← Ünite 4
Sağlık Sigortacılığı

Ünite 4: Sigortacılık ve Sağlık Sigortacılığı

Hammurabi Kanunları (MÖ 1755)
Tarihteki ilk yazılı kanunlardan biri olan Hammurabi Kanunları, kervan ticareti yapan borçluların mallarının soyulması durumunda borçlarının silinmesini öngören, risk transferine dayalı ilk ilkel sigorta kurallarını içermektedir.
Collegium Tenuiorum
Roma İmparatorluğu döneminde alt gelir grubundaki Romalıların kurduğu bu kulüpler, üyelerinden topladıkları düzenli aidatlarla bir fon oluşturarak vefat eden üyelerin cenaze masraflarını karşılayan ilk hayat sigortası benzeri yapılardır.
Brugges Sigorta Odası (1210)
Belçika'da 1210 yılında kurulan bu oda, tarihte spesifik olarak ticari sigorta teminatı sunmak ve tüccarların risklerini organize bir şekilde paylaşmak amacıyla kurulan ilk resmi kurumdur.
1343 ve 1347 Cenova Poliçeleri
Cenova Devlet Arşivleri'nde muhafaza edilen ve bu yıllara tarihlenen iki adet deniz ticareti belgesi, dünya üzerinde yazılı olarak düzenlenmiş en eski resmi sigorta poliçesi örnekleri olarak kabul edilmektedir.

Anahtar Kavramlar

Azami İyi Niyet PrensibiSigorta sözleşmesi yapılırken sigortalı ve sigortacının sahip oldukları tüm bilgileri dürüstçe paylaşması yükümlülüğüdür. Örneğin, sağlık sigortası yaptıran kişinin geçmiş ameliyatlarını ve kronik hastalıklarını beyan etmesi bu ilkenin gereğidir.
Sigortalanabilir Menfaat PrensibiSigorta ettiren kişinin, sigortalanan nesne veya can üzerinde yasal ve parayla ölçülebilir bir çıkarının bulunması kuralıdır. Riskin gerçekleşmesi durumunda sigortalının doğrudan maddi veya manevi zarara uğraması şarttır.
Tazminat PrensibiSigortanın amacının sadece meydana gelen hasarı karşılamak olduğunu ve sigortalının bu yolla haksız kazanç elde edemeyeceğini belirten ilkedir. Hasar durumunda sadece poliçe limitleri dahilinde gerçekleşen fiili zarar ödenir.
Aşkın SigortaPoliçede belirtilen sigorta bedelinin, sigorta edilen konunun gerçek piyasa değerinin üzerinde olması durumudur. Hasar durumunda sigorta şirketi gerçek değerin üzerindeki kısım için ödeme yapmaz.
Eksik SigortaPoliçedeki sigorta bedelinin, sigorta edilen konunun gerçek değerinin altında kalması durumudur. Hasar meydana geldiğinde ödenecek en yüksek tazminat miktarı poliçede yazılı olan düşük bedel kadar olur.
Halefiyet ve RücuSigorta şirketinin, sigortalıya tazminat ödedikten sonra, hasara neden olan kusurlu üçüncü şahıslara karşı sigortalının yasal haklarını devralarak onlara dava açabilmesi hakkıdır.
Yakın Neden PrensibiHasarın ortaya çıkmasına yol açan en etkili, hakim ve belirleyici nedenin poliçe teminatları kapsamında yer alması gerektiğini savunan sigortacılık ilkesidir.
Müşterek Sigorta (Koasürans)Büyük risklerin tek bir şirket yerine birden fazla sigorta şirketi tarafından belirli paylar oranında ortaklaşa teminat altına alınması uygulamasıdır.
AktüerDoğum, ölüm, hastalık ve kaza gibi rastgele olayların finansal etkilerini olasılık ve istatistik teorilerini kullanarak hesaplayan sigorta matematikçisidir.
AktüeryaÖngörülemeyen riskli olayların finansal etkilerini hafifletmek amacıyla güvenlik programları ve prim tarifeleri hazırlayan sigorta matematiği bilimidir.
Risk Primi (Safi Prim)Belirli bir sigorta türünde olası hasar masraflarını karşılamak üzere sadece istatistiksel olasılıklar hesaplanarak bulunan net prim miktarıdır.
Yük PrimiSigorta priminin risk primi dışında kalan; komisyonlar, genel yönetim giderleri ve şirketin kar marjını içeren operasyonel maliyet bileşenidir.
Morbidite TablosuFarklı yaş, cinsiyet ve meslek gruplarının hastalanma olasılıklarını gösteren ve sağlık sigortası primlerinin hesaplanmasında kullanılan istatistiksel tablolardır.
LehdarSigorta sözleşmesinden doğan tazminat veya sigorta bedelini almaya hak kazanan, poliçede yararlanıcı olarak belirtilen kişidir.
Sosyal Sağlık SigortasıKamu hukuku çerçevesinde düzenlenen, kar amacı gütmeyen, katılımı zorunlu olan ve primleri kişilerin ödeme gücüne göre toplayan sosyal güvenlik modelidir.
Özel Sağlık SigortasıBireylerin kendi istekleriyle katıldığı, primleri kişisel risk düzeylerine göre belirlenen ve kar amacı güden özel şirketlerce sunulan sigorta türüdür.
Ahlaki Tehlike (Moral Hazard)Sigorta güvencesine sahip olan bireyin veya hizmet sunucunun, maliyetlerin başkası tarafından ödenmesi nedeniyle davranışlarını değiştirerek gereksiz tüketime yol açmasıdır.
Arzın Talep YaratmasıHekimlerin enformasyon asimetrisini kullanarak hastalar adına gereksiz tıbbi tetkik, ilaç veya tedavi talep etmesi ve harcamaları artırması durumudur.
Endirekt Sistem (Sözleşme Modeli)Sağlık sigortası kurumunun hizmeti kendisinin üretmeyip, bağımsız kamu veya özel sağlık kuruluşlarından sözleşmeler yoluyla satın aldığı organizasyon biçimidir.
Direkt SistemSosyal güvenlik veya sigorta kurumunun hastanelere bizzat sahip olduğu, hekimleri maaşlı çalıştırdığı ve hizmeti doğrudan kendisinin üretip sunduğu sistemdir.
Kişi Başına Ödeme (Kapitasyon)Hekimlere, listelerine kayıtlı olan üye başına, sundukları hizmet miktarından bağımsız olarak dönemlik sabit bir ücretin ödenmesi yöntemidir.
Hizmet Başına ÖdemeSağlık sunucularına yapılan her bir muayene, tetkik, ameliyat veya tıbbi işlem için ayrı ayrı belirlenmiş ücret tarifesi üzerinden ödeme yapılması yöntemidir.
Teşhise Dayalı Gruplar (TDG)Hastanelere, hastanın teşhisine ve klinik özelliklerine göre önceden belirlenmiş vaka bazlı sabit bir paket ücret üzerinden ödeme yapılması yöntemidir.
Küresel BütçeBir sağlık kurumuna belirli bir dönem boyunca sunacağı tüm hizmetler karşılığında önceden belirlenmiş toplam bir bütçe sınırının tahsis edilmesidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Londra Büyük Yangını (1666)

2-5 Eylül 1666 tarihleri arasında Londra'da meydana gelen yangında 13.200 ev kül olmuş ve 100.000 kişi evsiz kalmıştır. Bu felaket, dünyada yangın sigortacılığı branşının doğmasına yol açmıştır.

Insurance Office (1667)

Londra Büyük Yangını'nın hemen ardından 1667 yılında Londra'da kurulan bu şirket, dünyada ticari anlamda yangın teminatı sunan ilk gerçek sigorta şirketi olarak tarihe geçmiştir.

Lloyd's of London

İngiltere'de kurulan ve yaygın olarak bir sigorta şirketi sanılan Lloyd's, aslında dünyanın en büyük ve en köklü uzman sigorta ve reasürans piyasası (borsası) konumundadır.

İngiltere 1885 Sağlık Teminatı

İngiltere'de faaliyet gösteren özel bir sigorta şirketi, 1885 yılında dünyada ilk kez hastane günlük ücreti teminatı vererek özel sağlık sigortacılığının gelişimini başlatmıştır.

Bismarck Sosyal Sigorta Yasası (1883)

Alman Şansölyesi Otto von Bismarck tarafından 1883'te çıkarılan yasa, düşük gelirli işçilere zorunlu hastalık sigortası getirerek modern anlamdaki ilk sosyal sağlık sigortası uygulamasını başlatmıştır.

Dünyada İlk İşsizlik Sigortası (1911)

İngiltere, 1908'deki yaşlılık yasasının ardından 1911 yılında çıkardığı kanunla dünyada ilk kez belirli işçi kategorileri için zorunlu işsizlik sigortasını hayata geçirmiştir.

1929 Dünya Ekonomik Buhranı

Bu büyük kriz döneminde kamu sosyal güvenlik sistemlerinin çökmesi veya yetersiz kalması, çalışanların sosyal güvenlik sorumluluğunun işverenler tarafından paylaşılması fikrini ve özel grup sigortalarını doğurmuştur.

Brian Abel-Smith Önerisi

Ünlü sağlık ekonomisti Abel-Smith, gelişmekte olan ülkelerin vergi yapıları güçlenmeden doğrudan ücretsiz ulusal sağlık sistemine geçmeye çalışmalarını eleştirmiş, öncelikle gönüllü ve zorunlu sigorta aşamalarından geçilmesi gerektiğini savunmuştur.

2007/1 Sayılı Sigorta Tebliği

Türkiye'de 11 Temmuz 2007 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan bu tebliğ ile sigorta branşları Hayat ve Hayat Dışı Grubu olarak netleştirilmiş, hastalık ve kaza branşlarının her iki grupta da faaliyet gösterebileceği hükme bağlanmıştır.

RAND Sağlık Sigortası Deneyi (1971-1982)

ABD'de 65 yaş altı 7.700 birey (2.750 aile) üzerinde yürütülen bu devasa deney, maliyet paylaşımının (kullanıcı katkılarının) sağlık hizmeti tüketimini azalttığını deneysel olarak kanıtlayan en kapsamlı araştırmadır.

Kaiser Permanente (1945)

ABD'de 1945 yılında kurulan Kaiser Permanente, ön ödemeli entegre hizmet sunumu ve koruyucu hekimlik odaklı yapısıyla modern Sağlık İdame Organizasyonlarının (HMO) dünyadaki ilk prototipidir.

Sınavda Dikkat Et

  • Azami iyi niyet prensibine dikkat edin; sınavda sigortalının sağlık geçmişini gizlemesi durumunda sözleşmenin geçersiz olacağı gerekçesiyle sorulabilir.
  • Bismarck modelinin 1883 yılında Almanya'da kurulan ilk zorunlu hastalık sigortası olduğunu ve sosyal sigortaların temelini oluşturduğunu unutmayın.
  • Lloyd's of London'ın bir sigorta şirketi değil, uzman bir sigorta piyasası/borsası olduğu ayrımına sınavda çeldirici olarak dikkat edin.
  • Aşkın ve eksik sigorta kavramlarını karıştırmayın; aşkın sigortada gerçek değerden fazlası ödenmez, eksik sigortada ise en fazla poliçe bedeli ödenir.
  • RAND Sağlık Sigortası Deneyi'nin kullanıcı katkılarının (maliyet paylaşımının) sağlık hizmeti talebini azalttığını kanıtlayan en önemli çalışma olduğunu bilin.
  • Türkiye'de SGK'nın uyguladığı sistemin 'Endirekt Sistem' (finansman ve sunumun ayrı olduğu sözleşmeli model) olduğunu mutlaka aklınızda tutun.
  • Hizmet başı ödeme yönteminin arz yönlü ahlaki tehlikeyi (gereksiz tetkik/tedavi) en çok tetikleyen yöntem olduğunu gerekçesiyle hatırlayın.