Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Felsefe Lisans Programı » Türkiye’nin Toplumsal Yapısı
← Ünite 7
Türkiye’nin Toplumsal Yapısı

Ünite 7: Türkiye’de Gençlik

Türkiye’de Gençlik - kaynak sayfa görseli
Kaynak: ders kitabı, sayfa 211
Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi 2018
2018 verilerine göre Türkiye'de 15-24 yaş grubundaki genç nüfus 12 milyon 971 bin 396 kişiye ulaşmış ve toplam nüfusun %15,8'ini oluşturmuştur. Bu genç nüfusun %51,2'sini erkekler, %48,8'ini ise kadınlar meydana getirmiştir.
Öğrenci Andı Uygulaması
1933 yılında Milli Eğitim Bakanı Reşit Galip tarafından ilkokullarda başlatılan Öğrenci Andı, öğrencilere milli değerleri ve Kemalist ideolojiyi benimsetmek amacıyla 80 yıl boyunca her sabah okunmuş, Ekim 2013'te kaldırılmıştır.
1968 Fransa Öğrenci Olayları
1968 yılında Fransa'da üniversite öğrencilerinin eğitime piyasa getiren reformlara karşı başlattığı protestolar polisin sert müdahalesiyle büyümüş, milyonlarca işçinin greve gitmesiyle hükümet geri adım atmak zorunda kalmıştır.
12 Eylül 1980 Askeri Darbesi
Türk Silahlı Kuvvetleri'nin yönetime el koyduğu darbe sonrasında Meclis kapatılmış, yüzbinlerce kişi gözaltına alınmış ve siyaset yasakları getirilmiştir. Bu süreç gençlerin apolitikleşmesinde en temel dönüm noktası olmuştur.

Anahtar Kavramlar

Genç NüfusUNESCO ve Türkiye'deki kabul gören resmi tanıma göre 15-24 yaş aralığındaki bireylerden oluşan nüfus kesimidir. Bu grup eylemcilik, dinamizm ve eleştirellik gibi ortak psikolojik özellikler taşır.
Sessiz Kuşak1920-1945 yılları arasında doğan, savaş ve Büyük Depresyon gibi büyük krizleri yaşayan kuşaktır. Otoriteye itaatkar, kanaatkâr, tutumlu ve toplumsal olaylar karşısında sessiz kalan bireylerden oluşur.
Bebek Patlaması Kuşağı (Baby Boomers)İkinci Dünya Savaşı sonrasından 1960'ların ortasına (1946-1964) kadar geçen sürede doğum oranlarındaki artışla dünyaya gelen kuşaktır. Çalışma disiplini yüksek, başarı odaklı ve sadık özellikler gösterir.
X Kuşağı1965 ile 1979 yılları arasında doğan kuşağı ifade eder. Sanayi toplumundan liberal politikalara geçiş dönemini yaşayan, bireyciliğin yükseldiği, şüpheci ve rekabetçi bir nesildir.
Y Kuşağı1980 ile 2000 yılları arasında doğan, bireycilik, tüketim, teknoloji aşinalığı ve otoriteye mesafesiyle tanınan kuşaktır. Çalışma kadar boş zaman aktivitelerine önem verir, sabırsız ve sorgulayıcıdır.
Z Kuşağı2000 yılı ve sonrasında doğan, çocukluktan itibaren bilgisayar ve internetle büyüyen kuşaktır. Küresel kültürden yoğun şekilde etkilenen, teknoloji temelli yaşayan ancak dijital dünyada yalnızlaşabilen bir gruptur.
ApolitikleşmeÖzellikle 12 Eylül 1980 darbesinin baskıcı ortamı ve sonrasındaki liberal politikaların etkisiyle gençlerin siyasetten uzaklaşması, siyasi partilere ve kitle örgütlerine ilgi duymaması durumudur.
KİT ve İthal İkameci SanayiDevletin ekonomide ağırlıklı olduğu, yerli sanayiyi korumak amacıyla dış ticaretin kısıtlandığı, 1980 öncesi Türkiye ekonomisinin temel yapısını oluşturan korumacı modeldir.
Liberal Ekonomi Politikaları24 Ocak 1980 kararlarıyla birlikte devletin ekonomideki rolünü azaltıp piyasayı belirleyici kılan, ithalat kısıtlamalarını kaldıran ve serbest piyasa ekonomisini teşvik eden ekonomik sistemdir.
Anomi ve YabancılaşmaToplumsal kuralların ve değerlerin zayıflamasıyla bireyin toplumla bağının kopması, kuralsızlık ortamında rüşvet, mafya ve yolsuzluk gibi sosyal hastalıkların artması durumudur.
KonformizmBireyin toplumsal veya ekonomik koşullar karşısında kendi rahatını, kişisel çıkarlarını ve konforunu her şeyin üstünde tutması, toplumsal olaylara karşı duyarsızlaşması halidir.
CV Sosyalleşmesi2000'li yıllarda üniversite gençliğinin eğitimi bir amaç değil, çok uluslu şirketlerde iş bulabilmek için not ortalaması, stajlar ve kulüpçülükle CV doldurma aracı olarak görmesi durumudur.
Kaderci GençlikGeleneksel değerlerin ve feodal aile bağlarının etkisi altında kalan, kırsal kesimde dış dünya ile zayıf bağlarla yaşayan gençlik kesimidir.
İsyankâr GençlikBüyük kentlerin gecekondu bölgelerinde yaşayan, kültürel çelişkileri ve eşitsizlikleri gördükçe hem ailenin hem de sistemin statükoculuğuna başkaldıran, bunalımlı gençlik kesimidir.
Uysal Gençlik1980 darbesi sonrası apolitikleştirme politikalarıyla yetişen, sistemle bütünleşmiş, toplumsal sorunlara duyarsız, sadece para ve rahat yaşam peşinde koşan gençlik tipidir.
Kaybolmuş GençlikKöyden kente göçün yarattığı yoksulluk, eğitimsizlik ve aile çözülmeleri nedeniyle sokakta kalan, hırsızlık, gasp ve madde bağımlılığı gibi suçlara karışan sokağa terk edilmiş gençlik kesimidir.
NEET (Ne Eğitimde Ne İstihdamda Olanlar)Herhangi bir okulda eğitim görmeyen ve aynı zamanda bir işte çalışmayan genç nüfusu tanımlayan orandır; Türkiye'de genç kadınlar arasında bu oran oldukça yüksektir.
Alt KültürEgemen kültür içerisinde yer almakla birlikte kendine özgü giyim tarzı, dili, değerleri ve yaşam biçimi bulunan grupları ifade eder (Örn: Türkiye'deki 'Apaçi' gençlik grubu).

Diğer Önemli Bilgiler

24 Ocak 1980 Kararları

Türkiye'de ithal ikameci modelden liberal ekonomi politikalarına geçişin miladı olan kararlardır. Devletin ekonomideki payı azaltılmış, ithalat serbest bırakılmış ve yabancı sermaye ile tüketim teşvik edilmiştir.

TÜİK Haziran 2019 İşgücü İstatistikleri

2019 Haziran verilerine göre Türkiye'deki genel işsizlik oranı %13,0 iken, 15-24 yaş arası genç işsizlik oranı %24,8 olarak gerçekleşmiştir. Genç erkeklerde işsizlik %21,9 iken genç kadınlarda %29,8'dir.

NEET Oranı (Ne Eğitimde Ne İstihdamda)

Türkiye'de ne okulda eğitim gören ne de herhangi bir işte çalışan gençlerin (NEET) oranı toplam genç nüfus içinde %26,2'dir. Bu oran erkeklerde %19,0 iken kadınlarda %33,6 gibi ürkütücü bir yüksekliğe ulaşmaktadır.

Nuri Bilge Ceylan'ın 'Ahlat Ağacı' Filmi

2018 yapımı film, öğretmen bir baba ile üniversiteyi bitirip taşraya dönen idealist yazarlık hayalleri kuran oğlu Sinan arasındaki kuşak çatışmasını, taşranın boğuculuğunu ve işsizlik sorununu sinemasal bir dille ele alır.

Ömer Miraç Yaman ve 'Apaçi Gençlik' Söyleşisi

Yaman'ın çalışmalarında ele aldığı 'Apaçi gençlik', iç göçün yarattığı yoksulluk, dışlanma ve etiketlenmeyle mücadele eden, farklı siyasi simgeleri aynı karede birleştiren kentsel alt kültür grubu olarak tanımlanmaktadır.

Özel Televizyonların Yaygınlaşması (1990'lar)

1990 yılından itibaren Türkiye'de özel televizyon ve radyo kanallarının yayın hayatına başlaması, tek kanallı devlet yayıncılığını bitirmiş ve gençlerin küresel kültürle yoğun bir şekilde etkileşime girmesini sağlamıştır.

Kıbrıs Barış Harekâtı ve 1970'ler Ekonomik Krizi

1973 Dünya Petrol Krizi ve 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı sonrasında Türkiye'ye uygulanan ambargolar, 1970'lerin ikinci yarısında ülkede derin ekonomik ve siyasal krizlerin yaşanmasına yol açmıştır.

Köy Enstitüleri ve Halk Evleri

Cumhuriyetin ilk yıllarında eğitim seviyesi düşük olan halkı aydınlatmak, modern vatandaş prototipini en ücra köylere kadar ulaştırmak ve toplumsallaşmayı sağlamak amacıyla hayata geçirilen en önemli devlet projeleridir.

Turgut Özal Dönemi ve Dışa Açılma

1983 sonunda iktidara gelen Turgut Özal ile birlikte 1984 başından itibaren ithalat yasakları büyük ölçüde kaldırılmış, yabancı markalar Türkiye'ye girmiş ve halkın tüketim alışkanlıkları kökten değişmiştir.

Sınavda Dikkat Et

  • Genç nüfusun resmi yaş aralığının 15-24 yaş olduğunu (UNESCO'da 15-25) ve homojen bir grup olmadığını mutlaka ezberleyin; sınavda yaş aralığı soruları sık gelir.
  • Kuşakların tarihlerini ve temel özelliklerini karıştırmayın: Sessiz Kuşak (1920-1945, itaatkar), Baby Boomers (1946-1964, iş disiplini), X Kuşağı (1965-1979, şüpheci/bireyci), Y Kuşağı (1980-2000, tüketim/teknoloji), Z Kuşağı (2000+, dijital/küresel).
  • 12 Eylül 1980 Darbesi'nin gençlik üzerindeki en büyük etkisinin 'apolitikleşme' (siyasetten uzaklaşma) yarattığını unutmayın; 1960-70'lerin gençliği ise politik ve ideolojiktir.
  • 1980 sonrası ekonomik değişimlerin (24 Ocak kararları, liberalleşme) gençlerde tüketim, bireycilik, konformizm ve kısa yoldan köşe dönme değerlerini tırmandırdığını iyi kavrayın.
  • TÜİK verilerine dikkat edin: 2019 verilerinde genç işsizlik oranı %24.8, Ne eğitimde ne istihdamda olanların (NEET) oranı ise %26.2'dir (özellikle kadınlarda NEET oranı %33.6'dır).
  • Vehbi Bayhan'ın sınıflandırmasındaki 6 gençlik tipini (Kaderci, İsyankâr, Uysal, Toplumcu, Gözü Dışarıda, Kaybolmuş) ve her birinin sosyal kökenini sınavda ayırt edebilmeniz gerekir.
  • Ömer Miraç Yaman'ın 'Apaçi Gençlik' kavramının iç göç, yoksulluk ve etiketlenme (damgalanma) ile ilişkili alt kültür grubu olduğunu unutmayın.