Ünite 4: Sağlık Kayıtlarının Hukuki Yönleri

AİHM Finlandiya Kararı

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, HIV pozitif olan bir hemşirenin tıbbi kayıtlarına yetkisiz personelin erişmesini engelleyemeyen Finlandiya Hükümetini, AİHS'nin 8. maddesini ihlal ettiği gerekçesiyle 14.000 Euro tazminat ve 20.000 Euro mahkeme masrafı ödemeye mahkum etmiştir.

Danıştay Dosya Kaybı Kararı

Danıştay 10. Dairesi, hastaya ait tıbbi belgeleri ve dosyayı kaybeden hastanenin 'ağır hizmet kusuru' işlediğine hükmederek, hastanenin dosyası kaybolan hastaya manevi tazminat ödemesi gerektiğine karar vermiştir.

6502 Sayılı Kanun ve Tüketici Mahkemeleri

2013 Kasım ayında yayımlanan ve 28 Mayıs 2014'te yürürlüğe giren 6502 sayılı Kanunla, özel hastaneler ve bağımsız hekimlerin tıbbi müdahalelerinden kaynaklanan uyuşmazlıklar asliye hukuk mahkemeleri yerine tüketici mahkemelerinin yetki alanına alınmıştır.

Özel Hastanelerde 20 Yıl Kuralı

Özel Hastaneler Yönetmeliği'nin 49. maddesi gereğince, özel hastanelerde tedavi gören hastalara ait tüm hasta dosyalarının ve tıbbi kayıtların 20 yıl süreyle saklanması yasal bir zorunluluktur.

Anahtar Kavramlar

Tıp HukukuTıbbın uygulanmasından kaynaklanan sağlık personelinin hak ve yükümlülüklerini, yasal sorumluluklarını, hasta haklarını ve ilaç hukukunu ele alan özel hukuk dalıdır.

Sağlık HukukuSağlık hizmeti sunanlar, hizmeti alanlar ve devlet arasındaki ilişkileri, sağlık kurumlarının işleyişini ve toplum sağlığının korunmasına yönelik kuralları düzenleyen geniş kapsamlı hukuk dalıdır.

Hizmet KusuruYönetimin kamu hizmetini sunarken ortaya çıkan aksaklıkları ifade eder; hizmetin geç işlemesi, kötü işlemesi veya hiç işlememesi şeklinde üç durumda görülür.

Kişisel KusurSağlık çalışanının görevi sırasında işlediği, idareye yüklenemeyen ve doğrudan şahsın hukuki/cezai sorumluluğunu doğuran şahsi hata ve ihmalleridir.

Kişisel VeriGerçek bir kişinin kimliğini doğrudan veya dolaylı olarak belirlenebilir kılan ad, soyad, kimlik numarası, IP adresi gibi her türlü bilgidir.

Kişisel Sağlık VerisiKişinin fiziksel ve ruhsal sağlığına ilişkin her türlü bilgiyi, tahlil sonuçlarını, kullanılan ilaçları ve tedavi geçmişini kapsayan özel nitelikli kişisel veridir.

Elektronik Sağlık Kaydı (ESK)Hasta sağlık bilgilerinin dijital ortamda oluşturulmuş, dikey ve boylamsal olarak saklanan, yetkili kullanıcılarca erişilebilen elektronik kayıtlar bütünüdür.

Sır Saklama YükümlülüğüSağlık çalışanlarının mesleklerini icra ederken öğrendikleri hastaya ait gizli bilgileri, yasal zorunluluk olmadıkça üçüncü kişilerle paylaşmama görevidir.

Aydınlatılmış OnamHastaya uygulanacak tıbbi müdahalenin riskleri, faydaları ve alternatifleri hakkında anlayabileceği bir dille bilgi verilerek rızasının alınması sürecidir.

Protokol DefteriSağlık kurumlarında muayene edilen hastaların kimlik ve tıbbi bilgilerinin sıra numarasıyla kaydedildiği resmi ve yasal nitelikteki defterdir.

Arşivlik MalzemeKurumların günlük işleyişinde aktif kullanımı sona eren ancak belirli bir süre saklanması gereken, birim arşivlerinde muhafaza edilen belgelerdir.

Arşiv MalzemesiSaklama süresini tamamlamış, tarihi, hukuki veya bilimsel değeri nedeniyle kalıcı olarak saklanması gereken ve kurum/devlet arşivine devredilen belgelerdir.

MalpraktisSağlık çalışanının bilgisizliği, deneyimsizliği veya ilgisizliği nedeniyle hastaya standart dışı veya hatalı tedavi uygulayarak zarar vermesidir.

TSE 13298Elektronik Belge Yönetim Sistemleri (EBYS) için standartları belirleyen, belgelerin güvenli üretimi, paylaşımı ve saklanmasını düzenleyen Türk standardıdır.

Amsterdam BildirgesiHasta haklarının korunması, mahremiyet, özel hayatın gizliliği ve hastanın bilgilendirilmesi konularında uluslararası standartlar getiren bildirgedir.

Biyotıp Sözleşmesiİnsan hakları ve onurunun, biyoloji ve tıbbın uygulanmasında korunmasını amaçlayan, kişisel verilerin korunmasına yönelik maddeler içeren uluslararası sözleşmedir.

Maddi TazminatHatalı tıbbi müdahale veya ihmal sonucu hastanın veya yakınlarının uğradığı tedavi masrafları, iş gücü kaybı gibi somut ekonomik zararların karşılanmasıdır.

Manevi TazminatHukuka aykırı bir eylem nedeniyle kişinin duyduğu acı, elem, keder ve yıpranmanın hafifletilmesi amacıyla mahkemece hükmedilen parasal değerdir.

Vekalet AkdiHekim ile hasta arasında kurulan, hekimin hastayı özenle tedavi etme borcu altına girdiği, Borçlar Kanunu kapsamında değerlendirilen sözleşme türüdür.

Rol Tabanlı ErişimSağlık bilgi sistemlerinde kullanıcıların sadece görev tanımlarına ve yetki seviyelerine uygun verilere erişebilmesini sağlayan güvenlik yöntemidir.

Bilişim SuçuBilgisayar, ağ veya bilişim sistemleri kullanılarak verilerin hukuka aykırı olarak ele geçirilmesi, değiştirilmesi veya yok edilmesi fiilleridir.

Adli TıpTıbbi yönü olan hukuki konular ile hukuki yönü olan tıbbi konuları inceleyerek yargıya yardımcı olan özel bilim dalıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Ayakta Tedavi Merkezlerinde 5 Yıl Kuralı

Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik kapsamında, bu kuruluşlarda tutulan hasta kayıtlarının saklanma süresi 5 yıl olarak belirlenmiştir.

Üniversite Hastanelerinde 100 Yıl Kuralı

Yükseköğretim Kurulu (YÖK) standart dosya planı çerçevesinde, üniversite hastanelerindeki hasta dosyaları, ameliyat defterleri, doğum defterleri ve tüp bebek dosyaları kurumda 100 yıl boyunca saklanır.

TCK Madde 135 Cezası

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 135. maddesine göre, hukuka aykırı olarak kişisel verileri kaydeden kimseye bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir.

TCK Madde 136 Cezası

TCK'nın 136. maddesi uyarınca, kişisel verileri hukuka aykırı olarak bir başkasına veren, yayan veya ele geçiren kişi iki yıldan dört yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

TCK Madde 138 Cezası

Kanunların belirlediği sürelerin geçmiş olmasına rağmen verileri sistem içinde yok etmekle yükümlü olup da bu görevini yerine getirmeyenlere bir yıldan iki yıla kadar hapis cezası verilir.

CMK Madde 332 Bilgi Verme Süresi

Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 332. maddesine göre, mahkeme veya Cumhuriyet savcısı tarafından yazılı olarak talep edilen bilgilere en geç on gün içinde cevap verilmesi zorunludur.

Bilgi Edinme Kanunu 7 Gün Kuralı

4982 sayılı Kanun uyarınca, kamu yararının gerektirdiği hallerde kişisel bilgi veya belgeler, ilgili kişiye en az yedi gün önceden haber verilip yazılı rızası alınarak açıklanabilir.

BTK'nın Veri Düzenleme Yetkisi

5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu'nun 51. maddesi, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu'nu (BTK) elektronik haberleşme sektöründe kişisel verilerin korunmasına yönelik usul ve esasları belirlemede tek yetkili kılmıştır.

663 Sayılı KHK Madde 47

2 Kasım 2011 tarihinde yürürlüğe giren bu düzenleme ile Sağlık Bakanlığı, tüm kamu ve özel sağlık kuruluşlarından hizmet alanların kişisel sağlık verilerini toplamaya, işlemeye ve paylaşmaya yetkilendirilmiştir.

Tıbbi Deontoloji Tüzüğü Madde 4

Hekim ve diş hekimlerinin meslek icrası sırasında öğrendikleri sırları, kanuni bir mecburiyet olmadıkça ifşa edemeyeceklerini ve bilimsel yayınlarda hastanın kimliğini açıklayamayacaklarını hükme bağlar.

İş Kazası Raporları Saklama Süresi

Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü saklama planlarına göre, iş kazaları hakkındaki yazışmalar ve iş kazası raporları kurum arşivlerinde 45 yıl boyunca saklanmak zorundadır.

Sınavda Dikkat Et

Özel hastanelerde saklama süresinin 20 yıl, ayakta tedavi merkezlerinde ise 5 yıl olduğunu unutma; sınavda bu iki süre sıklıkla karşılaştırılır.
Üniversite hastanelerinde hasta dosyaları, ameliyat ve doğum defterlerinin saklama süresinin 100 yıl olduğunu aklında tut; araştırma amaçlı kullanım nedeniyle bu süre çok uzundur.
Tıbbi kayıtlarda yapılan hataların silinerek veya daksillenerek kapatılamayacağını, sadece tek çizgiyle çizilip imzalanması gerektiğini unutma; bu durum adli güvenilirlik için kritiktir.
Özel hastane ve serbest hekim davalarının Tüketici Mahkemelerinde, kamu hastanesi davalarının ise İdare Mahkemelerinde açıldığını ayırt et; mahkeme yetki sınırları önemli bir sınav sorusudur.
Hekimin sır saklama yükümlülüğünün hastanın ölümüyle dahi sona ermediğini unutma; bu etik ve yasal kural her koşulda geçerliliğini korur.
Bilişim suçlarında, sağlık verilerinin yetkisiz kişilerce ele geçirilmesi veya yayılması durumunda cezanın sağlık mesleği mensupları için yarı oranında artırıldığını (nitelikli hal) unutma.