İşletmelerin büyümesi, teknolojinin gelişmesi ve insan ihtiyaçlarının artması sonucunda işletmeler hakkında karar verecek tarafların sayısı ve bilgi ihtiyaçları da önemli ölçüde artmıştır. Muhasebenin temel amacı, bir işletme hakkında karar verecek olan tarafların daha doğru kararlar vermesine yardımcı olmak amacıyla finansal ve sayısal verileri elde ederek karar vericilerin ihtiyacı olan bilgileri üretmek ve finansal tablolarda sunmaktır. Muhasebe bilgilerine ihtiyaç duyan taraflar oldukça çeşitlidir ve her birinin ilgi nedenleri farklıdır. İşletme yöneticileri, üretim, pazarlama, finans ve insan kaynakları fonksiyonlarının planlanması, yürütülmesi ve kontrolü için muhasebe bilgilerine mutlak surette ihtiyaç duyarlar. İşletme sahipleri veya ortakları ise yöneticilerin performansı, yatırımın risk ve getiri düzeyi ile ortaklıkta kalıp kalmama kararını değerlendirmek üzere bilgi ararlar. İşletmeye borç veren kreditörler, borçların anapara ve faizinin zamanında ödenme gücünü ölçmek isterken; müşteri ve tedarikçiler işletmenin faaliyetlerine devam etme gücünü ve ticari ilişkilerin sürekliliğini görmek isterler. Çalışanlar istihdam güvenliği ve hak edişlerini alabilme güvencesi ararken; rakipler performans değerlendirmesi (benchmark) yapmak ve pazar payı tehlikelerini görmek için bilgiye gerek duyarlar. Devlet ve kamu kurumları ise vergi hesaplamaları, fiyatlama politikalarının denetimi, yasal düzenlemeler ve ulusal gelir istatistikleri için muhasebe verilerinden yararlanır. İşletme ile ilgili tarafların bilgiye erişim olanaklarına ve doğrudan çıkar bağlarına göre bilgi kullanıcıları iki ana gruba ayrılır: İşletme içi kullanıcılar ve işletme dışı kullanıcılar. İşletme yöneticileri işletme içi bilgi kullanıcılarını oluştururken; ortaklar, borçlular, müşteriler, tedarikçiler, çalışanlar, rakipler ve devlet işletme dışı kullanıcılar arasında yer alır. Eğer işletme sahibi aynı zamanda yönetimden sorumlu değilse o da işletme dışı kullanıcı sayılır. Bilgi kullanıcılarının farklı amaçları doğrultusunda muhasebe iki temel alana ayrılmıştır. İşletme içi yöneticilerin ayrıntılı maliyet analizleri, kârlılık raporları ve bütçe ihtiyaçlarını karşılayan alan 'Yönetim Muhasebesi'dir. İşletme dışı bilgi kullanıcılarının genel amaçlı finansal tablolar aracılığıyla bilgi ihtiyacını karşılayan alan ise 'Finansal Muhasebe veya Genel Muhasebe' olarak adlandırılır. Muhasebe bilgisinin faydalı olabilmesi için belirli nitelikleri taşıması şarttır. Bu nitelikler; bilginin kararları etkileme gücüne sahip olması (İlgililik), önemli hata ve önyargı içermemesi (Güvenilirlik), dönemler ve işletmeler arası kıyaslamaya olanak vermesi (Karşılaştırılabilirlik) ve açık ve net sunulması (Anlaşılabilirlik) şeklinde sıralanır. Ayrıca bilginin finansal tablolarda sunulup sunulmamasında karar vericileri etkileyip etkilemeyeceğini gösteren 'önemlilik' ölçütü de dikkate alınır. Muhasebenin birinci işlevi defter tutmadır. Muhasebe sürecinde işletmede gerçekleşen finansal nitelikli tüm işlemler belgelerine dayanarak günlük oluş sırasına göre yevmiye defterine kaydedilir ve ardından büyük defterdeki ilgili hesaplara aktarılır. Kayıtların doğruluğunu test etmek için dönem içinde veya sonunda mizanlar (genel geçici mizan ve kesin mizan) düzenlenir. Muhasebe dışı ve içi envanter işlemlerinden sonra finansal tabloların hazırlanması aşamasına geçilir. Muhasebenin ikinci işlevi ise kayıt sonucunda elde edilen bilgilerin analiz edilip yorumlanarak karar vericilere iletilmesidir. Bu süreçte temel muhasebe eşitliği kılavuzluk eder. İşletmenin sahip olduğu ve gelecekte ekonomik fayda sağlayacak varlıklar, kaynakların kullanıldığı yerlerdir. Mülkiyeti işletmeye ait bu varlıklar ya ortaklar (sermaye/öz kaynak) ya da üçüncü şahıslar (borçlar/yabancı kaynaklar) tarafından sağlanmıştır. Temel muhasebe eşitliği şu şekilde formüle edilir: Varlıklar = Borçlar + Sermaye (veya Varlıklar = Yabancı Kaynaklar + Öz Kaynaklar). Çift taraflı kayıt esası gereğince, finansal nitelikli her işlemin varlık ve kaynaklar üzerindeki çift yönlü etkisi en az iki ayrı hesaba kaydedilerek bu dengenin işletmenin kuruluşundan kapanışına kadar her an korunması sağlanır. Bilanço, belirli bir tarih itibarıyla işletmenin varlıklarını ve bu varlıkların finansmanında kullanılan kaynakları bir arada gösteren statik bir finansal tablodur (finansal durum tablosu). İşletmenin o andaki mali fotoğrafını çeker. Aktif tarafta paraya dönüşüm hızına göre dönen varlıklar (hazır değerler, menkul kıymetler, alacaklar, stoklar) ve duran varlıklar yer alır. Pasif tarafta ise kısa ve uzun vadeli yabancı kaynaklar ile öz kaynaklar bulunur. Bilançolar hesap biçiminde (aktif sol, pasif sağda) veya rapor biçiminde (alt alta sıralı) düzenlenebilir. Dönen varlıklar bir faaliyet dönemi içinde paraya çevrilecek likit unsurlardan oluşurken; duran varlıklar bir yıldan uzun süre kullanılacak arsa, bina, makine gibi düşük likiditeli varlıklardır. Yabancı kaynaklar bir yıl içinde ödenecekse kısa vadeli, bir yıldan uzun vadede ödenecekse uzun vadeli yabancı kaynak olarak sınıflandırılır. Gelir tablosu ise bilançodan farklı olarak anlık değil, bir döneme ait faaliyet sonuçlarını özetleyen dinamik bir tablodur (bir filme benzer). İşletmenin ilgili dönemde elde ettiği tüm hasılat, gelir ve kırlar ile katlandığı gider ve zararları göstererek net kâr veya zarar büyüklüğünü ortaya koyar. Brüt satışlardan net satışlara, oradan brüt satış kârına, faaliyet kârına, vergi öncesi dönem kârına ve nihayetinde dönem net kârına ulaşan kademeli bir yapıya sahiptir. Öz kaynaklarda değişim tablosu, bir hesap döneminde işletmenin öz kaynak kalemlerinde (ödenmiş sermaye, sermaye yedekleri, kâr yedekleri, geçmiş yıl kâr/zararları ve dönem net kârı) meydana gelen değişmeleri nedenleriyle birlikte gösteren tamamlayıcı bir tablodur. Öz kaynaklar hem faaliyetler için kaynak sağlar hem de alacaklılara karşı bir güvence (sigorta) işlevi görür. Nakit akım tablosu, bir hesap döneminde gerçekleşen nakit giriş ve çıkışlarını kaynakları ve kullanım yerleriyle birlikte gösteren tablodur. Muhasebede tahakkuk esası geçerli olduğundan işlemler nakit hareketine göre değil, gerçekleştikleri tarihte kaydedilir; bu nedenle gelir tablosundaki kâr ile nakit miktarı aynı olmayabilir. Nakit akışları TMS-7 standardına göre üç ana grupta toplanır: İşletme faaliyetlerine ilişkin nakit akışları, yatırım faaliyetlerine ilişkin nakit akışları ve finansman faaliyetlerine ilişkin nakit akışları. Nakit akım tablosu, işletmenin likidite durumunu izlemek, zamanında ödeme yapabilme gücünü korumak ve nakit açığı ya da fazlalıklarını önceden görerek etkin nakit yönetimi sağlamak açısından hayati öneme sahiptir. İşletmelerin faaliyetleri finansman, yatırım ve işletme faaliyetleri (üretim-satış) olmak üzere üç grupta toplanır. Finansman faaliyetleri öz ve yabancı kaynakların sağlanmasını; yatırım faaliyetleri uzun vadeli varlıkların edinilmesini; işletme faaliyetleri ise üretim ve satış operasyonlarını kapsar. Finansal yönetim, işletmenin ihtiyaç duyduğu fonların en uygun koşullarda sağlanması ve en uygun varlıklara yatırılarak yönetilmesidir. Finansal yönetimin temel amacı, ortakların refah düzeyini veya işletmenin piyasa değerini maksimize etmektir. Bu temel amaca ulaşmak için kârın en yükseğe çıkarılması, hisse başına kârın artırılması ve işletmenin piyasa değerinin artırılması hedeflenir. Finansal yönetimin fonksiyonları; finansal analiz, finansal planlama ve kontrol, fonların sağlanması (finansman kaynakları), fonların kullandırılması (yatırım kararları) ve kâr dağıtım kararlarıdır. Finansal analiz, finansal tablolardaki kalemler arasındaki ilişkiyi kurarak işletmenin güçlü ve zayıf yönlerini belirleme ve geleceği tahmin etme sürecidir. Analizler kimin yaptğına göre iç ve dış analiz, dönem sayısına göre statik ve dinamik analiz, amacına göre ise yönetim, kredi ve yatırım analizi olarak sınıflandırılır. Finansal analizde en yaygın kullanılan teknikler oran analizi, karşılaştırmalı tablolara analiz, yüzde yöntemi ile analiz (dikey analiz) ve trend analizidir (yatay analiz). Oran analizi likidite oranları (cari oran, asit-test oranı, nakit oranı), finansal yapı oranları (kaldıraç oranları), faaliyet oranları (stok devir hızı vb.) ve kârlılık oranları olmak üzere dörde ayrılır. Cari oran, dönen varlıkların kısa vadeli yabancı kaynaklara oranını vererek kısa vadeli borç ödeme gücünü ölçer. Trend analizi, 8-10 yıllık uzun dönemlerde seçilen baz yıla göre indeks hesaplanarak gelişme eğiliminin izlenmesini sağlar. Yüzde yöntemi ile analizde bilanço toplamı 100 kabul edilerek her kalemin yüzde payı bulunur. Finansal planlama ise gelecekteki fon ihtiyaçlarının belirlenmesi ve fonların etkili kullanımına yönelik programlamadır. Kısa süreli planlar (nakit bütçesi gibi) günlük ve aylık nakit akışını yönetirken; orta ve uzun süreli planlar 5-10 yıllık stratejileri kapsar ve proforma finansal tablolar (tahmini bilanço ve gelir tablosu) yardımıyla hazırlanır. Bütçeleme, planların sayısal ve ayrıntılı ifadesidir; satış bütçesi ile başlayarak üretim, hammadde, işgücü ve genel imalat giderleri bütçeleriyle konsolide genel işletme bütçesini oluşturur. İşletmeler fon ihtiyacını yabancı kaynaklar (kısa ve uzun vadeli borçlar), öz kaynaklar ve işletmenin kendi faaliyetleriyle yarattığı otofinansman yoluyla karşılar. Kısa vadeli yabancı kaynaklar arasında ticari krediler (satıcı kredileri), kısa vadeli banka kredileri (senet ıskontosu, spot kredi vb.), finansman bonoları ve factoring yer alır. Orta ve uzun vadeli yabancı kaynakların en tipik örneği tahvil ihracı ve uzun vadeli banka kredileridir. Fonların kullanımı ikiye ayrılır: Dönen varlıklara yapılan kısa süreli yatırımlar 'çalışma sermayesi yönetimi'ni oluştururken, duran varlıklara yapılan uzun süreli yatırımlar 'sermaye bütçelemesi' kapsamındaki yatırım kararlarıdır. Çalışma sermayesi düzeyi işletmenin faaliyet konusuna, büyüklüğüne ve satışlardaki düzenliliğe bağlıdır. Genel kural olarak kısa vadeli yatırımlar kısa vadeli kaynaklarla, uzun vadeli yatırımlar ise uzun vadeli kaynaklarla finanse edilmelidir. Sermaye bütçelemesi, ekonomik ömrü bir yıldan uzun duran varlık harcamalarının (yenileme, genişleme, modernleşme) araştırılması ve seçimi sürecidir. Kâr dağıtım kararları ise elde edilen kârın ortaklara ne kadarının dağıtılacağını, ne kadarının işletmede bırakılarak otofinansman sağlanacağını belirler ve işletmenin büyüme hızını doğrudan etkiler.