← Ünite 3
Tıbbi Belgeleme

Ünite 3: Hasta Dosyaları Arşivi

VII. Milletlerarası Arşiv Yuvarlak Masa Konferansı
1962 yılında Madrid'de toplanan bu konferansta arşiv kavramı; kurumların, gerçek veya tüzel kişilerin faaliyetleri sonucu oluşan belgeleri toplayan, düzenleyen, saklayan ve tekrar hizmete sunan kurumlar ve yerler olarak resmi olarak tanımlanmıştır.
Etienne Sabbe'nin Tarihi Tanımı
1966 yılında Washington'da toplanan Arşiv Kongresi'nde, Milletlerarası Arşiv Konseyi Başkanı Belçika Krallık Başarşivcisi Etienne Sabbe, arşivcileri 'geçmişin bekçisi, geleceğin kurucusu' olarak nitelendirmiştir.
ICD-10 Kullanım Zorunluluğu Tarihi
Türkiye'deki tüm sağlık kurum ve kuruluşlarında Hastalıkların Uluslararası Sınıflandırılması (ICD-10) sisteminin kullanımı, 1 Temmuz 2005 tarihi itibarıyla Sağlık Bakanlığı tarafından zorunlu hale getirilmiştir.
Arşiv Depoları İdeal Sıcaklık Değeri
Hasta dosyalarının fiziksel olarak yıpranmasını, kağıtların bozulmasını önlemek amacıyla arşiv depolarındaki sıcaklığın mutlaka 12 °C ile 18 °C arasında sabit tutulması gerekmektedir.

Anahtar Kavramlar

Tıbbi Belgeİnsan sağlığını ilgilendiren konularda yapılan çalışmalar, teşhis, tedavi, ameliyat ve araştırmalar sonucu elde edilen bilgileri düzenli bir biçimde içeren yazılı, basılı veya dijital kaynaklardır.
Tıbbi BelgelemeTıbbi belgelerin bilimsel kurallara ve ilkelere uygun olarak toplanması, düzenlenmesi, saklanması ve gerektiğinde yeniden hizmete sunulması işlemlerinin tamamını kapsayan süreçtir.
Hasta DosyasıSağlık kuruluşuna başvuran hastaların kaldıkları süre boyunca yapılan tüm teşhis, tedavi ve bakım işlemlerine ait belgelerin bilimsel kurallara uygun şekilde bir araya getirilmesiyle oluşan belge topluluğudur.
Hasta Dosyaları ArşiviHasta dosyalarının bilimsel kural ve standartlara uygun olarak toplandığı, düzenlendiği, güvenli şekilde saklandığı ve ihtiyaç anında hizmete sunulduğu uzmanlaşmış hastane birimidir.
ArşivKurumların veya kişilerin faaliyetleri sonucu oluşan belgeleri toplayan, düzenleyen, koruyan ve tekrar yararlanılmasını sağlayan kuruluşlar veya bu belgelerin barındırıldığı fiziksel alanlardır.
ArşivciArşiv çalışmalarını bilimsel yöntemlerle yürüten, yöneten ve arşivcilik alanında özel mesleki eğitim almış yetkin uzman personeldir.
Eksik Dosyalar BölümüTaburcu olan hastaların dosyalarını teslim alan, dosyalardaki eksik form ve bilgileri niceliksel analiz yöntemiyle tespit edip tamamlanmasını sağlayan arşiv ünitesidir.
Niceliksel AnalizHasta dosyalarında bulunması gereken tüm formların, raporların ve imzaların eksiksiz olup olmadığını tespit etmek amacıyla yapılan sayısal ve biçimsel inceleme işlemidir.
Vekil DosyaAsıl dosyanın arşivden çıkarılması durumunda, yerine konulan ve dosyanın kimde, hangi tarihte ve hangi amaçla alındığını gösteren izleme fişini barındıran geçici dosyadır.
Hasta İndeksiHastaneye kabul edilen tüm hastaların kimlik bilgilerini ve dosya numaralarını içeren, dosyalara en kısa sürede ulaşmayı sağlayan alfabetik veya dijital arama aracıdır.
Hastalık ve Ameliyat İndeksiAynı türde hastalık veya ameliyat geçiren hastaların dosyalarına kolayca ulaşılmasını sağlamak amacıyla uluslararası kodlama sistemlerine göre oluşturulan indeks türüdür.
Doktor İndeksiHer hekim için ayrı düzenlenen, hekimin tedavi ettiği hastaları, tedavi sonuçlarını ve kalış sürelerini gösteren ve hekimin performansını değerlendirmede kullanılan gizli indekstir.
ICD-10Dünya Sağlık Örgütü tarafından geliştirilen ve ülkemizde de kullanımı zorunlu olan, hastalıkların ve ilgili sağlık sorunlarının uluslararası istatistiksel sınıflandırma sistemidir.
Renkli Dosyalama SistemiDosya numaralarındaki rakamların belirli renklerle kodlanması esasına dayanan, dosyaların hızlı bulunmasını ve yanlış rafa kaldırılmasını önleyen görsel dosyalama yöntemidir.
KlimatizasyonArşiv depolarındaki sıcaklık ve nem oranını dosyaların bozulmasını, küflenmesini önleyecek standartlarda sabit tutmak amacıyla kurulan iklimlendirme sistemidir.
HigrometreArşiv depolarındaki nem oranını ölçmek ve nemin ideal sınır olan %50-60 arasında kalmasını kontrol etmek için kullanılan nemölçer cihazdır.
Merkezi Örgüt ModeliHastanede tek bir arşivin bulunması ve tüm kliniklere ait hasta dosyalarının bu merkezde toplanıp saklanması esasına dayanan en verimli örgütlenme modelidir.
Birimleri Esas Alan Örgüt ModeliHasta dosyalarının her kliniğin kendi bünyesinde kurduğu bağımsız arşivlerde saklanması esasına dayanan, dağınıklığa yol açtığı için önerilmeyen modeldir.
Ünite Numaralama SistemiHastanın sağlık kurumuna ilk gelişinde aldığı dosya numarasını sonraki tüm başvurularında da kullanmasını sağlayan, mükerrer dosya açılmasını önleyen sistemdir.
Hasta Dosyaları Arşiv KomitesiTıbbi birim temsilcileri ve arşiv yöneticisinden oluşan, tıbbi kayıtların kalitesini denetleyen ve kullanılacak formları belirleyen çok disiplinli hastane komitesidir.
Epikriz (Çıkış Özeti)Hastanın hastaneye yatışından taburcu oluşuna kadar geçen süreçteki tüm teşhis, tedavi, ameliyat ve önerileri özetleyen resmi tıbbi belgedir.

Diğer Önemli Bilgiler

Arşiv Depoları İdeal Nem Oranı

Dosyalarda küf, mantar ve mikroorganizma oluşumunu engellemek için arşiv depolarındaki bağıl nem oranının higrometre ile ölçülerek %50-60 seviyesinde tutulması şarttır.

Özel Hastanelerde Dosya Saklama Süresi

Özel Hastaneler Yönetmeliği'nin ilgili hükümleri uyarınca, özel hastanelerde tutulan hasta dosyalarının en az 20 (yirmi) yıl süreyle saklanması yasal olarak zorunludur.

Özel Hastaneler Yönetmeliği Madde 49

Bu madde ile özel hastanelerde muayene, teşhis ve tedavi edilen tüm hastalara ait tıbbi ve idari kayıtların tasnif ve muhafazası için merkezi bir tıbbi arşiv kurulması zorunlu kılınmıştır.

Devlet Arşiv Hizmetleri Hakkındaki Yönetmelik

16 Mayıs 1988 tarihli ve 19816 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan bu yönetmelik, dijital arşiv altyapısının kurulmasına ve belgelerin kaybolmasının önlenmesine yasal zemin hazırlamıştır.

Arşiv Depolarının Dezenfeksiyon Sıklığı

Dosyaların biyolojik zararlılardan, böceklerden ve mikroorganizmalardan korunması amacıyla arşiv depolarının yılda en az bir defa profesyonelce dezenfekte edilmesi gerekmektedir.

Renkli Dosyalama Sayı-Renk Kodlaması

Sistemde her rakam bir renkle temsil edilir: 0-Kırmızı, 1-Gri, 2-Mavi, 3-Turuncu, 4-Mor, 5-Siyah, 6-Sarı, 7-Kahverengi, 8-Pembe, 9-Yeşil olarak belirlenmiştir.

Arşiv Komitesi Toplantı Sıklığı

Hasta dosyaları arşiv komitesi, hastane yöneticisi veya temsilcisi başkanlığında, arşiv yöneticisinin sekreteryasında en az ayda bir defa toplanmak zorundadır.

Klinik Kayıtlarının Denetim Sıklığı

Arşiv komitesi, sunulan hasta bakım kalitesini değerlendirmek amacıyla her bir kliniğe ait hasta kayıtlarını en az üç ayda bir düzenli olarak kontrol etmekle yükümlüdür.

50-200 Yataklı Küçük Hastaneler

Bu kapasitedeki küçük sağlık kurumlarında arşivde fiziksel bir bölünmeye ihtiyaç duyulmaz; arşiv sorumlusu tüm fonksiyonel görevleri tek bir alanda yürütebilir.

Özel Hastanelerde Arşiv Sisteminin Sorumlusu

Özel hastanelerde tıbbi kayıt sistemini oluşturmak, kayıtların düzenli tutulmasını ve arşivlenmesini sağlamak görevi doğrudan Mesul Müdür'e verilmiştir.

Arşiv Çalışma ve Depo Alanı Yönleri

Mimari planlamada arşiv personelinin çalışma ofisleri aydınlık olması için güney-güneybatı yönünde, depolar ise serin kalması için kuzey-kuzeydoğu yönünde inşa edilmelidir.

Sınavda Dikkat Et

  • Her hasta dosyasının bir tıbbi belge olduğunu ancak her tıbbi belgenin bir hasta dosyası olmadığını unutma; sınavda bu kavramsal ayrım sıkça sorulur.
  • Eksik dosyalar bölümünde yapılan analizin 'niceliksel analiz' (sayısal/biçimsel denetim) olduğunu bil; niteliksel analizle karıştırma.
  • ICD-10 kodlama sisteminin Türkiye'de 1 Temmuz 2005 tarihinde zorunlu olduğunu tarihiyle birlikte ezberle; doğrudan bilgi sorusu olarak gelebilir.
  • Arşiv depolarının ideal sıcaklığının 12-18 °C ve nem oranının %50-60 olduğunu rakamsal olarak aklında tut; higrometre cihazı ile nem ölçüldüğünü unutma.
  • En verimli ve önerilen arşiv modelinin 'Ünite Numaralama' ile 'Merkezi Örgüt Modeli'nin birleşimi olan 'Tek Dosya ve Merkezi Arşiv Sistemi' olduğunu mutlaka bil.
  • Arşiv komitesinin sekreterliğini arşiv yöneticisinin yaptığını ve klinik kayıtlarını en az üç ayda bir denetlediğini sınav öncesi mutlaka tekrar et.