İnfografik
← Ünite 2
Ticaret Hukuku

Ünite 2: Ticaret Sicili, Ticaret Unvanı, Haksız Rekabet

Ticaret Sicili Gazetesi
Türkiye genelinde tescil edilen hususların ilan edildiği resmi gazetedir. TTK m.35/4 uyarınca ilan edilmesi gereken tüm hususlar burada yayınlanır.
1883 Paris Sözleşmesi
Sınai mülkiyet haklarının uluslararası alanda korunmasını düzenleyen temel anlaşmadır. Türkiye bu sözleşmeye taraftır ve marka korumasında esas alınır.
Scotch-Brite Örneği
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 2006 tarihli kararına konu olan olaydır. Sahte ürün satan tacirin 'bilmiyordum' savunması kabul edilmemiş, marka hakkına tecavüzden tazminata hükmedilmiştir.
Makser Press Örneği
Adana'da kurulu firmanın marka taklitçiliği nedeniyle yaşadığı mağduriyeti anlatan olaydır. Özlem Yıldız, taklitçiliğin Türk makine sektörünün imajına zarar verdiğini vurgulamıştır.

Anahtar Kavramlar

Ticaret SiciliTicari işletmelerin hukuki durumlarını gösteren, ticaret ve sanayi odaları bünyesinde tutulan resmi bir kayıt sistemidir. Örneğin, bir anonim şirketin kuruluşu bu sicile tescil ile hukuki varlık kazanır.
TescilBir hukuki durumun veya işlemin ticaret siciline ilk defa kaydedilmesi işlemidir. Örneğin, yeni açılan bir ticari işletmenin sicile kaydedilmesi tescildir.
TadilSicilde kayıtlı olan mevcut bir bilginin değiştirilmesi işlemidir. Örneğin, şirket merkezinin başka bir şehre taşınması durumunda sicil kaydının güncellenmesi tadildir.
TerkinSicilde kayıtlı olan bir bilginin veya işletmenin kaydının tamamen silinmesidir. Örneğin, tasfiye süreci biten bir şirketin sicilden kaydının silinmesi terkindir.
Kurucu EtkiTescil işleminin, bir hakkın veya hukuki durumun doğumu için zorunlu olmasıdır. Örneğin, ticaret şirketlerinin kuruluşu tescil ile gerçekleşir.
Açıklayıcı EtkiZaten doğmuş olan bir hukuki durumun üçüncü kişilerce bilinmesini sağlamak için yapılan tescildir. Örneğin, ticari işletmenin tescili tacir sıfatının kazanılması için açıklayıcıdır.
Olumlu EtkiTescil edilmesi gereken bir hususun tescil edilmiş olması durumunda, üçüncü kişilerin bunu bilmediğini iddia edememesidir. Örneğin, tescilli bir temsilcinin yetkisini üçüncü kişi 'bilmiyordum' diyerek reddedemez.
Olumsuz EtkiTescili gereken bir hususun tescil edilmemesi durumunda, üçüncü kişilerin iyiniyetinin korunmasıdır. Örneğin, tescil edilmemiş bir yetki değişikliğini bilmeyen üçüncü kişinin işlemi geçerlidir.
Ticaret UnvanıTacirin ticari işletmesiyle ilgili işlemlerde kullandığı ve onu tanıtmaya yarayan addır. Örneğin, 'Ali Taş Konfeksiyon Mağazası' bir ticaret unvanıdır.
İşletme AdıTaciri değil, doğrudan işletmenin kendisini tanıtmaya ve benzerlerinden ayırt etmeye yarayan addır. Örneğin, 'Sultanahmet Köftecisi' bir işletme adıdır.
MarkaBir işletmenin mal veya hizmetlerini diğerlerinden ayırt etmeye yarayan, sicilde gösterilebilir her türlü işarettir. Örneğin, 'Scotch-Brite' bir marka örneğidir.
Haksız RekabetRakipler veya piyasa aktörleri arasındaki ilişkilerde dürüstlük kuralına aykırı, aldatıcı davranışlardır. Örneğin, rakip ürün hakkında asılsız kötüleme yapmak haksız rekabettir.
İnhisari LisansMarka sahibinin, markayı kullanma hakkını sadece bir kişiye tanıdığı ve kendisinin bile kullanmaktan vazgeçebildiği tekelci lisans türüdür.
Garanti MarkasıMarka sahibinin kontrolü altında birçok işletme tarafından ürünlerin ortak özelliklerini ve kalitesini garanti etmeye yarayan işarettir. Örneğin, 'Woolmark' bir garanti markasıdır.
Menşe AdıÜrünün tüm özelliklerini ait olduğu coğrafi alandan alan ve o yöre dışında üretilemeyen işaretlerdir. Örneğin, 'Finike portakalı' bir menşe adıdır.
Mahreç İşaretiBelirgin bir niteliği o coğrafi bölgeyle özdeşleşen ancak yöre dışında da üretilebilen ürünleri tanımlayan addır. Örneğin, 'Hereke ipek halısı' bir mahreç işaretidir.
Mutlak Red NedeniBir markanın tesciline engel olan ve kurum tarafından resen dikkate alınan nedenlerdir. Örneğin, dini değerleri içeren bir işaret marka olarak tescil edilemez.
Nisbi Red NedeniÖnceki bir marka sahibinin itirazı üzerine dikkate alınan tescil engelleridir. Örneğin, benzer bir markanın önceden tescil edilmiş olması.
Ticari MümessilTicari işletme sahibinin, işletmeyi yönetmek ve temsil etmek üzere atadığı ve tescili zorunlu olan kişidir.
RücuBir borcu ödeyenin, asıl sorumluya karşı ödediği miktarı geri isteme hakkıdır. Örneğin, sicil hatasından dolayı devletin ödediği tazminatı kusurlu görevliden istemesi.

Diğer Önemli Bilgiler

Woolmark Örneği

Uluslararası Yün Birliği'ne ait bir garanti markasıdır. Ürünlerin belirli bir kaliteyi taşıdığını gösteren, dünya çapında tanınan bir işarettir.

Finike Portakalı

SMK kapsamında menşe adı olarak tanımlanan bir üründür. Niteliklerini sadece ait olduğu coğrafi bölgeden aldığı için o bölge dışında üretilemez.

Hereke İpek Halısı

Mahreç işaretine örnek gösterilen bir üründür. Üretiminin en az bir aşaması o bölgede gerçekleşmek zorundadır ancak yöre dışında da üretilebilir.

Ankara Fikri ve Sınai Haklar Mahkemesi

SMK kapsamında Türk Patent ve Marka Kurumu'nun kararlarına karşı açılacak davalarda görevli ve yetkili tek mahkemedir.

4054 Sayılı Kanun

Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'dur. 1994 yılında çıkarılmış olup, piyasadaki tekelleşmeyi ve hakim durumun kötüye kullanılmasını önlemeyi amaçlar.

Ticaret Unvanında Karma Sistem

Türk Hukuku'nda uygulanan sistemdir. Unvan kural olarak gerçeğe uygun olmalıdır ancak mirasçıların rızası veya şirket devri gibi istisnai durumlarda unvanın değişmemesine izin verilir.

Tescil Süresi

TTK m.30 uyarınca, tescili gerekli bir işlemin gerçekleştiği tarihten itibaren 15 gündür. Sicil çevresi dışında oturanlar için bu süre 1 aydır.

İtiraz Süresi

Sicil müdürünün kararlarına karşı, kararın tebliğinden itibaren 8 gün içinde Ticaret Mahkemesi'ne itiraz edilebilir.

Marka Yenileme

Tescilli markanın koruma süresi 10 yıldır. Süre sonunda yenileme talebi, koruma süresinin sona erdiği tarihten itibaren 6 aylık süre içinde yapılmalıdır.

Haksız Rekabet Zamanaşımı

Dava hakkının doğduğunun öğrenildiği tarihten itibaren 1 yıl ve herhalde fiilin doğumundan itibaren 3 yıldır. Cezai zamanaşımı daha uzunsa o uygulanır.

Sınavda Dikkat Et

  • Sicil işlemlerinde tescil, tadil ve terkinin tanımlarını karıştırmayın; tescil ilk kayıt, tadil değişiklik, terkin silmedir.
  • Kurucu ve açıklayıcı etkiyi ayırt edin; şirket kuruluşu kurucudur, ticari işletme tescili açıklayıcıdır.
  • Haksız rekabet davasında tazminat için 'zarar' şartı olduğunu, 'zarar tehlikesi'nin tazminat için yetmediğini unutmayın.
  • Olumlu ve olumsuz etkiyi üçüncü kişilerin iyiniyeti üzerinden kodlayın; tescil varsa iyiniyet korunmaz (olumlu), tescil yoksa iyiniyet korunur (olumsuz).
  • Ticaret unvanı ile işletme adını karıştırmayın; unvan taciri, işletme adı işletmeyi tanıtır.
  • Marka tescilinde mutlak red nedenlerinin 'resen', nisbi red nedenlerinin ise 'itiraz üzerine' dikkate alındığını mutlaka not edin.
  • Haksız rekabet davalarında davacı sıfatının sadece rakiplerle sınırlı olmadığını, müşterilerin ve mesleki örgütlerin de dava açabildiğini unutmayın.