Ünite 8: Kararların Uygulanması

Anayasa Mahkemesi'nin 02.10.2014 Tarihli Kararı

Anayasa Mahkemesi, Esas No: 2014/149 ve Karar No: 2014/151 sayılı kararı ile daire başkanı ve üstü kamu görevlilerinin atama ve görevden alma işlemlerine ilişkin mahkeme kararlarının yerine getirilmemesinin ceza soruşturmasına konu edilemeyeceğine dair yasal düzenlemeyi iptal etmiştir.

Anayasa Mahkemesi'nin 25.11.2015 Tarihli Kararı

AYM, Esas No: 2014/86 ve Karar No: 2015/109 sayılı kararı ile kamu görevlilerinin atama, görevden alma ve nakil işlemlerine ilişkin iptal kararlarının boş kadro veya başka kadroya atanma suretiyle yerine getirilmesini öngören İYUK m. 28/1 ek cümlesini iptal etmiştir.

Anayasa'nın 138/4. Maddesi

Anayasa'nın bu maddesi, yasama ve yürütme organları ile idarenin mahkeme kararlarına uymak zorunda olduğunu, bu kararları hiçbir suretle değiştiremeyeceğini ve yerine getirilmesini geciktiremeyeceğini emreder.

Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Kanunu (6183)

Tazminat ve vergi davalarında hükmedilen miktarların idarece geç ödenmesi durumunda, tebliğ ile ödeme tarihi arasında bu kanunun 48. maddesine göre belirlenen tecil faizi oranı uygulanır.

Anahtar Kavramlar

İptal Kararıİdari yargı yerlerince hukuka aykırı bulunan idari işlemlerin, tesis edildikleri tarihten itibaren geçmişe etkili olarak ortadan kaldırılmasına ve hükümsüz kılınmasına yönelik verilen karardır.

Tazminat Kararıİdarenin hukuka aykırı işlem veya eylemleri nedeniyle bireylerin uğradığı maddi ve manevi zararların giderilmesi amacıyla mahkemece hükmedilen parasal ödeme kararıdır.

Rücuİdarenin, mahkeme kararlarını uygulamayan veya kusurlu davranan kamu görevlileri yüzünden ödemek zorunda kaldığı tazminat miktarını, sorumluluğu oranında ilgili kamu görevlisinden talep etmesidir.

Kişisel SorumlulukKamu görevlilerinin, görevlerini yerine getirirken hizmetle ilgisi olmayan, salt kişisel kusurlarından veya haksız fiillerinden dolayı şahsen sorumlu tutulmalarıdır.

Maddi İmkânsızlıkİdarenin mahkeme kararının gereklerini yerine getirmesinin fiilen veya fiziksel olarak mümkün olmaması durumudur. Hukuka aykırı olarak yıkılan bir tarihi binanın yıkım işleminin iptali durumunda binanın aynen iade edilememesi buna örnektir.

Hukuki İmkânsızlıkMahkeme kararının uygulanmasının, yürürlükteki başka bir emredici hukuk kuralı veya statü değişikliği nedeniyle hukuken imkansız hale gelmesidir. Yaş haddini dolduran memurun göreve iade kararının uygulanamaması bu duruma örnektir.

Kazanılmış HakHukuki düzenlemelerin birey hakkında uygulanarak onun lehine tüm hukuki sonuçları doğurması ve bu durumun hukuk düzenince korunmasıdır.

Tam Yargı Davasıİdari işlem ve eylemlerden dolayı hakları ihlal edilenler tarafından, uğranılan zararın tazmini veya ihlal edilen bir hakkın yerine getirilmesi amacıyla açılan idari dava türüdür.

Yürütmenin Durdurulmasıİdari işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkansız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi durumunda, davanın sonuna kadar işlemin icrasını askıya alan geçici nitelikteki karardır.

Hizmet Kusuruİdarenin sunduğu kamu hizmetinin hiç işlememesi, geç işlemesi veya kötü işlemesi nedeniyle ortaya çıkan ve idarenin tazminat sorumluluğunu doğuran hukuka aykırılık durumudur.

Tecil FaiziTazminat ve vergi davalarında, mahkeme kararının tebliğ tarihi ile ödeme tarihi arasında geçen süre için 6183 sayılı Kanun'un 48. maddesine göre hesaplanan faiz türüdür.

Kamu Hizmetine TahsisKamu tüzel kişilerinin mülkiyetinde bulunan bir özel malın, idari bir kararla kamu yararına özgülenmesi ve bu yolla haczedilmesinin engellenmesi işlemidir.

Özel MalKamu tüzel kişilerinin mülkiyetinde bulunmakla birlikte, doğrudan kamu hizmetine veya kamu yararına tahsis edilmemiş olan ve haczedilmesi hukuken mümkün olan mallardır.

Bağlayıcılık İlkesiAnayasa'nın 138/4. maddesi uyarınca, yasama ve yürütme organları ile idarenin, mahkeme kararlarına uymak zorunda olması ve bu kararları hiçbir suretle değiştiremeyeceğini ifade eden ilkedir.

Hak Arama HürriyetiAnayasa'nın 36. maddesinde düzenlenen, herkesin meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma hakkına sahip olmasını öngören temel haktır.

Kesin Hükme Saygı İlkesiUluslararası hukukun ve anayasal düzenin genel bir ilkesi olup, kesinleşmiş mahkeme kararlarının taraflar ve idare yönünden tartışmasız kabul edilmesini ve uygulanmasını gerektiren ilkedir.

Hukuk DevletiEylem ve işlemleri hukuka uygun olan, insan haklarına saygılı, adil bir hukuk düzeni kuran ve kendini hukukun üstün kurallarıyla bağlı sayan devlet modelidir.

Manevi TazminatHukuka aykırı işlem veya eylemler nedeniyle bireylerin duyduğu acı, elem ve üzüntünün kısmen de olsa giderilmesi amacıyla mahkemece hükmedilen manevi tatmin aracıdır.

Düzenleyici İşlemİdarenin kanunlara dayanarak çıkardığı, genel, soyut ve objektif kurallar içeren tüzük, yönetmelik gibi normatif işlemlerdir.

Uygulama İşlemiGenel ve soyut nitelikteki düzenleyici işlemlere dayanılarak, belirli kişiler hakkında tesis edilen somut ve bireysel nitelikteki idari işlemlerdir.

Diğer Önemli Bilgiler

Danıştay 1. Dairesi'nin 1995/203 Esas Sayılı Kararı

Daire, imar planı veya plan değişikliklerinin iptal edilmesinin, önceki imar planlarının kendiliğinden yürürlük kazanması sonucunu doğurmayacağını, idarenin yeni bir plan yapması gerektiğini oybirliğiyle karara bağlamıştır.

Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulu'nun 1993/247 Esas Sayılı Kararı

Kurul bu kararında, iptal davalarında işlemin tesis edildiği andaki durumun yargılandığını ve iptal kararının idari işlemi yapıldığı tarihten itibaren geriye yürür biçimde ortadan kaldırdığını belirtmiştir.

Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü Olayı

DSİ aleyhine açılan bedel artırımı davasında verilen ilamın icraya konulmasından itibaren üç yıl geçmesine rağmen, idarenin borcunu ödememesi üzerine konu AYM'ye taşınmış ve devlet mallarının haczolunmazlığı tartışılmıştır.

1050 Sayılı Muhasebei Umumiye Kanunu m. 59

Mahkeme ilamlarına dayanan borçların ödenmesi için bütçede karşılık bulunmadığı takdirde ihtiyat faslından, o da yoksa beklenmeyen giderler (maarifi gayrı melhuze) faslından ödeme yapılmasını öngören tarihi düzenlemedir.

Danıştay 10. Dairesi'nin Kızılay Kararı

Esas No: 2004/1390 sayılı kararda, Kızılay Derneği Başkanı hakkında verilen yargı kararının uygulanmaması nedeniyle davacının talep ettiği 100.000 TL manevi tazminat yerine, idarenin ağır hizmet kusuru sebebiyle 30.000 TL tazminata hükmedilmiştir.

Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun (4483)

Kamu görevlilerinin görevleri sebebiyle işledikleri suçlardan yargılanabilmeleri için idari makamların izin vermesini öngören kanundur. Yargı kararını uygulamama fiilinin bu kanun kapsamında olup olmadığı tartışmalıdır.

Anayasa Mahkemesi'nin 10.07.2013 Tarihli Kararı

AYM, Esas No: 2012/107 ve Karar No: 2013/90 sayılı kararı ile haciz veya ihtiyati haciz uygulamalarıyla ilgili davalarda verilen kararların ancak kesinleşmesinden sonra uygulanabileceğini öngören cümleyi iptal etmiştir.

6526 Sayılı Kanun Değişikliği (21.02.2014)

Bu kanunla yapılan değişiklikle, mahkeme kararlarını süresi içinde yerine getirmeyen kamu görevlileri aleyhine doğrudan tazminat davası açılması engellenmiş, davanın yalnızca idare aleyhine açılması kuralı getirilmiştir.

Danıştay 5. Dairesi'nin 1996/503 Esas Sayılı Kararı

Milli Eğitim Bakanlığına bağlı bir yüksekokulda görevden uzaklaştırılan öğretmenin açtığı davada, okulun fakülteye dönüştürülmesi nedeniyle oluşan hukuki imkânsızlığa rağmen idarenin tazminat ödemesi gerektiği kabul edilmiştir.

İcra ve İflas Kanunu Madde 82/1

Bu maddeye göre, Devlet malları ile özel kanunlarında haczi caiz olmadığı gösterilen kamu malları haczedilemez. Bu durum tazminat kararlarının icrasını zorlaştırmaktadır.

Sınavda Dikkat Et

İYUK m. 28'deki 30 günlük sürenin azami süre olduğunu unutma; uyuşmazlığın niteliği gerektiriyorsa idare daha önce de uygulamak zorundadır.
Kanun yollarına (istinaf/temyiz) başvurulmuş olmasının mahkeme kararının uygulanmasını durdurmayacağını sınavda mutlaka hatırla.
İptal kararlarının geçmişe etkili olduğunu, ancak düzenleyici işlemlerin iptalinde eski düzenlemenin kendiliğinden yürürlüğe girmeyeceğini bil.
Tazminat davalarında faiz işlemeyen tek sürenin 'kararın davacıya tebliği ile banka hesabının idareye bildirildiği an' arası olduğunu unutma.
2014 değişikliğiyle mahkeme kararını uygulamayan kamu görevlisine doğrudan tazminat davası açılamayacağını, davanın sadece idareye açılacağını aklında tut.
Maddi veya hukuki imkânsızlık durumunda idarenin kararı aynen uygulayamayacağını ancak tazminat ödeme yükümlülüğünün devam ettiğini unutma.