Sesli Özet
← Ünite 2

Ünite 2: İşletme Çevresi — Sesli Özet

Dinleme Premium'a özel. Seslendirme metninin tamamı aşağıda ücretsiz okunabilir.
Metni oku

İşletmeler, çeşitli alt birimlerden meydana gelen karmaşık birer sistem olarak ele alınmalıdır. Örneğin pazarlama bölümü işletme içinde finansman, insan kaynakları ve üretim gibi alt birimlerle uyumlu çalışmak zorundadır; işletme ise bulunduğu sektörün, ulusal ve küresel ekonominin bir alt sistemidir. Genel Sistem Yaklaşımı'na göre işletmecilerin göz ardı etmemesi gereken temel kavramlardan biri sinerjidir. Sinerji, bütünü oluşturan parçaların tek başlarına yaratabilecekleri değerlerin toplamından daha fazla bir değer yaratması durumudur; alt sistemler uyumlu çalıştığında sistemin çıktı potansiyeli artar. Sistem yaklaşımındaki bir diğer kritik kavram entropidir. Entropi, doğadaki tüm sistemlerin yok olmaya mahkûm olduğunu açıklar ve işletmeler bu olguya karşı bünyelerinde artı değer yaratarak negatif entropi üretmek, yani hayatta kalmak zorundadırlar. Ekofinalite kavramı ise belli sonuçlara ulaşmak için izlenebilecek yolların çok çeşitli olduğunu savunur. İşletmeciler tek bir doğruya bağlı kalmamalı, yenilikçi yolları bulabilmek için çevreyi dikkatle izlemelidirler. İşletme çevresi, iç kısımdan başlayarak küresel boyuta uzanan katmanlı bir yapıdır. Sınırlar içinde kalan kısım iç çevre, sınırların dışında kalan ve işletmeyi etkileyen kısım ise dış çevre olarak adlandırılır. İç çevre; vizyonu, misyonu, temel yeteneği, örgüt yapısını ve kültürünü barındıran alt sistemler bütünüdür. Dış çevre ise işletmeyi doğrudan etkileyen sektörel (mikro) çevre ile dolaylı yoldan etkileyen genel (makro) çevre olmak üzere katmanlara ayrılır. Genel çevre; siyasal-yasal, ekonomik, sosyokültürel, teknolojik ve doğal çevre bileşenlerinden oluşur. Bu bileşenlerin işletme üzerindeki etkisi uzun vadeli ve dolaylıdır. Sektörel çevre (görev çevresi); rakipler, müşteriler, tedarikçiler, işgücü piyasası ile düzenleyici kurum ve çıkar gruplarından meydana gelir ve işletme faaliyetlerini doğrudan etkiler. Siyasal-yasal çevre, işletmelerin neleri yapıp neleri yapamayacağını belirleyen, tehditler ve fırsatlar sunan genel bir çerçevedir. Siyasal sistemdeki güç dağılımı (otokratik veya demokratik) ile yürürlükteki anayasa ve yasalar bu çevrenin temelini oluşturur. Siyasal-yasal çevrenin en güçlü aktörü devlettir. Devlet vergi düzenlemeleri, alım gücü, teşvikler ve Ticaret, İş veya Borçlar Hukuku gibi alanlardaki hukuki düzenlemeleriyle işletmeleri doğrudan etkiler. Ekonomik çevre, kıt kaynakları kullanarak sonsuz insan ihtiyaçlarını karşılamak üzere üretim yapılan ortamdır. Ekonominin güncel durumu (enflasyon, faiz, döviz kurları), konjonktürel yapısı (büyüme, durgunluk) ve yapısal değişimleri işletme kârlılığını doğrudan belirler. Yapısal değişimler tarımdan sanayiye ya da sanayiden bilgi yoğun ekonomiye geçiş gibi uzun soluklu dönüşümlerdir ve işletmeler bu dönüşümlere ayak uydurmak zorundadır. Sosyokültürel çevre sosyal ve kültürel boyutlardan oluşur. Demografik özellikler (yaş ortalaması, nüfus dağılımı, etnik yapı) işletmelerin girdi potansiyelini ve tüketim kalıplarını etkiler. Kültür, bireylerin dünyayı algılama biçimini (paradigmasını) ve davranış normlarını şekillendirir. Temel değerlerin değiştirilmesi güçken, ikincil değerler daha kolay değişebilir; işletmeler bu değer dengesini gözetmelidir. Teknolojik çevre, girdileri çıktılara dönüştürmek için gerekli uzmanlık, bilgi, araç ve yetenekleri kapsar. Teknolojik yenilikler ürüne veya sürece ilişkin olabilir ve rakiplere karşı rekabet üstünlüğü sağlar. Doğal çevre; doğal kaynaklar, iklimsel ve coğrafi etkenler ile doğal afetleri içerir. İşletmeler doğal çevreye duyarlı, atık yönetimine önem veren 'iyi vatandaş' profili çizerek rekabette öne geçebilirler. Küresel çevre, siyasal, ekonomik, sosyokültürel, teknolojik ve doğal çevre faktörlerini etkileyen ve tüm çevreyi saran en dış katmandır. Uluslararası faaliyeti olsun veya olmasın her işletme küresel çevrenin etki alanındadır. Küreselleşme, ülkeler arasındaki sınırların ekonomik, siyasal ve kültürel etkileşimle yok olma eğilimine girmesidir. Birleşmiş Milletler, Dünya Ticaret Örgütü ve çokuluslu işletmeler bu süreci hızlandıran aktörlerdir. Küresel çevre tüm genel çevre bileşenlerini dönüştürmektedir; örneğin popüler kültürün küreselleşmesi ortak tüketim alışkanlıkları yaratırken, küresel iklim değişiklikleri tüm dünyadaki işletme operasyonlarını tehdit etmektedir. Sektörel çevre, işletmenin iç çevresi ile genel çevresi arasında yer alan ve faaliyetleri doğrudan etkileyen görev çevresidir. Sektör, benzer ürünler üreten ve benzer girdiler kullanan işletmelerden oluşur. Rakiplerle rekabetin yoğunluğu, sektöre giriş engellerine (sermaye, yasal engeller, değişim maliyetleri) ve ikâme ürünlerin varlığına bağlıdır. İkâme ürünler, aynı işlevi gören farklı mal veya hizmetlerdir. Müşteriler bireysel ve endüstriyel olarak ikiye ayrılır. Artan rekabetle birlikte müşteriler genişletilmiş ürün (satış sonrası hizmetler, garanti, imaj) kavramına odaklanmaktadır. Tedarikçiler üretim için gerekli girdileri sağlar. Tedarik zinciri yaklaşımı, az sayıda güvenilir tedarikçiyle yakın iş birliği kurmayı ve hız kazanmayı hedefler. İşgücü piyasası, işletmenin ihtiyaç duyduğu insan kaynağını sağladığı alandır. Arz-talep dengesizliği kalifiye çalışan maliyetlerini artırırken, hiyerarşinin azalması esnek ve geçici işgücü kullanımını yaygınlaştırmıştır. Düzenleyici kurumlar, kamu yararını korumak ve piyasayı denetlemek amacıyla devlet tarafından kurulmuş resmi kuruluşlardır (Örn: SPK, EPDK). Bu kurumların düzenlemeleri işletmeler için bağlayıcıdır. Çıkar grupları ise resmi bir yaptırım gücü olmasa da kamuoyu yaratarak işletmeleri etkileyen sivil toplum kuruluşları veya baskı gruplarıdır (Örn: Greenpeace, WWF). İnternet ve sosyal medya, çıkar gruplarının ve bireylerin işletmeler üzerinde anında itibar oluşturan veya yok eden baskı kurabileceği önemli platformlar haline gelmiştir. İç çevre, işletme sınırları içinde kalan ve misyon, vizyon, temel yetenekler, örgüt yapısı ve örgüt kültürü ile şekillenen en alt sistem katmanıdır. Misyon bugünü, vizyon geleceği tanımlar. Örgüt yapısı yetkinin dağılımını, iletişim kanallarını ve hiyerarşik düzeni belirlerken; örgüt kültürü paylaşılan değer, norm ve davranış kalıplarını ifade eder. Çevresel belirsizlik, işletmeyi ilgilendiren çevresel faktörlerin sayısı ile bu faktörlerin değişim hızının bir fonksiyonudur. Yüksek belirsizlik, işletmelerin fırsat ve tehditleri algılamasını zorlaştırır.