Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » İktisat Lisans Programı » İktisadi Düşünceler Tarihi

Ünite 6: Kurumcu İktisat ve Tarihçi Okul — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 30 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Kurum — Günlük dildeki kuruluş anlamından farklı olarak, sosyal bilimlerde birey davranışlarının meşruiyet sınırlarını belirleyen ve yaptırım gücüyle desteklenen yazılı veya yazılı olmayan inanç ve kurallar bütünüdür. Örneğin, devlet gücüyle desteklenen hukuk sistemi formel bir kurumdur.

İşlem Maliyeti — Bir mal veya hizmetin üretim maliyeti kalemlerinde yer almayan, piyasa fiyatına yansımayan ancak mülkiyetin edinimi, sözleşme yapma, bilgi edinme ve değişim sürecinde ortaya çıkan maliyetlerdir. Örneğin, bir gayrimenkul alımında tapu ve hukuki danışmanlık süreçlerinde harcanan masraflar işlem maliyetidir.

Eski Kurumcu İktisat — Veblen ve Commons'ın görüşlerine dayanan, neoklasik iktisadi analizin yetersiz olduğunu, birey davranışlarının kurumsal kısıtlar bilinmeden anlaşılamayacağını savunan ekoldür. Bu ekol rasyonel birey varsayımını tamamen reddederek ekonomik değişimi evrimci bir perspektifle inceler.

Yeni Kurumcu İktisat — Coase, Williamson ve North gibi iktisatçıların öncülük ettiği, yerleşik iktisadın analiz mantığını küçük değişikliklerle koruyarak kurumsal yapıların oluşumunu ve gelişimini bu mantıkla açıklayan kurumcu ekoldür. Neoklasik iktisat ile kurumculuğu uzlaştırma çabasının ürünüdür.

Neokurumcu İktisat — Galbraith, Myrdal ve Samuels gibi eski kurumcuların yaklaşımlarını günümüz iktisat konularına uyarlayan ekoldür. Eski kurumcuların aksine neoklasik iktisadın bazı varsayımlarının yeniden tanımlanarak kullanılabileceğini veya eski eleştirel çizginin sürdürülmesi gerektiğini savunurlar.

Veblen Etkisi (Gösterişçi Tüketim) — Bir mal veya hizmetin faydasının fiziksel niteliklerinden değil, yüksek fiyatının sahibine kazandırdığı statüyü başkalarına göstererek haz vermesinden kaynaklandığı tüketim türüdür. Örneğin, son derece pahalı lüks bir mücevherin veya markalı saatin sadece pahalı olduğu için talep edilmesi bu etkiye örnektir.

Tarihçi Okul — 19. yüzyılda soyutlamacı ve neoklasik iktisada ilk tepkiyi veren, zaman ve mekândan bağımsız genel geçer iktisat yasalarının olamayacağını savunan Alman ağırlıklı iktisat okuludur. Schmoller ve Roscher gibi öncüleri, toplumsal kuralların zamanla değiştiğini ve devlet müdahalesinin gerekli olduğunu savunmuştur.

Ustalık İçgüdüsü — Veblen'e göre insan toplumlarının evrimsel gelişimine katkıda bulunan, pratik çareler, yaratıcı çalışma, maharet ve teknolojik üstünlük kurma eğilimlerini ifade eden içgüdüdür. İnsanların yeni araçlar icat etmesinin temel motivasyon kaynağıdır.

Aylak Merak İçgüdüsü — İnsanların elde edildikten sonra sağlayacağı somut faydaya bakmaksızın bilgiye sahip olma ve yeni şeyler öğrenme eğilimidir. Veblen'e göre bu içgüdü ustalık içgüdüsüyle bütünleştiğinde teknolojik gelişmenin ve kültürel evrimin en önemli itici gücü hâline gelir.

Satılabilirlik ve Kullanışlılık İkilemi — Veblen'in ekonominin kurumlarını ayırdığı iki temel iş davranış ilkesidir. Kıskançlığa dayalı, yağmacı ve açgözlü menfaatleri koruyan kurumlar 'satılabilirlik' (geri götürücü) ilkesini yansıtıtken; kıskançlığa dayalı olmayan ve toplumsal faydayı gözeten kurumlar 'kullanışlılık' (ileri götürücü) ilkesini yansıtır.

Teknolojik-Kurumsal Değer İkilemi — Veblen'e göre değişimin itici gücü dinamik ve yaratıcı olan 'teknoloji', tutucu ve direnç gösteren gücü ise statik olan 'kurumlar'dır. Toplumsal değişim, teknolojik gelişmelere karşı kurumsal yapıların gösterdiği direnç oranına bağlı olarak gerçekleşir.

Toplu Eylem (Collective Action) — Commons'ın teorisinde, gelenek ve göreneklerden aile, sendika ve devlete kadar organize olmuş kurumları kapsayan, bireysel eylemleri denetleyen ve haksız rekabeti önleyerek bireyin etkinlik alanını genişleten yapıların genel adıdır. Kıtlık nedeniyle oluşan çatışmalar toplu eylem ve kurallar yoluyla çözüme kavuşturulur.

İşlem (Transaction) — Commons'a göre kurumcu iktisadın en küçük inceleme birimidir. Metaların fiziksel mübadelesi değil, toplumun kurallarına dayanan mülkiyet haklarının taraflar arasında karşılıklı anlaşma ile devredilmesi sürecini ifade eder.

Formel Kurum — Devletin resmi yasaları, mahkemeleri ve polis gücü gibi yaptırım mekanizmalarıyla desteklenen, yazılı kurallar bütünüdür. Örneğin, vergi kanunları veya trafik kuralları formel kurumlara örnektir.

Enformel Kurum — Devletin resmi yaptırım gücüne ihtiyaç duymadan, toplumun gelenekleri, inançları ve görgü kuralları (adab-ı muaşeret) vasıtasıyla varlığını sürdüren yazılı olmayan kurallardır. Örneğin, büyüklere saygı göstermek veya misafirperverlik enformel kurumlardır.