Günümüz küresel iş ortamında etik ilkeler ve sosyal sorumluluk giderek yaygınlaşmakta ve işletmeler davranışlarını yönetmek amacıyla kendi etik kodlarını oluşturarak kurum kültürlerini dönüştürmektedirler. Bu dönüşüm sayesinde ilave yasal düzenlemelere olan ihtiyaç azalmakta ve şirket kararlarının yol açabileceği olumsuz problemlerin önüne geçilebilmektedir. Bazı davranışlar net bir şekilde etik dışı veya yasa dışı olarak nitelendirilebilirken, bazılarında bu karara varılması oldukça güçtür. Etik standartlar resmî, yazılı ve toplumun tüm bireylerinin üzerinde uzlaştığı kurallar olmadığından, etik meselelerde en uygun davranışın ne olduğu konusunda anlaşmazlıklar ve ikilemler ortaya çıkabilmektedir. Etik ikilem, bir seçimin ve davranış alternatifinin potansiyel zararlı sonuçları nedeniyle istenmediği, doğru ve yanlışın net olarak belirlenemediği durumlardır. Küreselleşme, keskin rekabet ve teknoloji, etik meseleler üzerinde doğrudan etkili olmaktadır. Özellikle elektronik ticaretin gelişmesiyle birlikte kişisel bilgilerin gizliliği, izinsiz ticari e-postalar ve çocuklara yönelik e-ticaret uygulamaları gibi yeni etik konular ortaya çıkmıştır. Bu karmaşık durumlarla başa çıkabilmek için bazı işletmeler etik sorumluları görevlendirmekte, bazıları ise etik kurulları oluşturmaktadır. İşletme yöneticilerinin rasyonel karar almalarının yanı sıra kararların etik yönünü de göz önünde bulundurmaları gerekmektedir. İş etiği konusunda öne çıkan dört temel yaklaşım bulunmaktadır: Faydacılık yaklaşımı, Haklar yaklaşımı, Adalet kuramı yaklaşımı ve Bütünleştirici sosyal sözleşme kuramı. Faydacılık yaklaşımı, 19. yüzyıl filozofları Jeremy Bentham ve John Stuart Mill tarafından desteklenmiş olup, çoğunluğun iyiliğini üreten kararın etik karar olduğunu savunur. Bu yaklaşımda karar vericiden beklenen, tüm kesimler üzerindeki etkileri göz önüne alarak çoğunluğun en yüksek tatmini için uygun olanı seçmesidir. Verimliliği ve kâr maksimizasyonunu desteklerken, bazı azınlık kesimlerin ihmal edilmesine yol açabilebilir. Haklar yaklaşımı veya bireyselcilik yaklaşımı, insanların özgürlük hakları ve refah hakları bağlamında korunmasını esas alır. Thomas Hobbes'a göre barışın kurulması için herkes hakkını başkalarına da tanımalıdır. Bu yaklaşıma göre etik karar, etkilenen insanların yaşam, güvenlik, gizlilik, konuşma özgürlüğü ve özel mülkiyet haklarını en iyi koruyan karardır. Adalet kuramı yaklaşımı, etik kararların eşitlik, doğruluk ve tarafsızlık standartlarına dayanmasını savunur. İşletmelerde dağıtım adaleti (keyfiyete göre ayrım yapılmaması), prosedürel/işlemsel adalet (kuralların adil, tutarlı ve tarafsız uygulanması) ve etkileşimsel adalet (bireyler arası davranışlarda dürüstlük, duyarlılık ve saygı) olmak üzere üç tür adalet gözetilmelidir. Bütünleşik sosyal sözleşme kuramı ise iş etiğine deneysel (ne) ve normatif (ne olmalı) yaklaşımların birleştirilmesini önerir. Genel sosyal sözleşme iş yapmanın temel kurallarını belirlerken, spesifik toplumsal sözleşmeler kabul edilebilir davranış biçimlerini kapsar ve yöneticilere endüstri içindeki etik normları dikkate almalarını önerir. Yöneticiler de dâhil olmak üzere örgüt içindeki bireylerin etik davranıp davranmayacağı, ahlaki gelişmişlik düzeyleri ile pek çok faktörün karmaşık etkileşimi sonucunda şekillenir. Bireyin ahlaki gelişim seviyesi Kohlberg'in bilişsel gelişim yaklaşımına göre üç aşamalıdır: İlk aşamada bireyler sadece kendi çıkarlarına uygun olduğunda veya cezalardan kaçınmak için kurallara uyar; ikinci aşamada yakın çevrenin beklentileriyle düzeni korur; en üst basamakta ise ilkelere dayalı, çoğunluğun fikrine aldırmaksızın başkalarının haklarına saygı gösteren bir duruş sergiler. Bireysel özellikler, kişilerin erken yaşlarda ailesinden ve öğretmenlerinden öğrendiği yerleşik değerleri kapsar ve neyin doğru neyin yanlış olduğu konusundaki muhakemelerini belirler. Yapısal değişkenler ise örgütün resmî kuralları, iş tanımları, etik kodları ve yapısal tasarımı aracılığıyla belirsizliği azaltarak etik davranışı teşvik eder. Örgüt kültürünün güçlülüğü etik davranışı doğrudan etkiler. Güçlü ve yüksek etik standartların desteklendiği kültürler olumlu etki yaratırken, zayıf kültürlerde altkültür normları baskın olur. Ayrıca sorunun etki gücü, yani davranışın yarattığı zarar veya faydanın büyüklüğü ile bu konuda bir uzlaşma olup olmaması da çalışanların etik hassasiyetini belirleyen önemli bir faktördür. İş etiği yönetimi; misyon ve değerler bildirgesi, etik kodlar, raporlama ve tavsiye kanalları, risk analizi ve yönetimi, etik yöneticileri ve komiteleri, etik danışmanları, etik eğitimi, paydaş diyalogları ile denetim, hesap verme ve raporlama gibi spesifik politika ve programları kapsayan doğrudan girişimlerdir. Misyon ve değerler bildirgesi, işletmenin varlık nedenini, felsefesini ve öncelikli değerlerini ortaya koyar. 'Değerlere dayalı yönetim' yaklaşımında ise örgütün bütününde geçerli ortak değerler katılımcı bir yöntemle belirlenerek yöneticilerin kararlarına ve çalışanların davranışlarına rehberlik edilir. Etik kodlar, belirli bir işletme veya meslek grubunda çalışanlardan beklenen davranış türlerini açıklayan yazılı bildirgelerdir. Raporlama kanalları ve etik hatları, bilgi toplanmasını sağlayarak potansiyel ihlallerin önüne geçer. Risk analizi ve yönetimi, işletmenin dilinin coğrafyanın değerleriyle çatışmamasını sağlayarak insan hakları, yolsuzluk ve küresel ısınma gibi riskleri minimize eder. Etik eğitimleri ise simülasyon oyunları gibi teknolojilerden yararlanılarak çalışanların etik kodları içselleştirmesini sağlar. Bir organizasyonun sosyal sorumlu olması konusunda iki farklı görüş vardır. Klasik görüşün en hararetli savunucusu Milton Friedman, işletmelerin tek sosyal sorumluluğunun kâr maksimizasyonu olduğunu ve yöneticilerin kaynakları toplumun iyiliği için harcama kararı alarak hissedar çıkarlarına aykırı davranamayacağını savunur. Sosyoekonomik görüş ise yönetimin sosyal sorumluluğunun kâr elde etmenin ötesine geçerek toplumun refahını korumayı ve iyileştirmeyi kapsadığını savunur. İşletmeler sadece ortaklarına değil, yasal düzenlemelerle yapılarını oluşturan ve destekleyen toplumun geniş kesimine karşı sorumludur. Günümüzde bu sosyoekonomik görüş ağırlıklı olarak kabul görmektedir. Sosyal sorumluluk; işletmenin yasal ve ekonomik yükümlülüklerinin yanı sıra, toplumun ve çalışanların yaşam kalitesini yükseltirken ekonomik gelişmeye katkı sağlamasıdır. Etik karar almaya rehberlik eden kuralları içerirken, sosyal sorumluluk toplumla yapılmış, sorumlu ve etik davranışlar beklentisini karşılayan bir sözleşme olarak görülür. İşletmelerin sosyal sorumluluk düzeyleri Carroll'ın dört parçalı modeline göre ekonomik, yasal, etik ve hayırseverlik sorumluluklar olmak üzere ardışık katmanlardan oluşur. Ekonomik sorumluluk varlığını sürdürmeyi ve kâr elde etmeyi, yasal sorumluluk yasalara uymayı, etik sorumluluk yasal engel olmasa bile doğru olanı yapmayı, hayırseverlik (gönüllü) sorumluluk ise toplumun refahını artırmak için kaynak aktarmayı ifade eder. Sürdürülebilirlik kavramı ve Üçlü Sorumluluk (triple bottom line) anlayışı, işletmelerin sadece ekonomik değer değil, aynı zamanda sosyal değer ve çevresel değer üretmesi gerektiğini savunur. Edward Freeman tarafından geliştirilen paydaş yaklaşımı ise işletmelerin sadece hissedarlara değil, tedarikçiler, çalışanlar, müşteriler, devlet ve yerel toplum gibi etkiledikleri veya etkilendikleri tüm gruplara karşı sorumlu olduğunu vurgular. Kurumsal vatandaşlık, işletmelerin paydaş beklentilerini stratejik kararlarında göz önünde bulundurmasını ifade ederken; itibar, paydaşlar nezdinde eylem ve sonuçlara göre oluşan en değerli fiziksel olmayan varlıktır. Başarıya ulaşmada etik ve sosyal sorumluluğun önemini kavrayan bir işletmenin izleyeceği yol haritası altı adımdan oluşur: Kurum kültürünün gözden geçirilmesi, paydaş gruplarının tanınması, paydaşlarla ilgili konuların belirlenmesi, işletmenin sosyal sorumluluk alanlarının tespit edilmesi, kaynaklar ve önceliklerin belirlenmesi ve paydaşlardan geri bildirim alınması. Kurum kültürü ile sosyal sorumluluk projelerinin uyumu büyük önem taşır; misyon ve değerler paydaş gruplarını belirlemede kilit rol oynar. İkinci adımda paydaşların güç ve meşruiyet düzeyleri dikkate alınarak ihtiyaçları tespit edilir. Üçüncü adımda obezite, açlık, çevre kirliliği gibi paydaşların temel meselelerinin yapısı anlaşılır. Dördüncü adımda sosyal sorumluluk çerçevesi belirlenerek raporlarda açıklanır. Beşinci adımda sınırlı kaynakların paylaşımı için finansal durum ve aciliyet kriterleri gözetilerek öncelikler saptanır. Son adımda ise anketler, odak gruplar, web siteleri ve itibar araştırmaları yoluyla paydaşlardan geri bildirim toplanarak eylemlerde değerlendirilir. Küresel iş dünyasında evrensel etik ilkeler arayışı pek çok girişimin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Bunlardan biri, 1994'te Hıristiyan, Müslüman ve Yahudi liderler tarafından tasarlanan Dinler arası Bildirge'dir (Adalet, karşılıklı saygı, sorumluluk, dürüstlük). Bir diğeri CAUX Roundtable ilkeleridir; insana saygı ve kyosei (herkesin iyiliği için birlikte yaşama) ilkelerine dayanır. Birleşmiş Milletler tarafından 2000 yılında oluşturulan UN Global Compact (Küresel İlkeler Sözleşmesi); insan hakları, işgücü standartları, çevre ve yolsuzlukla mücadele olmak üzere on temel ilkeyi kapsar. İşletmelerin bu ilkeleri benimsediğini onaylayan uluslararası standartlar arasında ISO 14000 (çevre yönetim sistemleri), SA 8000 (sosyal hesap verebilirlik ve çalışma koşulları) ve ISO 26000 (sosyal sorumluluk rehberi) yer alır. Küresel Raporlama Girişimi (GRI) ise çevre, sosyal ve ekonomik boyutlardan oluşan üçlü sorumluluğu bütünleşik olarak ele alan sürdürülebilirlik raporlama rehberi sunmaktadır.