Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Konaklama İşletmeciliği Önlisans Programı » Yönetimde Güncel Yaklaşımlar

Yönetimde Güncel Yaklaşımlar

Ünite 3: Öğrenen Örgütler

Xerox'un 1979 Kıyaslama Girişimi

Modern anlamda kıyaslama (benchmarking) tekniğinin ilk biçimsel uygulaması 1979 yılında Xerox şirketi tarafından gerçekleştirilmiştir. Japon rakiplerinin artan pazar baskısı karşısında Xerox, sadece kendi sektöründeki değil, farklı sektörlerdeki en iyi uygulamaları da analiz ederek kendi iş süreçlerine başarıyla uyarlamıştır.

Charlie Chaplin'in Modern Times Filmi

1936 yapımı 'Modern Times' filmi, sanayi toplumundaki mekanik örgüt tasarımlarının insan üzerindeki psikolojik baskısını ve yabancılaşmayı eleştirir. Filmde Chaplin'in canlandırdığı karakter, montaj hattında adeta bir makine parçası gibi çalışarak endüstriyel sistemin insanı araçsallaştırmasını simgeler.

Pavlov'un Klasik Köpek Deneyi

Rus bilim insanı Ivan Pavlov, sindirim sistemi üzerine çalışırken köpeklerin yiyecek verilmeden önce zil sesini duyduklarında salya salgıladıklarını gözlemlemiştir. Bu deney, psikoloji ve yönetim literatüründe uyaran-tepki ilişkisine dayalı Klasik Koşullanma kuramının doğuşunu sağlamıştır.

APQC Etik İlkeleri Bildirgesi

Amerikan Üretkenlik ve Kalite Merkezi (APQC), kıyaslama uygulamalarının ahlaki ve yasal zeminlerde yürütülmesi amacıyla 'Kıyaslama Davranış İlkeleri'ni yayımlamıştır. Bu ilkeler; yasallık, gizlilik, değişim, kullanım, etik iletişim, hazırlıklı olma, sonlandırma ve empati olmak üzere sekiz ana maddeden oluşur.

Anahtar Kavramlar

Öğrenmeİnsan davranışlarında veya potansiyel davranışlarında, yaşanılan değişik deneyimlerin ve çevreyle etkileşimin sonucunda gerçekleşen nispeten kalıcı değişim sürecidir.

Bireysel ÖğrenmeÖğrenen örgütlerin temelini oluşturan, bireyin tek başına klasik koşullanma, edimsel koşullanma veya sosyal öğrenme mekanizmaları yoluyla bilgi ve beceri edinmesi sürecidir.

Klasik KoşullanmaIvan Pavlov tarafından geliştirilen, bir kişinin normal koşullarda tepki vermeyeceği nötr bir uyarıcıya (örneğin zil sesi), doğal bir uyarıcıyla eşleştirilmesi sonucu tepki vermeye başlamasını ifade eden öğrenme kuramıdır.

Edimsel KoşullanmaB.F. Skinner tarafından geliştirilen, davranışların ardından gelen ödül veya ceza gibi sonuçlar vasıtasıyla şekillendiğini ve pekiştirildiğini savunan öğrenme modelidir.

Sosyal ÖğrenmeAlbert Bandura'nın geliştirdiği, bireylerin sosyal bir ortamda diğer insanları (rol modellerini) gözlemleyerek, taklit ederek ve doğrudan deneyimleyerek gerçekleştirdikleri öğrenme şeklidir.

İş Üstünde EğitimDeneyimsiz bir çalışanın, işin fiilen yürütüldüğü esnada deneyimli bir çalışan, hami veya koç gözetiminde gözlem ve taklit yoluyla eğitilmesini amaçlayan hizmet içi eğitim yöntemidir.

Ekip Hâlinde ÖğrenmeEkip üyelerinin ortak bir vizyon etrafında bir araya gelerek, bireysel bilgilerini paylaşması ve ortaklaşa bir akıl düzeyine ulaşarak örgüte değer katması sürecidir.

Örgütsel ÖğrenmeBir örgütte çalışanların karşılıklı etkileşimiyle elde edilen bilgilerin kurallar, süreçler ve kültür yoluyla örgütün hafızasına aktarılması ve kurumsallaştırılması faaliyetidir.

Öğrenen ÖrgütTüm çalışanlarının öğrenmesini bilinçli yönetsel uygulamalarla kolaylaştıran, kendisini ve çevresini sürekli olarak dönüştürme felsefesine sahip olan çağdaş örgüt modelidir.

Bilginin KazanılmasıÖrgütsel öğrenme döngüsünün ilk aşaması olup, pazar araştırmaları, rakip analizleri gibi iç ve dış kaynaklardan veri ve deneyim toplanması sürecidir.

Bilginin DağıtılmasıToplanan bilgilerin örgüt içerisindeki ilgili birimlere ve çalışanlara mesajın yönlendirilmesi, gecikmesi ve bozulması unsurları dikkate alınarak ulaştırılması aşamasıdır.

Bilginin YorumlanmasıÖrgüt içine dağıtılan bilgilerin ortak bir anlayış oluşturacak şekilde hikayelere, paradigmalara ve kavramsal şemalara dönüştürülerek anlamlandırılması sürecidir.

Örgütsel HafızaÜretilen bilgilerin örgüt kültürüne, iş yönergelerine ve normlara yerleşik hale getirilerek, çalışanlar değişse bile kalıcı olarak saklanmasıdır.

Kıyaslama (Benchmarking)Bir işletmenin kendi performansını artırmak amacıyla, alanında en iyi olan diğer işletmelerin süreçlerini, ürünlerini veya stratejilerini yasal ve ahlaki yollarla inceleyip kendisine uyarlaması sürecidir.

Temel Yetenek (Core Competence)Bir işletmeyi rakiplerinden farklı kılan, taklit edilmesi ve ikame edilmesi zor olan, vizyonunu gerçekleştirmesinde hayati önem taşıyan çekirdek bilgi ve beceri setidir.

Dış Kaynak Kullanımı (Outsourcing)İşletmelerin normalde kendi bünyelerinde gerçekleştirdikleri değer yaratmayan veya destekleyici faaliyetleri, o alanda uzmanlaşmış dış tedarikçilerden satın almasıdır.

Küçülme (Downsizing)Örgütün verimliliğini, etkililiğini ve rekabet gücünü artırmak amacıyla çalışan sayısının, hiyerarşik kademelerin ve iş süreçlerinin planlı bir şekilde azaltılmasıdır.

Süreç Yenileme (Reengineering)Maliyet, kalite, hız ve hizmet gibi kritik performans ölçütlerinde radikal ve çarpıcı gelişmeler sağlamak amacıyla iş süreçlerinin sıfırdan düşünülüp yeniden tasarlanmasıdır.

Yalın ÖrgütGereksiz yönetim kademelerinden, israflardan ve katma değer yaratmayan süreçlerden arındırılmış, esnek ve çalışanları güçlendirilmiş sade organizasyon yapısıdır.

Yalın ÜretimDaha az stok, daha az alan ve daha az çalışan kullanarak, üretim sürecindeki tüm israfları (muda) yok etmeyi hedefleyen bütünleşik Japon üretim yönetim sistemidir.

Muda (İsraf)Toyota Üretim Sistemi'nde kullanılan, değer yaratan bir işin yapılmasında gereksiz yere harcanan malzeme, zaman, yer ve işgücü gibi tüm unsurları ifade eden terimdir.

Haşlanmış Kurbağa SendromuÖrgütlerin çevrelerindeki yavaş ve kademeli olumsuz değişimleri fark edemeyip eylemsiz kalmaları sonucu karşı karşıya kaldıkları felaket durumunu ifade eden örgütsel eylemsizlik metaforudur.

Çalışanı Güçlendirme (Empowerment)Çalışanların inisiyatif kullanabilmelerini, bağımsız karar alabilmelerini sağlamak amacıyla yetki ve sorumluluklarının artırılması sürecidir.

VizyonBir işletmenin gelecekte ulaşmak istediği ideal durumu, uzun vadeli hedeflerini ve yönünü özetleyen stratejik ifadedir.

Durumsallık TeorisiHer çevresel koşulda geçerli tek bir en iyi örgüt yapısı olmadığını, en uygun yapının örgütün karşı karşıya olduğu çevresel belirsizlik düzeyine bağlı olduğunu savunan yaklaşımdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Toyota Üretim Sisteminin Doğuşu

1950'li yıllarda İkinci Dünya Savaşı'ndan yeni çıkan Japonya'da, sermaye ve alan yetersizliği nedeniyle Taiichi Ohno ve Eiji Toyoda tarafından Toyota Üretim Sistemi geliştirilmiştir. Bu sistem, kitlesel üretime alternatif olarak israfın (muda) yok edilmesine ve tam zamanında üretime dayanır.

Hammer ve Champy'nin 1993 Manifestosu

Michael Hammer ve James Champy, 1993 yılında yayımladıkları 'Reengineering the Corporation: A Manifesto for Business Revolution' isimli kitapla Süreç Yenileme (BPR) kavramını yönetim dünyasına kazandırmışlardır. Bu eser, iş süreçlerinin radikal biçimde yeniden tasarlanmasını savunur.

Motorola'nın Kurumsal Üniversitesi

Firma çalışanlarının sürekli öğrenim ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla 1981 yılında kurulan Motorola Üniversitesi, küresel düzeyde bir kalite kültürü oluşturmayı hedeflemiştir. 1990'lı yıllarda bu eğitim merkezi faaliyetlerini ABD, Doğu Avrupa, Güney Amerika ve Asya Pasifik bölgelerine kadar genişletmiştir.

1920'lerin Sonundaki Büyük Buhran

Klasik yönetim kuramlarının insanı yok sayan katı ve mekanik uygulamalarının, çalışanlar üzerinde yarattığı psikolojik yük ve yabancılaşma sonucunda 1920'lerin sonlarında Amerika'da başlayan büyük toplumsal ve ekonomik bunalımı (Büyük Buhran) tetiklediği ileri sürülmektedir.

Henry Ford'un Mezbaha Gözlemi

Henry Ford, otomotiv endüstrisinde devrim yaratan yürüyen üretim bandı tasarımını, Chicago'daki bir mezbahada gerçekleştirdiği gözlemlerden esinlenerek geliştirmiştir. Bu durum, sektör dışı kıyaslamanın tarihteki en önemli ve somut örneklerinden biri olarak kabul edilir.

Burns ve Stalker'ın 1961 Sektör Analizi

Burns ve Stalker, 1961 yılındaki çalışmalarında çevresel belirsizliğin yüksek olduğu bilişim gibi sektörlerde esnek (organik) yapıların, kereste imalatı gibi belirsizliğin düşük olduğu durağan sektörlerde ise katı (mekanik) yapıların başarı getirdiğini ortaya koymuşlardır.

1990 Sonrası Küreselleşme Dalgası

1990 yılından sonra Doğu Bloku'nun dağılması ve bilgi teknolojilerinin yaygınlaşmasıyla çok uluslu şirketlerin yerel pazarlardaki etkinliği artmıştır. Bu durum, geleneksel yönetim modellerinin yerine 'öğrenen örgütler' gibi çağdaş yaklaşımların geliştirilmesini zorunlu kılmıştır.

Elton Mayo ve İnsan İlişkileri Akımı

1920'li yılların ortalarında Elton Mayo ve arkadaşları tarafından yürütülen Hawthorne araştırmaları, İnsan İlişkileri Akımı'nı başlatmıştır. Bu akım, klasik kuramların aksine, çalışanların sosyal ihtiyaçlarının ve grup normlarının verimlilik üzerindeki etkisini kanıtlamıştır.

General System Theory (1950)

Ludwig von Bertalanffy tarafından 1950 yılında yayımlanan 'An Outline of General System Theory' çalışması, yönetim alanında Sistem Yaklaşımı'nın gelişmesini sağlamıştır. Bu yaklaşım, örgütleri alt sistemlerden oluşan ve çevreyle etkileşen açık sistemler olarak tanımlar.

Japonya'nın Dantotsu Kavramı

Japon iş kültüründe 'en iyi olanın da iyisi olmak için sürekli çabalamak' anlamına gelen 'Dantotsu' terimi, modern kıyaslama (benchmarking) tekniğinin tarihsel ve felsefi kökenini oluşturmaktadır.

Xerox'un Kıyaslama Tanımı

1980'li yıllarda Xerox şirketinde kıyaslama; 'ürünlerin, hizmetlerin ve uygulamaların sürekli olarak en yakın rakiplerle veya alanında en iyi olarak bilinen işletmelerle karşılaştırılması' şeklinde formüle edilmiş ve uygulanmıştır.

Sınavda Dikkat Et

Klasik ve edimsel koşullanma arasındaki fark sınavda sıkça sorulur. Klasik koşullanmada uyarıcının davranıştan önce, edimsel koşullanmada ise sonra geldiğini unutmayın.
Örgütsel öğrenme ile öğrenen örgüt kavramlarını karıştırmayın. Örgütsel öğrenme doğal ve kendiliğinden gelişen bir süreçken, öğrenen örgüt bilinçli yönetsel müdahalelerin bir çıktısıdır.
George Huber'in örgütsel öğrenme aşamalarının (Kazanma, Dağıtma, Yorumlama, Hafıza) sırasını ve içeriklerini mutlaka ezberleyin, süreç sorularında karşınıza çıkacaktır.
Kıyaslama (benchmarking) ve tersine mühendislik farkına dikkat edin. Tersine mühendislik sadece ürüne odaklanırken, kıyaslama süreç ve stratejileri de kapsayan daha geniş bir kalite geliştirme sürecidir.
Süreç yenileme (reengineering) kavramının 'radikal' ve 'devrimsel' bir değişim öngördüğünü, Kaizen gibi kademeli ve küçük adımlarla ilerleyen bir süreç olmadığını unutmayın.
Temel yeteneğin (core competence) dört ayırt edici özelliğini (değerli, kıt, taklit edilemez, ikame edilemez) 'VRIN' analizi çerçevesinde aklınızda tutun, doğrudan soru olarak gelmektedir.