Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Kamu Yönetimi Lisans Programı » Genel Uygarlık Tarihi

Ünite 6: Değişim ve Etkileşim: Yeniçağ’da Avrupa ve Osmanlı (15-18. Yüzyıl) — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 50 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Kapitalizm — Üretici güçlerin üretim araçlarından ayrılığı esasına dayanan, sermaye sahibi girişimci sınıf ile ücretli işçi sınıfının ekonomik ilişkisine dayanan Yeniçağ ekonomik sistemi. Örnek: Feodal kapalı ekonominin yerini dışa açık, sermaye birikimine dayalı bu sistem almıştır.

Kapitalist Sınıf (Burjuvazi) — Yeniçağ’da Batı Avrupa’da ortaya çıkan, ekonomik sistemin değişmesini sağlayan sermaye sahibi, girişimci ve ticaretle zenginleşen sınıf. Örnek: Burjuvazi, çıkarlarını korumak için mutlak monarşileri desteklemiştir.

Fiyat Devrimi — Sömürgelerden getirilen çok miktarda altın ve gümüşün Avrupa’ya girmesi sonucu değerli madenlerin fiyatının düşmesi ve mal fiyatlarının katlanarak artması olayı. Örnek: Fiyat Devrimi ile küçük üreticiler iflas ederken burjuvazi güçlenmiştir.

Mutlak Monarşi — Kapitalist sistemle birlikte ortaya çıkan, kralın burjuvazinin desteğiyle feodal özerkliklere son vererek iktidarını tek elde topladığı merkezi yönetim biçimi. Örnek: 15. ve 16. yüzyıllarda Batı Avrupa'da kurulan merkezi krallıklar.

Hümanizm — Rönesans Avrupa’sında antik dönem metinlerinin incelenmesiyle ortaya çıkan, insanı merkez alan ve bireyciliği savunan düşünce akımı. Örnek: Hümanizm ile evrenin merkezinde Tanrı'nın yerine sorgulayan insan geçmiştir.

Ütopya — Büyük ölçüde zihinde tasarlanmış, olması istenen, gerçekte olmayan hayalî ve ideal düzen. Örnek: Thomas Morus'un özel mülkiyetin olmadığını savunduğu 'Ütopya' adlı eseri.

Rönesans — 15. ve 17. yüzyıllar arasında Avrupa’da antik dönem sanat ve kültürünün yeniden canlandırılması ve akılcı-gerçekçi eserlerin verilmesi dönemi. Örnek: Leonardo da Vinci ve Michelangelo'nun eser verdiği Floransa merkezli sanat hareketi.

Maniyerizm — 16. yüzyılın ikinci yarısında Rönesans'ın akılcı ve sıkı geometriye dayanan kalıplarına karşı çıkan abartılı ve özentici sanat anlayışı. Örnek: Rönesans sanatındaki idealize edilmiş oranların terk edilip abartılı formların kullanılması.

Reform — 16. yüzyıl başlarında Katolik Kilisesi’nin yozlaşmasına ve feodal ideolojisine karşı çıkarak Protestanlık mezhebinin doğmasına yol açan dinsel ve sosyal hareket. Örnek: Martin Luther'in papalığın otoritesini reddederek başlattığı hareket.

Aydınlanma Felsefesi — 17. yüzyıl ortalarından 19. yüzyılın başına kadar aklı, bilimi ve bireyin özgürlüğünü savunan, iktidarın kaynağını halka dayandıran fikir hareketi. Örnek: Fransız İhtilali'nin düşünsel altyapısını oluşturan akılcı felsefe.

Liberal Bireycilik — Bireyin temel hak ve özgürlüklerinin, özellikle mülkiyet hakkının devlet güvencesine alınmasını ve mutlak iktidarın sınırlandırılmasını savunan akım. Örnek: John Locke'un mülkiyetin dokunulmazlığını savunan liberal görüşleri.

Kuvvetler Ayrılığı — Devletin yasama, yürütme ve yargı güçlerinin ayrı ellerde toplanarak birbirini denetlemesi ve özgürlüklerin güvence altına alınması ilkesi. Örnek: Montesquieu'nün 'kuvvet kuvveti durdurmalı' prensibi.

Fizyokratlar — Ekonomik yaşamın doğal yasalara bağlı olduğunu, devlete gerek olmadığını ve 'bırakınız yapsınlar' ilkesinin geçerli olması gerektiğini savunan iktisatçılar. Örnek: Ekonomiye dış müdahaleye karşı çıkan Fransız iktisat ekolü.

Gaza Anlayışı — İslamiyet'i yaymak ve korumak amacıyla yapılan gaza ve fetih politikası. Örnek: Osmanlı Devleti'nin Rumeli'de ve Balkanlar'da izlediği sistemsiz fetih ve iskân siyaseti.

Zimmi — İslam devletlerinde egemenlik altında yaşayan, can, mal ve ibadet güvenliği devlet güvencesine alınmış gayrimüslim uyruk. Örnek: Osmanlı fethinden sonra İstanbul'daki Ortodoks ve Yahudi cemaatlerine tanınan statü.

Kul Sistemi — Osmanlı Devleti'nde görevlilerin padişahın kulu olup varlıklarını ona borçlu olduğu ve yalnız ona itaat ettiği merkezî yönetim kurumu. Örnek: Busbecq'in Osmanlı mutlak rejiminin temeli olarak vurguladığı sistem.

Muvakkithane — Osmanlı döneminde zaman tayininin yanı sıra matematik ve astronomi eğitimi veren bilim kurumu. Örnek: Medreselerin dışında ilmi faaliyetlerin sürdürüldüğü astronomi birimleri.

Darüşşifa — Osmanlılar döneminde tıp eğitimi verilen ve sağlık hizmeti sunulan hastane kurumu. Örnek: Klasik dönemde bilimsel ve sosyal faaliyetlerin yürütüldüğü şifahaneler.

Sefaretname — Osmanlı elçilerinin Avrupa ülkelerine yaptıkları ziyaretler sırasında gördükleri teknik, idari ve kültürel gelişmeleri kaydettikleri eserler. Örnek: 1721'de Paris'e giden Mehmet Çelebi'nin kaleme aldığı eser.

Efrenciyan — Osmanlı sarayında yabancı uzmanların, mühendis, tabip ve sanatkarların teşkilatlandırıldığı daire. Örnek: Batı'dan gelen teknik uzmanların saray bünyesinde istihdam edilmesi.

Mehterhane — Osmanlı ordusunda askerleri cesaretlendiren ve düşman psikolojisini etkileyen askeri bando teşkilatı. Örnek: Avrupalıların taklit ederek kendi askeri bandolarını kurdukları Osmanlı müzik birimi.

Cihannüma — 17. yüzyılda Kâtip Çelebi tarafından Doğu ve Batı kaynaklarından yararlanarak yazılan ünlü Osmanlı coğrafya eseri. Örnek: Osmanlı coğrafya biliminin en önemli yapıtlarından biri.

Kitab-ı Bahriye — Piri Reis'in Akdeniz ve Ege Denizi haritalarını, denizcilik ve astronomi bilgilerini içeren ünlü eseri. Örnek: 16. yüzyıl Osmanlı deniz coğrafyasının başyapıtı.

Emredici Vekâlet — J.J. Rousseau'nun doğrudan demokrasiyi gerçekleştirmek için öne sürdüğü, seçmenlerin vekillere direktif verdiği ve uyulmadığında azledebildiği sistem. Örnek: Halkın iradesinin doğrudan devlete yansıtılma yöntemi.

Denge Siyaseti — Yeniçağ'da hiçbir devletin diğerine üstünlük kurarak tek başına güçlenmesini engellemeyi amaçlayan dış politika stratejisi. Örnek: Avrupalı devletlerin ve Osmanlı'nın izlediği diplomatik denge arayışları.