Tehlikeİşyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek, çalışanı veya işyerini etkileyebilecek zarar veya hasar verme potansiyelidir. Örneğin, bir fabrikada zeminin ıslak olması bir tehlikedir.
RiskTehlikelerden kaynaklanacak kayıp, yaralanma ya da başka zararlı sonuç meydana gelme ihtimalidir. Örneğin, ıslak zeminde yürüyen bir çalışanın kayıp düşmesi ve yaralanması bir risktir.
Önlemeİşyerinde yürütülen işlerin bütün safhalarında iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili riskleri ortadan kaldırmak veya azaltmak için planlanan ve alınan tedbirlerin tümüdür.
Ramak Kala Olayİşyerinde meydana gelen; çalışan, işyeri ya da iş ekipmanlarını zarara uğratma potansiyeli olduğu halde zarara uğratmayan olaydır. Örneğin, ayağın kayması ama düşülmemesi.
Kabul Edilebilir Risk SeviyesiYasal yükümlülüklere ve işyerinin önleme politikasına uygun, kayıp veya yaralanma oluşturmayacak risk seviyeleridir. Risk analizlerinde belirlenen en düşük risk puanı dilimlerini kapsar.
Risk Değerlendirmesiİşyerinde var olan veya dışarıdan gelebilecek tehlikelerin belirlenmesi, bunların riske dönüşmesine yol açan faktörlerin analiz edilerek derecelendirilmesi ve kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması sürecidir.
Risk Haritasıİşletmedeki tehlike kaynaklarının ve risk derecelerinin makro ve mikro düzeyde ayrıştırılarak görselleştirildiği, iş kazaları ve meslek hastalıkları için ayrı ayrı hazırlanan grafiksel planlardır.
Ön Tehlike Analizi (PHA)Tesisin son tasarım aşamasında veya detaylı çalışmalara model olması amacıyla hızlıca uygulanan, potansiyel tehlikeleri ve kaza ihtimallerini belirleyen ön çalışma niteliğindeki yöntemdir.
Olursa Ne Olur Analizi (What If)Süreçteki beklenmedik durumların yol açabileceği sonuçları 'Olursa ne olur?' sorusuyla sorgulayan, analistlerin tecrübe ve deneyimlerine dayanan informal bir risk analiz metodudur.
İş Güvenliği Analizi (JSA)Belirli bir iş görevinin küçük alt adımlara bölünerek, her bir adımda ortaya çıkabilecek tehlikelerin ve bunlara karşı alınacak önlemlerin detaylıca incelendiği çalışan odaklı yöntemdir.
Fine-Kinney YöntemiRisk değerini hesaplamak için olasılık, şiddet ve frekans (maruz kalma sıklığı) olmak üzere üç farklı bileşeni kullanan ve elde edilen skora göre eylem planı sunan kantitatif yöntemdir.
Hata Ağacı Analizi (FTA)Sistemdeki ana hata olayından başlayarak bu hataya neden olabilecek alt bileşen arızalarını ve insan hatalarını mantık kapılarıyla şematize eden tümdengelimsel bir analiz yöntemidir.
Olay Ağacı Analizi (ETA)Bir başlangıç olayının gerçekleşmesi durumunda, güvenlik sistemlerinin çalışıp çalışmamasına bağlı olarak ortaya çıkabilecek olası kaza senaryolarını ve sonuçlarını tümevarımsal modelleyen yöntemdir.
L Tipi Matris Analizi5x5 boyutlarında bir matris kullanarak riskin gerçekleşme olasılığı ile şiddetinin çarpılması esasına dayanan, sebep-sonuç ilişkilerini değerlendiren yaygın ve pratik bir yöntemdir.
Çok Değişkenli X Tipi Matris AnaliziGeçmişe yönelik en az 5 yıllık kaza arşivine ihtiyaç duyan, olasılık, şiddet, etkilenen personel sayısı ve personelde kalan hasar derecesi gibi çoklu değişkenleri analiz eden karmaşık bir yöntemdir.
Tehlike ve İşletilebilirlik Analizi (HAZOP)Kimya ve proses endüstrisinde yaygın kullanılan, kılavuz kelimeler ve proses parametreleri yardımıyla sistemdeki tasarım sapmalarını ve operasyonel riskleri belirleyen beyin fırtınası yöntemidir.
Hata Türleri ve Etkileri Analizi (FMEA)Olasılık, Şiddet ve Tespit Edilebilirlik (Saptanabilirlik) bileşenlerinin çarpımıyla Risk Öncelik Sayısını (RPN) hesaplayan, otomotiv ve uzay sanayisinde yaygın kullanılan sistematik yöntemdir.
Güvenlik Denetimi (Safety Audit)Gelişmiş kontrol listeleri ve önceden sınıflandırılmış risk haritaları kullanılarak, tehlikeli alanlardaki uygunsuzlukların uzman denetçiler tarafından sistematik olarak incelenmesi yöntemidir.
Neden-Sonuç (Balık Kılçığı) AnaliziIshikawa şeması olarak da bilinen, bir problemin veya kazanın kök nedenlerini insan, makine, çevre ve yönetim gibi ana kategoriler altında gruplandırarak görselleştiren yöntemdir.
İkame (Substitusion)Risk kontrol adımlarında tehlikeli olan bir maddenin, ekipmanın veya yöntemin; tehlikesiz ya da daha az tehlikeli olanla değiştirilmesi işlemidir. Örneğin, solvent bazlı boya yerine su bazlı boya kullanılması.
Toplu Korunma ÖnlemleriRisk kontrol adımlarında, kişisel korunma önlemlerine kıyasla öncelikli olarak uygulanması gereken, tüm çalışanları aynı anda tehlikeden koruyan önlemlerdir. Örneğin, korkuluklar veya lokal havalandırma.
Frekans (Maruz Kalma Sıklığı)Fine-Kinney risk analizinde kullanılan, çalışanın veya sistemin tehlike kaynağına ne kadar sıklıkla (saatlik, günlük, haftalık vb.) maruz kaldığını gösteren zaman bazlı bileşendir.
Saptanabilirlik (Tespit Edilebilirlik)FMEA yönteminde kullanılan, bir hatanın veya uygunsuzluğun prosesi terk etmeden veya müşteriye ulaşmadan önce mevcut kontrol sistemleri tarafından fark edilme olasılığıdır.
Kılavuz KelimelerHAZOP analizinde tasarım amacından sapmaları belirlemek için kullanılan 'Hiç', 'Daha Fazla', 'Daha Az', 'Ters' ve 'Kısmen' gibi standartlaştırılmış kelimelerdir.
