Devlet kavramı, tarihsel süreçte farklı yaklaşımlara göre değişiklik göstermektedir. Dar anlamda devlet, belirli bir toprak parçası üzerinde, bir otorite altında yaşayan insan topluluğunu ifade ederken; geniş anlamda ortak bir hayatı ve kültürü paylaşan bir toplumda güvenlik, refah ve huzur sağlama amacı güden; kanun koyma, uygulama, yargılama ve cezalandırma yetkilerine sahip kurumsal yapıdır. Devletin var olabilmesi için temel olarak üç unsurun bir arada bulunması zorunludur: Millet, ülke ve egemenlik. Millet devletin beşeri unsurunu oluşturur ve günümüzde her milletin kendi kaderine hâkim olması esasına dayanan milli devlet anlayışı geçerlidir. Ülke, iktidarın kullanım sınırlarını belirleyen coğrafi toprak unsurudur. Egemenlik ise devletin siyasi ve iktidar unsurunu temsil eder; iç egemenlik ülke içinde üstün kuvvet olmayı, dış egemenlik ise diğer devletlerle hukuken eşit olmayı ifade eder. Tarih boyunca devletin ekonomi içerisindeki rolüne ilişkin görüşler büyük değişim göstermiştir. 16. yüzyılda merkantilistler, devletin en önemli amacının toplumu zenginleştirmek olduğunu ve bunun da ülke hazinesindeki altın ve gümüş gibi değerli madenlerin artırılmasıyla sağlanacağını savunmuştur. Bu dönemde dış ticaret devlet eliyle desteklenmiş, kamu harcamaları artmış ve borçlanma mali bir araç olarak kullanılmaya başlanmıştır. Fizyokratlar, 18. yüzyılda Fransa'da ortaya çıkmış olup devlet müdahalesine karşı çıkan liberalizmin öncüleridir. Toplumda her şeyin doğal bir düzene göre işlediğini savunan fizyokratlar, devlet harcamalarının kısılmasını ve borçlanmaya gidilmemesini istemişlerdir. Merkantilistlerin aksine zenginliğin kaynağının ticaret değil, tarım, madencilik ve balıkçılık gibi doğanın yardımıyla üretilen faaliyetler olduğunu ileri sürmüşlerdir. Fizyokratların mali tarihe bıraktığı en büyük miras 'tek ve dolaysız vergi' anlayışıdır. Yalnızca tarım sektörünü üretken kabul ettikleri için, diğer sektörlerin vergilendirilmesini gereksiz bulmuşlar ve vergilerin nihayetinde toprağa yansıyacağını savunmuşlardır. Bu düşünce, devletin küçültülmesini savunarak klasik liberal görüşün doğuşuna zemin hazırlamıştır. Klasik liberal görüşün fikir babası Adam Smith'tir. Smith, bireylerin kendi çıkarları doğrultusunda hareket ederken 'görünmeyen el' sayesinde bilmeden topluma da yarar sağladığını belirtmiştir. 'Laissez-faire, laissez passer' (bırakınız yapsınlar, bırakınız geçsinler) ilkesini benimseyen liberaller, devletin ekonomiye müdahalesinin minimum düzeyde olmasını, devletin yalnızca yasa düzenini koruyup adalet ve savunma gibi temel görevleri üstlenmesini savunmuşlardır. Sosyalist görüş, özel mülkiyeti ve özel kesimi ilke olarak reddeder; tüm üretim araçlarının devlete ait olmasını ve ekonomik faaliyetlerin merkezi otorite tarafından yürütülmesini savunur. Piyasa ekonomisindeki arz-talep ve fiyat mekanizmasının yerini sosyalist ekonomilerde merkezi otoritenin saptadığı planlar alır. Finansman aracı olarak gelir vergisi yerine harcama ve fiyat politikaları ön plana çıkar. 1929 Büyük Buhranı, klasik liberal sisteme olan güveni sarsmış ve John Maynard Keynes öncülüğünde Keynesyen maliye ekolünü doğurmuştur. Keynes, piyasaların her zaman kendiliğinden tam istihdama ulaşamayacağını, aksine eksik istihdam dengesinin var olabileceğini savunmuştur. Durgunluktan çıkış için maliye politikası araçlarının (kamu harcamaları ve vergileme) etkin kullanılması gerektiğini belirtmiş, devlete ekonomik istikrarı sağlama ve adil gelir dağılımı yapma görevleri yüklemiştir. 1970'lerden sonra James Buchanan öncülüğünde ortaya çıkan Anayasal İktisat Yaklaşımı ise, piyasa başarısızlığına karşılık 'devletin başarısızlığı' tezini öne sürmüştür. Siyasal aktörlerin de kendi çıkarları peşinde koştugunu belirten bu yaklaşım, bütçe açıklarının ve devletin keyfi harcama yetkisinin anayasal hükümlerle sınırlandırılmasını savunmuştur. 1980'lerden itibaren hız kazanan küreselleşme; ekonomik, sosyal, teknolojik ve politik alanlarda dünya çapında bütünleşmenin artmasıdır. Küreselleşmenin ekonomik boyutu, üretimin uluslararası düzeyde örgütlenmesi ve mali piyasaların bütünleşmesi olmak üzere iki temel unsura dayanır. Bu süreçte ulus devletin rolü ortadan kalkmamış, ancak fonksiyonları değişime uğramıştır. Küreselleşme sürecinde devletler birçok üretim alanından çekilirken, şirketlerin küresel piyasalarda rekabet edebilmesini sağlamak için Ar-Ge harcamaları yapmak, teknoloji geliştirmek ve teşvikler sunmak gibi yeni görevler üstlenmiştir. Sermayenin uluslararası serbest dolaşımı nedeniyle devletler sermaye üzerindeki vergileri azaltmak zorunda kalmış, bu durum verginin gelir dağılımını yeniden düzenleme işlevini zayıflatmıştır. Kamu maliyesi disiplini; devletin gelir ve harcamalarını, kamu bütçesini ve kamu kesimi birimlerinin toplumsal ihtiyaçları ne ölçüde karşıladığını inceler. Richard Musgrave'e göre kamu maliyesinin temel işlevleri kaynak dağılımı, gelir dağılımı, ekonomik istikrar ve düzenleme işlevleridir. Piyasa başarısızlığı kuramı, piyasaların her zaman mükemmel çalışmadığını ve bazı durumlarda etkin kaynak dağılımını sağlayamadığını savunur. Eksik rekabet, kamusal mallar, dışsallıklar, eksik bilgi ve doğal tekeller piyasa başarısızlığına yol açar. Bu durumlarda devlet yasal düzenlemeler, vergiler ve kamu harcamalarıyla piyasaya müdahale ederek etkinliği sağlamaya çalışır. Kaynak dağılımı işlevi, kamu maliyesinin en önemli işlevlerinden biridir ve devletin üretim kaynaklarını dağıtmasını ifade eder. Özellikle piyasa mekanizmasının hiç çalışmadığı veya yetersiz kaldığı alanlarda devlet devreye girer. Paul Samuelson ve Richard Musgrave kamusal malların tanımını geliştirmiştir; modern tanıma göre kamusal mal, 'rakip olmama' ve 'dışlanamama' özelliklerinin ikisine birden sahip olan maldır. Musgrave'e göre kamu maliyesinin işlevleri kaynak dağılımı, gelir dağılımı ve ekonomik istikrar olmak üzere üç ana başlıkta incelenir; bunlara ek olarak devletin düzenleme (regülasyon) işlevi de bulunmaktadır. Bu işlevler piyasa ekonomisinin eksikliklerini gidermeyi ve toplumsal refahı artırmayı hedefler.