Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Kamu Yönetimi Lisans Programı » Siyasi Tarih

Ünite 5: Soğuk Savaş ve İdeolojik Bölünme — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 40 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Soğuk Savaş — İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra ABD ve SSCB liderliğindeki iki blok arasında doğrudan askeri çatışmaya girmeden yaşanan ideolojik, siyasi, ekonomik ve askeri gerilim dönemidir. Bu dönemde taraflar birbirlerine karşı propaganda, casusluk ve vekalet savaşları yürütmüştür.

Çevreleme Politikası — ABD'nin Soğuk Savaş boyunca Sovyetler Birliği ve komünizmin dünya genelinde yayılmasını engellemek amacıyla uyguladığı stratejik dış politikadır. Bu politika kapsamında komünizm tehdidi altındaki ülkelere askeri ve ekonomik yardımlar yapılmıştır.

Truman Doktrini — ABD Başkanı Harry Truman tarafından 1947'de ilan edilen, Sovyet tehdidi altındaki Türkiye ve Yunanistan'a askeri yardım yapılmasını öngören dış politika ilkesidir. Bu doktrin, ABD'nin küresel çapta komünizmle mücadele taahhüdünün ilk resmi ilanıdır.

Marshall Planı — ABD Dışişleri Bakanı George Marshall tarafından 1947'de önerilen ve savaşta yıkılan Avrupa ülkelerinin ekonomik olarak kalkınmasını amaçlayan yardım programıdır. Program, ekonomik çöküşü önleyerek komünist partilerin Batı Avrupa'da iktidara gelmesini engellemeyi hedeflemiştir.

Kominform — SSCB liderliğinde 1947 yılında kurulan ve Doğu Bloku ülkelerindeki komünist partiler ile Fransa ve İtalya komünist partilerini bir araya getiren Enformasyon Bürosudur. Amacı, üye partiler arasında ideolojik eşgüdüm sağlamak ve Sovyet denetimini pekiştirmektir.

COMECON — SSCB ve Doğu Bloku ülkeleri arasında ekonomik işbirliği ve yardımlaşmayı sağlamak amacıyla 1949'da kurulan Karşılıklı Ekonomik Yardım Konseyidir. Marshall Planı'na alternatif olarak geliştirilmiş ve üye ülkelerin ekonomilerini Sovyet sistemine entegre etmiştir.

NATO — Batı Bloku ülkelerinin SSCB'den gelebilecek askeri tehditlere karşı ortak savunma amacıyla 1949'da Washington'da kurduğu Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütüdür. Antlaşmanın temelini, üyelerden birine yapılan saldırının tümüne yapılmış sayılacağı ilkesi oluşturur.

Varşova Paktı — Federal Almanya'nın NATO'ya üye olması üzerine SSCB liderliğinde Doğu Bloku ülkeleri arasında 1955'te kurulan askeri ve savunma ittifakıdır. Pakt, Batı ittifakına karşı askeri bir denge unsuru olarak işlev görmüştür.

Barış İçinde Bir Arada Yaşama — SSCB lideri Nikita Hruşov tarafından ortaya atılan, sosyalist ve kapitalist sistemlerin savaşmadan küresel sistemde bir arada var olabileceğini savunan dış politika doktrinidir. Bu yaklaşım, Soğuk Savaş'ta ilk yumuşama döneminin kapısını aramıştır.

Uluslarüstülük (Supranasyonalite) — Üye devletlerin kendi ulusal egemenlik yetkilerinin bir kısmını ortaklaşa kurdukları bağımsız bir uluslararası örgüte devretmeleri durumudur. Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu (AKÇT) bu yapının tarihteki ilk somut örneğidir.

Demir Perde — Winston Churchill tarafından 1946'da kullanılan ve Avrupa'nın ideolojik olarak liberal Batı ve komünist Doğu şeklinde ikiye bölünmesini simgeleyen siyasi terimdir. Doğu Bloku ülkelerini dış dünyadan izole eden sınırları ifade eder.

Tek Çin Politikası — ABD'nin Çin'in yabancı güçler tarafından nüfuz alanlarına bölünmesine karşı çıkarak ülkenin bütünleşik bir pazar olarak kalmasını hedefleyen tarihsel yaklaşımıdır. Savaş sonrasında komünist ve milliyetçi bölünmesiyle bu politika büyük yara almıştır.

Bağdat Paktı — Orta Doğu'da komünist sızmaları önlemek amacıyla 1955'te Türkiye, Irak, İngiltere, Pakistan ve İran arasında kurulan savunma örgütüdür. Irak'ın çekilmesinden sonra CENTO adını alarak merkezi Ankara'ya taşınmıştır.

Eisenhower Doktrini — ABD Başkanı Eisenhower'ın 1957'de ilan ettiği, Orta Doğu ülkelerini komünist tehdide karşı korumak amacıyla askeri ve ekonomik yardım taahhüt eden dış politika belgesidir. Süveyş Bunalımı sonrasında bölgedeki Sovyet etkisini kırmayı amaçlamıştır.

Nâsırcılık (Nâsırizm) — Mısır Cumhurbaşkanı Cemal Abdülnâsır'ın Arap birliği, anti-emperyalizm ve sosyalist reformları temel alan ideolojisidir. Bu hareket, Soğuk Savaş döneminde Orta Doğu'da Batı karşıtı milliyetçi dalgayı tetiklemiştir.

McCarthyizm — ABD'de 1950-1954 yılları arasında Senatör Joseph McCarthy öncülüğünde yürütülen, komünist sempatizanı olmakla suçlanan sanatçı, bilim insanı ve siyasetçilerin tasfiye edildiği aşırı antikomünist cadı avı dönemidir.

Pasif Direniş — Mahatma Gandhi liderliğinde Hindistan'da uygulanan, şiddet içermeyen, sivil itaatsizlik ve boykotlara dayanan bağımsızlık mücadelesi yöntemidir. Bu yöntem, Britanya'nın sömürge yönetimini sonlandırmasında belirleyici olmuştur.

Meşru Savunma (51. Madde) — Birleşmiş Milletler Şartı'nın, silahlı saldırıya uğrayan üye devletlerin tek başlarına veya müttefikleriyle birlikte kendilerini savunma hakkını güvence altına alan maddesidir. NATO gibi bölgesel savunma örgütlerinin kurulmasına yasal zemin hazırlamıştır.

Süveyş Bunalımı — Mısır lideri Nâsır'ın Süveyş Kanalı'nı millileştirmesi üzerine İngiltere, Fransa ve İsrail'in Mısır'a saldırmasıyla başlayan 1956 tarihli uluslararası krizdir. ABD ve SSCB'nin baskısıyla saldırgan güçler geri çekilmek zorunda kalmıştır.

Vekâleten Çatışma — Süper güçlerin doğrudan karşı karşıya gelmek yerine, kendi çıkarları doğrultusunda üçüncü ülkelerdeki yerel güçleri, hükümetleri veya isyancı grupları destekleyerek yürüttükleri dolaylı savaş yöntemidir.