim sistemlerinin ve verilerin yetkili kullanıcılar tarafından her an ulaşılabilir ve kullanılabilir olmasıdır. Örneğin, bir şirket çalışanının gerek duyduğunda müşteri verilerine kesintisiz bir şekilde ulaşabilmesi bu ilkeyle ilgilidir.

İzlenebilirlikSistemde gelişen tüm olayların daha sonra incelenebilecek şekilde kayıt altında tutulmasıdır. Örneğin, sisteme yapılan kullanıcı girişlerinin ve gönderilen e-postaların log dosyalarında saklanması izlenebilirliği sağlar.

Kimlik SınamasıSistemi kullanan kişinin iddia ettiği kişi olduğunun doğrulanması sürecidir. Örneğin, sisteme giriş yapılırken parola sorulması veya parmak izi okutulması kimlik sınaması uygulamasıdır.

GüvenilirlikBilgisayar sisteminin ve uygulamaların öngörülen performansı ve sonuçların tutarlılığıdır. Örneğin, bir yazılımın kullanıcının aynı isteklerine her seferinde tutarlı ve hatasız cevap üretmesidir.

İnkar EdememeBilgi paylaşımında tarafların kimliklerini doğrulaması ve yaptıkları veri transferini sonradan inkâr edememesidir. Örneğin, internet bankacılığında para gönderen kişinin bu işlemi ben yapmadım diyememesini sağlar.

Kötü Amaçlı Yazılım (Malware)Bilgisayar sistemlerine zarar vermek, bilgi çalmak veya kullanıcıyı rahatsız etmek için hazırlanan yazılımlardır. Örneğin, virüsler ve solucanlar bu kategoriye giren zararlı kodlardır.

Önükleme (Boot Sector) VirüsüSabit diskin ilk sektörü olan Master Boot Record (MBR) bölümüne sızarak sistem açılışında çalışan virüstür. Örneğin, taşınabilir flash bellekler aracılığıyla yayılarak sistem açılışını yavaşlatabilir.

Makro Yazılım VirüsüKelime işlemci ve elektronik tablo programlarındaki makro komut setlerinin içine yerleşen virüstür. Örneğin, Melissa virüsü Word belgeleri üzerinden yayılıp e-posta listelerine kopyalar gönderen bir makro virüsüdür.

Solucanİşletim sistemlerinin açıklarını kullanarak ağ üzerinden kullanıcı müdahalesine gerek kalmadan yayılan zararlıdır. Örneğin, ağdaki güvenlik açıklarını tarayıp kendisini çoğaltarak internet trafiğini yavaşlatır.

Truva Atı (Trojan)Kullanıcıya kendisini faydalı bir yazılım olarak gösterip arka planda sisteme zarar veren yazılımdır. Örneğin, indirilen masum bir oyunun arkasında gizlenerek korsanların bilgisayara sızması için port açar.

Casus Yazılım (Spyware)Kullanıcıların internet gezinti geçmişini ve şifrelerini gizlice toplayıp bir merkeze ileten zararlı programdır. Örneğin, bedava indirilen bazı ekran koruyucuların arka planda kredi kartı bilgilerini çalmasıdır.

Çöp e-Posta (Spam)Kullanıcıların isteği dışında toplu olarak gönderilen reklam ve propaganda amaçlı yığın mesajlardır. Örneğin, e-posta kutumuza gelen ve kaynağı belirsiz olan yüzlerce ticari reklam mesajıdır.

Kişisel Güvenlik Duvarı (Firewall)İnternetten gelen ve giden veri trafiğini denetleyerek izinsiz ağ sızmalarını engelleyen yazılım veya donanımdır. Örneğin, evimizin kapısı gibi dışarıdan gelen zararlı paketlerin bilgisayara girmesini bloke eder.

SSL (Secure Sockets Layer)İstemci ve sunucu arasındaki veri akışını şifreleyerek kimlik doğrulaması sağlayan güvenlik protokolüdür. Örneğin, e-ticaret sitelerinden alışveriş yaparken tarayıcının adres çubuğunda görünen kilit simgesi SSL kullanımını gösterir.

Bilişim EtiğiBilgisayar dünyasında insanların davranışlarını inceleyen ve uyulması gereken yazılı kuralları belirleyen alandır. Örneğin, internetteki her bilginin herkese ait olduğu yanılgısına düşmeden telif haklarına saygı duymaktır.

Diğer Önemli Bilgiler

TDK Bilim ve Sanat Terimleri Sözlüğü Tanımı

Türk Dil Kurumu'nun 2015 yılı tanımına göre bilişim; insanoğlunun iletişimde kullandığı bilginin elektronik makineler aracılığıyla düzenli işlenmesi bilimidir. Bilgi saklama, erişim dizgeleri ve toplum yararı gözeten disiplinlerarası bir uygulamalı bilim dalı olarak tanımlanmaktadır.

SSL Teknolojisi ile Güvenli E-Ticaret

Secure Sockets Layer (SSL), e-ticaret sitelerinde alıcı ile satıcı arasında kimlik doğrulama sağlayarak veri akışını şifreler. Bu sayede kredi kartı numaraları internet üzerinden güvenle aktarılır ve üçüncü şahısların eline geçmesi engellenir.

SET (Secure Electronic Transaction) Standardı

Özellikle çevrimiçi kredi kartı bilgisi paylaşımı için geliştirilmiş bir güvenlik standardıdır. Müşteri, sanal satıcı ve kredi kartının ait olduğu banka arasındaki ödeme işlemini şifreleyerek aracı kurumların kart bilgilerini görmesini engeller.

Master Boot Record (MBR) ve Ön Yükleme

Sabit diskin ilk sektörü olan MBR, bilgisayar açıldığında hangi işletim sisteminin çalışacağını belirleyen kritik adresleme verilerini içerir. Ön yükleme virüsleri bu alanı hedef alarak sistemin açılışını engeller ve veri kayıplarına neden olur.

Samuel Johnson'ın Bilgi Üzerine Özlü Sözü

Ünlü yazar Samuel Johnson 'Bilgi iki çeşittir: Herhangi bir konuyu bilmek ve o konunun nerededen öğrenileceğini bilmek' diyerek bilgiye ulaşma ve kaynak sorgulamanın önemini vurgulamıştır.

Napolyon Bonapart'ın Ahlak ve Hukuk Vurgusu

Fransız devlet adamı Napolyon Bonapart, 'Ahlakın ve ahlak öğretilerinin olmadığı bir yerde hukuk hiçbir şey yapamaz' sözüyle toplumsal düzen için yazılı yasalardan önce bireysel ahlak ve etik bilincinin şart olduğunu belirtmiştir.

Sosyal Medyada Kurumsal Temsiliyet Bilinci

Sosyal ağ kullanıcıları kişisel hesaplarından paylaşım yapsalar dahi toplum içinde çalıştıkları kurumun birer temsilcisi konumundadır. Kurum politikalarını hakarete varan şekillerde eleştirmek hukuki ve idari yaptırımlara yol açabilmektedir.

Script.Redlof Web Komut Dosyası Virüsü

JavaScript gibi ileri programlama dilleriyle yazılan Script.Redlof, web sayfalarının kaynak kodları arasına sızarak tarayıcı ana sayfasını değiştirir, çöp e-posta gönderir ve kullanıcı verilerinin izinsiz paylaşılmasına neden olur.

Sınavda Dikkat Et

Sınavlarda 'Gizlilik', 'Bütünlük' ve 'Erişilebilirlik' ilkelerinin tanımları sıkça sorulur; verilerin bozulmamasının 'bütünlük', kesintisiz ulaşılabilmenin ise 'erişilebilirlik' olduğunu unutmayın.
Virüs ve solucan arasındaki farka dikkat edin: Solucanların yayılması için kullanıcının dosyayı çalıştırmasına gerek yoktur, ağ üzerinden kendi kendilerine yayılırlar.
Truva atının (Trojan) temel mantığının sistemde 'açık kapı (port)' açmak ve korsanlara yol vermek olduğunu aklınızdan çıkarmayın.
Antivirüs programı ile kişisel güvenlik duvarının (Firewall) aynı şey olmadığını, antivirüsün içeride tarama yapıp temizlediğini, güvenlik duvarının ise dış ağ trafiğini denetlediğini iyi kavrayın.
E-ticaret güvenliğinde kullanılan SSL ve SET standartlarının isimlerini ve işlevlerini (şifreleme ve kimlik doğrulama) mutlaka ezberleyin.
Sosyal ağ güvenliğinde yapılan hatalar soru olarak gelmektedir; başkalarının kişisel bilgilerini izinsiz paylaşmanın ve kurumsal itibarı zedeleyen yorumlar yapmanın hatalı olduğunu unutmayın.
Ön yükleme virüslerinin Master Boot Record (MBR) alanını, dosya virüslerinin ise .exe/.com dosyalarını hedeflediğini karıştırmayın.