Ünite 7: Kararlara Karşı Başvurma Yolları

20 Temmuz 2016 Reformu

İdari yargıda 18.06.2014 tarih ve 6545 sayılı Kanun ile kabul edilen üç dereceli yargılama sistemi fiilen bu tarihte yürürlüğe girmiştir. Bu tarihten itibaren bölge idare mahkemeleri itiraz mercii olmaktan çıkıp istinaf mahkemelerine dönüştürülmüştür.

Beş Bin Türk Lirası Sınırı

İYUK'un 45. maddesi uyarınca, konusu beş bin Türk lirasını geçmeyen vergi davaları, tam yargı davaları ve iptal davalarında idare ve vergi mahkemelerince verilen kararlar kesin olup, bu kararlara karşı istinaf yolu tamamen kapatılmıştır.

Yüz Bin Türk Lirası Sınırı

İYUK'un 46. maddesine göre, konusu yüz bin Türk lirasını aşan vergi davaları, tam yargı davaları ve idari işlemler hakkında açılan davalarda bölge idare mahkemelerince verilen kararlar Danıştay'da temyiz edilebilir.

AİHM Kararı ile Yenilenme Süresi

Mahkeme hükmünün AİHS veya eki protokolleri ihlal ettiğinin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararıyla saptanması durumunda, bu kararın kesinleştiği tarihten itibaren bir yıl içinde yargılamanın yenilenmesi talep edilebilir.

Anahtar Kavramlar

Kanun YoluMahkemelerin vermiş olduğu kararların hukuka aykırı veya hatalı olduğunu düşünen taraflara, bu kararların bir üst derece mahkemesi tarafından denetlenmesini isteme hakkı tanıyan hukuki yoldur. İdari yargıda istinaf ve temyiz olağan kanun yollarıdır.

Açıklama (Tavzih)Mahkeme kararının yeterince açık olmaması veya hüküm fıkralarının birbirine aykırı olması durumunda, tarafların kararın netleştirilmesi için kararı veren mahkemeye başvurmasıdır. Bu başvuru kararın infaz edilmesine kadar yapılabilir.

Yanlışlıkların Düzeltilmesi (Tashih)Kararı veren mahkemeden, karardaki tarafların kimlik bilgileri, sıfatları, iddiaları veya hüküm fıkrasındaki hesap hatalarının düzeltilmesini isteme yoludur. Açıklamadan farklı olarak, bu başvuru için herhangi bir süre sınırı bulunmamaktadır.

İstinafİlk derece mahkemesi kararlarının hem maddi olay yönünden hem de hukuki yönden bölge idare mahkemesi tarafından denetlenmesini sağlayan, tebliğden itibaren otuz günlük süreye tabi olağan kanun yoludur.

TemyizBölge idare mahkemelerinin kanunda sayılan kararları ile Danıştay dava dairelerinin ilk derece kararlarının, sadece hukuka uygunluk yönünden Danıştay tarafından denetlenmesini sağlayan kanun yoludur.

Yargılamanın YenilenmesiKesinleşmiş mahkeme kararlarına karşı, kanunda sınırlı olarak sayılan ağır hata, hile veya yeni delil gibi durumların varlığı halinde davanın yeniden görülmesini sağlayan olağanüstü kanun yoludur.

Kanun Yararına TemyizKesinleşen ancak yürürlükteki hukuka aykırı sonuçlar içeren kararlara karşı, ilgili bakanlığın istemi veya Danıştay Başsavcısı'nın kendiliğinden harekete geçmesiyle başvurulan, kararın fiili sonuçlarını değiştirmeyen ancak hukuka aykırılığı saptayan yoldur.

İvedi Yargılama Usulüİhale işlemleri, acele kamulaştırma gibi hızlı çözülmesi gereken uyuşmazlıklarda uygulanan, istinaf yolu kapalı olup doğrudan on beş günlük süre içinde temyize tabi olan hızlandırılmış yargılama usulüdür.

İstinabeBölge idare mahkemesinin istinaf incelemesi sırasında ihtiyaç duyması halinde, delil toplama veya keşif gibi bazı yargısal işlemlerin başka bir yerdeki idare veya vergi mahkemesi aracılığıyla yerine getirilmesi yöntemidir.

Israr KararıDanıştay'ın bozma kararı üzerine, bölge idare mahkemesinin kendi ilk kararının doğru olduğunu savunarak bozma kararına uymaması ve eski kararında direnmesidir.

Yürütmenin DurdurulmasıDava konusu idari işlemin uygulanmasını dava sonuna kadar erteleyen, kanun yollarına başvurulmuş olmasının kararın icrasını durdurmaması kuralının istisnasını oluşturan geçici hukuki koruma önlemidir.

Tavzih DilekçesiKararın açıklanmasını talep eden tarafça hazırlanan, karşı taraf sayısından bir nüsha fazla verilmesi gereken ve kararı veren mahkemeye sunulan resmi başvuru belgesidir.

İçtihat BirliğiBenzer hukuki uyuşmazlıklarda mahkemelerin farklı kararlar vermesini önleyerek kanunların tüm ülkede aynı şekilde yorumlanmasını ve uygulanmasını sağlayan, üst mahkeme denetiminin temel amaçlarından biri olan ilkedir.

Diğer Önemli Bilgiler

On Yıllık Hak Düşürücü Süre

Aynı konuda birbirine aykırı iki kesinleşmiş mahkeme kararının bulunması (İYUK m. 53/1-h) gerekçesiyle yapılacak yargılamanın yenilenmesi başvuruları için öngörülen en uzun hak düşürücü süre on yıldır.

İvedi Yargılamada Temyiz Süresi

İvedi yargılama usulüne tabi olan uyuşmazlıklarda (örneğin ihale iptalleri) ilk derece mahkemesi kararlarına karşı istinafa gidilemez; doğrudan Danıştay'da on beş gün içinde temyiz başvurusunda bulunulması zorunludur.

Merkezî Sınav Davalarında Temyiz Süresi

Ülke çapında yapılan merkezî ve ortak sınavlara ilişkin davalarda verilen kararlara karşı kanun yolu süresi tebliğden itibaren sadece beş gün olarak belirlenmiştir ve doğrudan temyiz yoluna tabidir.

Harç Tamamlama Süreleri

Temyiz dilekçesi verilirken harç ve giderlerin eksik ödenmesi halinde, mahkeme başkanı tarafından yedi günlük süre verilir. Bu sürede eksiklik tamamlanmazsa temyizden vazgeçilmiş sayılır.

Kanun Yararına Temyiz İlanı

Danıştay Başsavcısı tarafından kanun yararına temyiz edilen ve yerinde görülerek bozulan kararların bir örneği ilgili bakanlığa gönderilir ve hukuki aykırılığın duyurulması amacıyla Resmî Gazete'de yayımlanır.

Sınavda Dikkat Et

Açıklama (tavzih) ile yanlışlıkların düzeltilmesi (tashih) arasındaki süre farkına dikkat edin; açıklama sadece karar infaz edilene kadar istenebilirken, yanlışlıkların düzeltilmesinde süre sınırı yoktur.
İvedi yargılama usulü ile merkezî/ortak sınav davalarında istinaf yolunun kapalı olduğunu ve doğrudan temyize tabi olduğunu unutmayın; sınavda bu iki özel usulün süreleri (15 gün ve 5 gün) sıkça sorulur.
Bölge idare mahkemelerinin Danıştay bozma kararlarına karşı ısrar etme yetkisi varken, Danıştay dairelerinin ilk derece mahkemesi sıfatıyla verdikleri kararlarda ısrar yetkilerinin olmadığını aklınızda tutun.
Kanun yararına temyiz sonucunda verilen bozma kararının, davanın tarafları arasındaki kesinleşmiş kararın fiili ve hukuki sonuçlarını ortadan kaldırmadığını, sadece hukuka aykırılığı saptadığını unutmayın.
Yargılamanın yenilenmesi sürelerindeki üçlü ayrıma dikkat edin: AİHM kararlarında 1 yıl, aykırı iki kesin hüküm bulunmasında 10 yıl, diğer tüm nedenlerde ise 60 gündür.