Sözcük İşlemciler. Sözcük işlemcilerin kökeni, 19. yüzyılın ikinci yarısında geliştirilen ve ofislerde resmî mektuplar ile evraklar oluşturmak için kullanılan daktilo makinelerine dayanmaktadır. İlk sözcük işlemcilerin ataları, ekranı bulunmayan, klavye ve yazıcı işlevlerini birleştiren elektrikli daktilolardı. 1960’ların başında ortaya çıkan bu ilk örnekler, sabit bir kâğıt düzeneği üzerinde hareket eden bir harf topuna sahipti ve sadece bir satır üzerinde işlem yapmaya izin veren 'satır düzenleyicisi' barındırıyordu. Harf toplarının değiştirilmesiyle farklı yazı tiplerinin kullanılması mümkün hale geliyordu. 1970'li yıllarda geliştirilen bellekli elektronik daktilolar, yazılan metinlerin saklanmasına ve daha sonra yeniden yazdırılmasına olanak tanıdı. Bu dönemin ardından mikroişlemcilerin icadıyla evlerde kullanılabilen mikrobilgisayarlar ortaya çıktı. 1981 yılında IBM PC kişisel bilgisayarının ve DOS işletim sisteminin piyasaya çıkmasıyla kişisel bilgisayarlar iş hayatında hızla yaygınlaştı. Siyah beyaz, sabit diski bulunmayan ve komut satırıyla çalışan bu ilk bilgisayarlarda birden fazla satırda işlem yapmaya olanak sağlayan 'metin düzenleyici' yazılımlar geliştirildi. Bu dönemde Microsoft Notepad, Apple SimpleText ve Linux için 'vi' gibi yazılımlar '.txt' uzantılı düz metin dosyaları oluşturmak için kullanıldı. 1980'li yıllardan 1990'lara geçişte kişisel bilgisayarlar grafik ekranlar, renkli ekranlar ve fare gibi giriş-çıkış aygıtlarıyla donatıldı. Bu dönemde ortaya çıkan ve ekranda ne görünüyorsa yazıcıdan da aynısının alınmasını sağlayan 'What-You-See-Is-What-You-Get' (WYSIWYG) teknolojisi sözcük işlemcilerde devrim yarattı. WordPerfect, WordStar, MacWrite ve ilk Microsoft Word sürümleri bu dönemde popülerleşti. Ayrıca, gelişmiş sayfa düzenleme işlevlerine sahip, dergi ve gazetecilikte kullanılan pahalı 'Masaüstü Yayıncılık Sistemleri' (Aldus PageMaker, QuarkXPress) ortaya çıktı. 1990'larda Intel-Microsoft tabanlı bilgisayarlarda Windows grafik arayüzünün (Windows 3.1 ve Windows 95) yaygınlaşması, sözcük işlemcilerin kullanımını son derece kolaylaştırdı. Yazılımlar ofis takımları (Microsoft Office, Corel WordPerfect Suite) halinde paketlendi; yazım ve dil bilgisi denetimi, otomatik düzeltme ve gelişmiş görsel ekleme özellikleri eklendi. 2000'li yıllarda internetin yaygınlaşmasıyla Ajax tabanlı Web 2.0 teknolojileri, bulut bilişim hizmetleri (Google Docs, Office Online) ve açık kaynak kodlu ofis yazılımları (Apache OpenOffice Writer, LibreOffice Writer) sektöre yön verdi. Günümüzde masaüstü bilgisayarlar, tabletler ve akıllı telefonlar satın alındığında işletim sistemleriyle birlikte gelen veya mağazalardan indirilebilen çok sayıda metin ve sözcük işlemci uygulaması bulunmaktadır. Windows işletim sisteminde düz metinler için Notepad, zengin metinler için WordPad ücretsiz olarak sunulurken; tam işlevli bir sözcük işlemci olarak Microsoft Office Word tercih edilmektedir. macOS işletim sisteminde ise TextEdit ve iWork takımı içerisindeki Pages uygulamaları yer almaktadır. Mobil cihazlar için Android Play, Apple App Store ve Windows Store üzerinden indirilebilen, indirgenmiş özelliklere sahip mobil ofis uygulamaları oldukça yaygındır. Bunlar arasında mobil cihazlar için geliştirilmiş Microsoft Office Mobile ve Microsoft Word uygulamaları öne çıkmaktadır. Ayrıca bulut bilişimin gelişmesiyle birlikte Google Docs ve Office Online gibi web tabanlı çevrimiçi sözcük işlemciler, kullanıcılara herhangi bir kurulum gerektirmeden internet üzerinden belge oluşturma ve düzenleme imkânı sunmaktadır. Çevrimiçi sözcük işlemciler, yaşam boyu öğrenen bireylerin kişisel öğrenme ortamları oluşturmasında vazgeçilmez araçlardır. Kullanıcılar Google veya Microsoft hesaplarıyla bu hizmetlere erişerek ders çalışma, not alma, ödev yapma ve belgeleri bulutta saklama etkinliklerini gerçekleştirebilirler. Bu platformlar, aynı belge üzerinde birden fazla kullanıcının eş zamanlı olarak çalışmasına (birlikte çalışma) olanak tanıyarak ekip çalışmalarını ve bilgi paylaşımını son derece kolaylaştırmaktadır. Sözcük işlemcilerde en temel birim karakterlerdir. Klavyeler aracılığıyla eklenen büyük-küçük harfler, rakamlar ve özel karakterler imlecin bulunduğu önüne eklenir. Metin içerisinde gezinmek ve düzenleme yapmak için özel tuşlar kullanılır: 'Shift' ve 'CapsLock' büyük harf işlemlerini yönetirken, 'Backspace' imlecin solundaki, 'Delete' ise imlecin sağındaki karakteri siler. 'Home' satır başına, 'End' satır sonuna, 'Page Up' ve 'Page Down' ise önceki/sonraki sayfalara geçiş sağlar. Yön tuşları ve 'Ctrl' kombinasyonları hızlı gezinme imkânı tanır. Karakter ve sözcük düzeyinde varsayılan yazı tipi ve boyutu (örneğin Word 2013'te 11 punto Calibri, OpenOffice Writer'da 12 punto Times New Roman) değiştirilebilir. Metinlere kalın, italik, altı/üstü çizili, üst simge, alt simge, gölge efektleri, renk ve zemin vurgusu uygulanabilir. Biçimlendirme işlemleri için 'GİRİŞ' sekmesi veya 'Biçimlendirme' araç çubuğu kullanılır. Karmaşık biçimlendirmeleri başka bir alana hızla kopyalamak için 'Biçim Boyacısı' (Biçimlendirme Fırçası) aracı kullanılır. Paragraf düzeyinde, metnin sayfaya yerleşimi sola hizalama, ortalama, sağa hizalama ve iki yana yaslama seçenekleriyle düzenlenir. Paragrafların ilk satırına girinti vermek için 'Tab' tuşu kullanılır (varsayılan 1,15 cm). Akademik metinlerde alıntılar için sağ ve sol kenardan girinti verilirken, kaynakçalarda asılı girinti tercih edilir. Ayrıca madde işaretleri ve numaralandırma ile listeler oluşturulabilir, girinti düzeyleri artırılıp azaltılabilir. Paragraf aralıkları ve satır aralıkları belgenin okunabilirliğini artırmak için ayarlanabilir. Metin düzenleme sürecinde en sık kullanılan pratik araçlar arasında Kes, Kopyala ve Yapıştır işlemleri yer alır. Hatalı işlemler 'Geri Al' (Ctrl+Z) ile düzeltilir, 'Yinele' (Ctrl+Y) ile yinelenebilir. Belge içerisindeki kelimeleri bulmak veya toplu değiştirmek için 'Bul ve Değiştir' pencereleri kullanılır. Yazım hataları kırmızı, dil bilgisi hataları mavi alt çizgilerle otomatik olarak denetlenir; ayrıca 'Eş Anlamlılar' ve 'Çevir' araçlarıyla dil desteği sağlanır. Modern sözcük işlemciler, grafik arayüzleri sayesinde belgelere metin dışında pek çok görsel ve yapısal ögenin eklenmesine izin verir. Word'deki 'EKLE' sekmesi veya Writer'daki 'Ekle' menüsü aracılığıyla resimler, tablolar, çizelgeler (grafikler), çizimler (şekiller), akıllı şekiller, sanatsal yazılar (WordArt), denklemler, videolar, metin kutuları ve ekran görüntüsü kırpma araçları eklenebilir. Ayrıca Excel ve PowerPoint gibi diğer ofis programlarına ait içerikler birer nesne olarak belgeye gömülebilir. Eklenen ögeler metinle birlikte akacak şekilde veya sayfaya sabit olarak konumlandırılabilir. Ögelere çift tıklanarak ilgili araç sekmeleri (Örn: Çizim Araçları / Biçim) etkinleştirilir; ögeler hizalanabilir, gruplandırılabilir, döndürülebilir veya öne/arkaya yerleştirilebilir. Belgeye eklenen resim veya tablolara otomatik güncellenen resim ve tablo yazıları (başlıklar) eklenebilir, dipnot ve sonnotlar tanımlanabilir. Sayfa düzenlemesi aşamasında belgenin sayfa boyutu (varsayılan A4: 21x29.7 cm), sayfa yönü (Dikey/Yatay), kenar boşlukları ve sütun sayısı belirlenir. Raporlar, broşürler veya el ilanları gibi farklı belgeler için bu parametreler özelleştirilir. Sayfalara üst bilgi ve alt bilgi eklenerek sayfa numarası, tarih, yazar adı ve dosya yolu gibi dinamik alanlar yerleştirilebilir. Ayrıca belge güvenliği ve estetiği için sayfalara kenarlık, sayfa rengi ve gizli ibareler içeren filigranlar eklenebilir. Sözcük işlemcilerde belge yönetimi; yeni boş belge açma, kaydetme, farklı kaydetme, yazdırma ve dışarı aktarma gibi kapsamlı dosyalama işlevlerini kapsar. Varsayılan dosya biçimleri Word için '.docx', Writer için '.odt' iken, belgeler dijital dağıtım için PDF formatına veya web'de yayınlamak için HTML formatına dışarı aktarılabilir. Bulut depolama hizmetleri (OneDrive, Google Drive, Dropbox) sayesinde belgeler sabit diskler yerine bulutta saklanarak her yerden erişilebilir hale gelmiştir. Uzun rapor ve kitap gibi belgelerde hiyerarşik bir yapı oluşturmak için başlık stilleri (Stiller ve Biçimlendirme) kullanılır. Başlıklar belirlendikten sonra belgenin başına otomatik olarak güncellenebilen 'İçindekiler Tablosu' eklenebilir. Benzer şekilde şekiller listesi, tablolar listesi, dizin ve kaynakça (referanslar) kolayca yönetilebilir. Belgelere kapak sayfası eklenerek profesyonel bir görünüm kazandırılabilir ve hazır temalarla tüm belgenin renk ve yazı tipi uyumu topluca değiştirilebilir. Ekip çalışmalarında aynı belge üzerinde birden fazla kişinin çalışabilmesi için 'Gözden Geçir' sekmesindeki açıklamalar, değişiklikleri izleme ve değişiklikleri kabul/ret etme araçları kullanılır. Bulut tabanlı Word Online veya Google Docs kullanıldığında yazarlar aynı belge üzerinde aynı anda eş zamanlı çalışabilirler. Çalışması tamamlanan belgelerin yetkisiz kişilerce değiştirilmesini önlemek için 'Belgeyi Koru' seçeneği ile salt okunur yapma, parolayla şifreleme veya dijital imza ekleme önlemleri alınabilir.