← Ünite 2
Çalışma Psikolojisi

Ünite 2: Personel Seçimi

ABD'de Doğum Yeri Sorusunun Yasak Olması
ABD'de iş başvuru formlarında fırsat eşitliğini korumak amacıyla adayların çalışma izni olup olmadığı sorulabilirken, ABD doğumlu vatandaş olup olmadıklarına ilişkin soru sorulması yasal olarak yasaklanmıştır.
Biyoveri Kullanım Oranları
Personel seçiminde biyoveri (biodata) kullanım oranları ülkeden ülkeye değişmektedir. Yapılan araştırmalara göre bu yöntem işletmeler tarafından ABD'de %6.8, Avrupa'da ortalama %13 ve Birleşik Krallık'ta %5 oranında tercih edilmektedir.
Grup Tartışmalarında Katılımcı Sayısı
Grup tartışması yönteminde ideal değerlendirme koşullarını sağlamak amacıyla her grupta genellikle 10-12 aday bulundurulur ve adayların U ya da O (yuvarlak) oturma düzeninde yerleşmeleri sağlanır.
Değerlendirme Merkezlerinde Süreç
Değerlendirme merkezlerinde yönetici adayları, liderlik potansiyellerinin uzmanlar tarafından gözlenmesi amacıyla 10-12 kişilik gruplar halinde 2-3 gün boyunca yoğun bir değerlendirme sürecine tabi tutulurlar.

Anahtar Kavramlar

Personel SeçimiÖrgütte açık bulunan pozisyon için en uygun kişinin belirlenmesi amacıyla adaylar arasından seçim yapma sürecidir. Bu süreç, aday havuzundan doğru iş için doğru adayın saptanmasını hedefler.
Nitel Eksik YüklemeEn nitelikli adayın seçilmesi durumunda, işin gerektirdiğinin çok üzerinde özelliklere sahip kişinin işe alınmasıyla oluşan olgudur. Kişi becerilerini kullanamadığı için gelişemediğini hisseder ve işi önemsemez.
Nitel Aşırı Yüklemeİşin gerektirdiği niteliklerin daha altında özelliklere sahip bir kişinin işe alınması durumunda yaşanan başarısızlık ve yetersizlik duygusudur. Kişi görevlerini yerine getirirken yetersiz kalır.
Ön GörüşmeBaşvuru sahibinden gerekli bilgilerin istendiği, iş koşullarına uygun olmayan ve isteksiz adayların elenmesi amacıyla yapılan oldukça kısa süreli ve ayak üstü görüşmedir.
Yapılandırılmış GörüşmeÖrgütün iş tanımları ve iş gereklilikleri temel alınarak, sorulacak soruların ve sürenin önceden planlandığı, adaylara benzer soruların sorulduğu sistematik görüşme yöntemidir.
Yapılandırılmamış GörüşmeÖnceden planlanmamış veya çok az planlanmış, soruların görüşmenin gidişatına göre tesadüfi olarak belirlendiği ve adaya geniş bir anlatma özgürlüğü sunan görüşme yöntemidir.
Baskılı (Stres) GörüşmeAdayın beklenmedik ve rahatsız edici durumların üstesinden nasıl geldiğini, duygularını ve tepkilerini nasıl kontrol ettiğini ölçmek amacıyla gergin bir ortamın yaratıldığı görüşme tekniğidir.
Klon EtkisiGörüşmecilerin kendisiyle benzer bir özgeçmişe, kişilik özelliklerine ya da ilgi alanlarına sahip olan adaylara bilinçsizce daha fazla eğilim göstermesi hatasıdır.
Hale EtkisiAdayın çekiciliği veya iletişim becerisi gibi tek bir olumlu özelliğinin, görüşmecide adayın her konuda çok iyi olduğu yönünde güçlü ve genel bir olumlu inanç yaratmasıdır.
Boynuz EtkisiGörüşmecinin, adaya ilişkin edindiği küçük bir olumsuz izlenimden yola çıkarak adayı haksız bir biçimde tüm yönleriyle yetersiz ve olumsuz değerlendirmesi hatasıdır.
Zıtlık EtkisiAdayların görüşmeye alınma sırasına bağlı olarak, yetersiz bir adaydan sonra gelen kişinin olduğundan daha olumlu, çok parlak bir adaydan sonra gelen kişinin ise olduğundan daha olumsuz değerlendirilmesidir.
Yetenek TestleriBireyin özel bir eğitimden geçirilmeden önce sahip olduğu duyumsal, motor ve fiziksel genel yeteneklerini (görme, işitme, el-parmak becerisi vb.) ölçen testlerdir.
Başarı TestleriAdayların iş ve meslek bilgisi düzeylerini, işe ilişkin genel veya özel bilgi birikimlerini ölçmek amacıyla yazılı, sözlü ya da uygulamalı olarak yapılan testlerdir.
Zeka TestleriAdayların anlama, akıl yürütme, kelime akıcılığı, sözel anlama, hafıza ve kavrama gibi zihinsel bilişsel kapasitelerini ölçmeye yönelik geliştirilmiş testlerdir.
Kişilik TestleriAdayların değerlerine, duygusal tepkilerine, olgunluk düzeylerine ve karakter özelliklerine ilişkin ipuçları vererek işe ve örgüt kültürüne uyumunu ölçen testlerdir.
Biyoveriler (Biodata)Adayın ailesi, eğitimi, deneyimleri ve yaşam biçimi gibi geçmişine ilişkin toplanan ayrıntılı bilgilerin, gelecekteki iş performansını tahmin etmek için kullanıldığı yöntemdir.
Değerlendirme MerkezleriÖzellikle yönetici adaylarının değerlendirilmesi amacıyla grup tartışması, testler, bireysel sunumlar ve iş sepeti gibi pek çok yöntemin bir arada uygulandığı merkezlerdir.

Diğer Önemli Bilgiler

Grafolojinin Avrupa'daki Kullanımı

Grafoloji (el yazısı analizi) geçerliliği oldukça kuşkulu bir yöntem olmasına rağmen, günümüzde Fransa ve Almanya'daki bazı işletmeler tarafından personel seçiminde halen aktif olarak kullanılmaya devam etmektedir.

Wechsler Zeka Testi

Wechsler Zeka Testi, aritmetik, anlama, resim düzenleme ve resim tamamlama gibi 11 alt testten oluşan, adayların zihinsel bilişsel kapasitelerini ölçen profesyonel bir araçtır.

Wonderlic Zeka Testi

Wonderlic zeka testi, adayların talimatları anlama, işe ilgili problemleri çözme ve yeni iş koşullarına uygulanabilecek fikirler sunma yeteneklerinin ölçülmesinde kullanılan bir bilişsel yetenek testidir.

Beş Faktör Kişilik Kuramı Boyutları

Personel seçiminde kişilik testlerinde sıklıkla kullanılan Beş Faktör Kişilik Kuramı; insanları dışa dönüklük, gelişime açıklık, duygusal denge, uyumluluk ve sorumluluk olmak üzere beş boyutta inceler.

Cronbach Alpha Tekniği

Personel seçiminde kullanılan testlerin iç-tutarlılık ölçümünde, testteki maddelerin birbirleriyle olan ilişkisini ve aynı konuyu ölçüp ölçmediğini incelemek için en yaygın kullanılan istatistiksel teknik Cronbach Alpha'dır.

İş Sepeti Uygulaması

Değerlendirme merkezlerinde uygulanan iş sepeti tekniğinde aday; raporlar, iş notları, telefon mesajları ve mektuplarla dolu bir sepetle karşı karşıya bırakılarak bu materyalleri kısıtlı sürede çözümlemeye çalışır.

Poligraf (Yalan Makinesi) Kullanım Amacı

Poligraf yöntemi, dürüstlük testlerinde adayların soruları yanıtlarken verdikleri terleme ve nabız hızlanması gibi fiziksel değişimleri ölçerek yalan söyleyip söylemediklerini belirlemek amacıyla kullanılır.

Dursun Bingöl'ün İnsan Kaynakları Kitabı

Personel seçimi konusundaki temel akademik kaynaklardan biri olan Dursun Bingöl'ün İnsan Kaynakları Yönetimi adlı kitabı, Beta Yayınları tarafından 2006 yılında İstanbul'da basılmıştır.

Sınavda Dikkat Et

  • Nitel eksik yükleme ve nitel aşırı yükleme kavramlarının farkına dikkat edin; eksik yükleme adayın iş için fazla nitelikli olması durumudur.
  • Görüşmeci hatalarından hale etkisi (tek olumlu özellikten bütüne gitme) ve boynuz etkisi (tek olumsuz özellikten bütüne gitme) sınavda sıklıkla karıştırılır, tanımları iyi ayırt edin.
  • Zıtlık etkisinin adayların görüşmeye alınma sırasıyla doğrudan ilişkili olduğunu ve bir önceki adayın performansına göre değerlendirmeyi saptırdığını unutmayın.
  • Testlerin üç temel özelliği olan güvenirlik (tutarlılık), geçerlik (doğruluk) ve standardizasyon (koşulların eşitliği) tanımlarını mutlaka ezberleyin.
  • Grafoloji (el yazısı analizi) ve poligraf (yalan makinesi) yöntemlerinin geçerliliği düşük olmasına rağmen bazı ülkelerde hala kullanıldığını aklınızda bulundurun.