İş Analiziİşletmedeki tüm pozisyonları, görevleri ve yetki ilişkilerini güncel olarak ortaya çıkaran ve doğru örgüt şeması oluşturulmasını sağlayan analitik süreçtir. Örneğin, bir işletmenin şeması çizilmeden önce iş analizi yapılarak hangi departmanda kimin hangi pozisyonda olduğu belirlenir.
Biçimsel (Formel) İlişkilerÖrgüt şemalarında gösterilen, çalışanlar ve kaynaklar arasındaki yasal, kurala bağlı ve resmî ilişkiler ağıdır. Metne göre, genel müdür ile üretim müdürü arasındaki hiyerarşik bağ biçimsel bir ilişkidir.
Biçimsel Olmayan (İnformel) İlişkilerÖrgüt şemalarında görünmeyen, çalışanlar arasındaki bireysel etkileşimler, arkadaşlık veya hemşerilik gibi sosyal bağlardan oluşan yapıdır. Buzdağı metaforunun su altındaki görünmeyen kısmını oluşturur.
İş Bölümü ve UzmanlaşmaAmaçlara ulaşmak için yerine getirilmesi gereken işlerin alt işlere bölünerek her görevin uzman kişilerce yapılma derecesidir. Örneğin, bir üretim hattında montaj işinin parçalara ayrılarak her işçiye spesifik bir vida sıkma görevinin verilmesi uzmanlaşmadır.
Emir Komuta ZinciriYetki ilişkileri bağlamında örgütün en üst seviyesinden en düşük seviyesine kadar kimin kime rapor vereceğini ve talimat alacağını gösteren kesintisiz hiyerarşik hattır.
Komuta YetkisiBir yöneticinin işin yapılması konusunda astlarına doğrudan emir verme ve karşılığında itaat bekleme hiyerarşik hakkıdır. Örneğin, genel müdürün bir şefe doğrudan talimat vermesi komuta yetkisidir.
Kurmay YetkiEmir verme hakkı olmayan, yalnızca danışmanlık yapma, görüş bildirme ve üst yönetime önerilerde bulunma işlevini içeren uzmanlık dayanaklı yetkidir. Örneğin, işletmenin hukuk danışmanının sunduğu yasal görüşler kurmay yetkidir.
Fonksiyonel YetkiBelirli bir faaliyet alanında bir yöneticinin başka bölümlerdeki personel üzerinde emir verme ve müdahale etme hakkı veren çapraz yetki türüdür. Örneğin, İK yöneticisinin diğer departman çalışanlarını kalite eğitimine katılmaya zorlaması bu yetkidir.
SorumlulukBiçimsel olarak verilen bir görevi yerine getirmede yükümlü olma ve bu konuda üst makamlara hesap sorulabilme durumudur. Yetki devredildiğinde ast sorumluluğu üstlenirken, devreden yönetici de sorumluluk taşımaya devam eder.
Kontrol Alanı (Yönetim Alanı)Bir yöneticinin verimli ve etkili bir biçimde doğrudan kontrol edebileceği, emirleri altında çalışan ast sayısıdır. Örneğin, geleneksel olarak bir yöneticiye 6-7 astın bağlanması kontrol alanını ifade eder.
MerkezleşmeKarar alma yetkisinin alt kademelere yayılmayarak üst yönetim basamaklarında tek elde toplandığı örgüt yapısı özelliğidir. Önemli kararlar alt kademelerden girdi alınmadan doğrudan üst yönetimce alınır.
FormelleşmeBir örgütte işler yürütülürken önceden tanımlanmış belirgin ilke, kural ve prosedürlerin izlenmesine verilen zorunluluk derecesidir. Yüksek formelleşmede neyin ne zaman ve nasıl yapılacağı katı bir şekilde standardize edilmiştir.
Matris YapıFonksiyonel ve bölümlendirilmiş örgütlenmelerin bileşimi olan, çalışanların ikili emir komuta zincirine (hem fonksiyonel hem proje yöneticisine) bağlı olduğu çağdaş yapıdır.
Sanal Örgüt YapısıFarklı coğrafi alanlara yayılmış üretim ve pazarlama birimlerinin bilişim teknolojileri aracılığıyla tek merkezden koordine edildiği, az sayıda tam zamanlı çalışanın bulunduğu esnek şebeke yapısıdır.
Yığışım (Küme) Örgüt YapısıSabit masrafları azaltmak, hiyerarşiyi düşürmek ve yalınlaşmak amacıyla temel ve yardımcı fonksiyonların işletme dışındaki taşeronlardan sağlandığı esnek şebeke türü örgütlenme biçimidir.
