← Ünite 1
İşletme Yönetimi

Ünite 1: Yönetim ve Yönetici

James Watt ve Buhar Makinesi (1765)
James Watt'ın 1765 yılında buhar makinesini bulması, Sanayi Devrimi'nin teknolojik altyapısını oluşturmuştur. Bu buluşla birlikte kurulan büyük fabrikalarda makineler 24 saat kesintisiz çalışmaya başlamış, üretim miktarı devasa oranda artmış ve birim üretim maliyetleri hızla düşmüştür.
Adam Smith ve Ulusların Zenginliği (1776)
Adam Smith, 1776 yılında yayınladığı 'Ulusların Zenginliği' adlı eseriyle serbest piyasa ekonomisi modelini önermiştir. Bu model, kapitalist sistemin işleyişini ayrıntılarıyla ortaya koyarak Sanayi Devrimi'nin iktisadi altyapısını şekillendirmiş ve 1930'lara kadar dünya genelinde kabul görmüştür.
Fransız İhtilali ve Ulus Devlet Modeli (1789)
1789 yılında gerçekleşen Fransız İhtilali, sanayi toplumuna en uygun yapı olan ulus devlet modelinin temellerini atmıştır. Ulus devlet yapısı, girişimcileri koruyan yasalar ve sınırları kontrol edilebilir pazarlar sunarak Sanayi Devrimi'nin hukuki ve siyasi altyapısını kurmuştur.
Sony ve Trinitron Televizyon Başarısı (1980'ler)
1980'li yıllarda Avrupa'da ülkelerin televizyon sistemleri (PAL, SECAM, NTSC) farklıyken, Sony firması geliştirdiği 'Trinitron' çoklu sistem televizyonuyla tüm yayınları izleme olanağı sunmuştur. Bu inovasyon sayesinde Sony satış rekorları kırmış, İngiltere ve İspanya'da yeni fabrikalar kurmuştur.

Anahtar Kavramlar

YönetimÖnceden belirlenmiş amaçlara ulaşmak için işbirliğini sağlayarak insanların ve eşyanın verimli, etkili ve iktisadi kullanımı doğrultusunda karar verme ve uygulama sürecidir.
YöneticiYönetme gücünü elinde bulunduran, işletme kaynaklarını planlayan, organize eden ve denetleyen, kâr-zarardan doğrudan etkilenmeyen ve girişimciye karşı sorumlu olan işletme çalışanıdır.
ParadigmaÜzerinde çalışılan konuya ve olaylara bakarken kullanılan bakış açısını ifade eden ve gözlük metaforuyla tanımlanan kavramsal çerçevedir.
İktisadilikBelirli bir dönemde birim mal veya hizmet üretimi için gerekli maliyet giderlerinin en düşük düzeyde tutulmasını hedefleyen, satış geliri ile üretim maliyeti arasındaki oranı ifade eden kavramdır.
YetkinlikÜstün bir iş performansı elde edebilmek için gerekli olan bilgi, beceri ve tutumları kapsayan, gözlemlenebilir ve ölçülebilir davranışlar bütünüdür.
Kavramsal YetkinlikYöneticinin işletmeyi ve içinde bulunduğu sektörü bir bütün olarak görebilme, soyut düşünebilme ve uzun vadeli stratejiler geliştirebilme zihinsel yeteneğidir.
Beşeri Yetkinlikİnsanlarla verimli çalışabilme, etkili iletişim kurabilme, çalışanları motive edebilme ve örgüt içi çatışmaları çözebilme becerisidir.
Teknik YetkinlikBelirli bir uzmanlık alanındaki araçları, makineleri, yöntemleri ve teknikleri verimli bir şekilde kullanabilme ve sorunları çözebilme becerisidir.
Profesyonel YöneticiYöneticilik işini kazanç sağlamak amacıyla yapan, bu alanda mesleki eğitim almış, uzmanlaşmış ve işletmede fark yaratacak düzeyde deneyim kazanmış kişidir.
İç Girişimciİşletmedeki mevcut kaynakları yüksek katma değer yaratacak ve kurumsal performansı yükseltecek şekilde risk alarak ve yenilik yaparak değerlendiren profesyonel yöneticidir.
StratejiRekabet üstünlüğü sağlamak amacıyla iç ve dış çevre analizleri yaparak işletmenin uzun vadeli yönünü ve konumunu belirleme sürecidir.
Politikaİşletmede çalışanların davranışlarına ve alacakları kararlara yol gösteren, stratejik amaçlara ulaşmayı kolaylaştıran genel uygulama ilkeleridir.
GirişimciSermayesini kâr elde etmek amacıyla ortaya koyan, üretim faktörlerini bir araya getiren ve mal veya hizmet üretmek için risk üstlenen kişidir.
VerimlilikBir sistemin ürettiği çıktı miktarı ile bu çıktıyı elde etmek için kullanılan girdi miktarı arasındaki oranı ifade eden rasyonellik ölçütüdür.
İşletmeToplumun gereksinim duyduğu mal ve hizmetleri üretmek veya pazarlamak amacıyla üretim faktörlerini sistemli bir şekilde bir araya getiren ekonomik, teknik ve sosyal birimdir.
Vizyonİşletmenin gelecekte ulaşmak istediği noktayı, geleceği görebilme ve uzun vadeli amaç belirleme yeteneğini ifade eden kavramdır.
Misyonİşletmenin varoluş nedenini açıklayan, değer ve ilkelere bağlı olarak belirlenen ve vizyona ulaşmak için atılması gereken adımları gösteren sürekli amaç ifadesidir.
Norm (Davranış Standardı)Çalışanların performanslarını saptamak amacıyla belirlenen, uymaları gereken somut kuralları ve katkı düzeylerini gösteren standartlardır.
Hat YetkisiÖrgüt hiyerarşisinde yukarıdan aşağıya doğru ilerleyen, yöneticinin astına doğrudan emir vermesini, onu ödüllendirmesini veya cezalandırmasını sağlayan komuta yetkisidir.
Fonksiyonel YetkiYöneticinin kendi uzmanlık alanına giren konularda, başka bölümlerde çalışan personele geçici olarak emir verebilmesini sağlayan yetki türüdür.
Kurmay YetkiYöneticilere kendi uzmanlık alanlarında diğer çalışanlara doğrudan emir verme gücü olmaksızın yardım, öneri ve danışmanlık yapma hakkı veren yetkidir.
Klasik Yönetim KuramıÖrgütsel verimliliği ve kârı artırmak amacıyla rasyonel kurallar, otoriter yapı ve biçimsel ilişkiler üzerine odaklanan Taylor, Fayol ve Weber'in yaklaşımlarını kapsayan kuramdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Nike ve Küresel Değer Zinciri Örneği

Nike firması küreselleşme doğrultusunda ürün geliştirme, tasarım, marka ve pazarlama çalışmalarını ABD merkezli yürütürken; fiziksel üretim faaliyetlerini işgücü maliyetlerinin daha düşük olduğu Tayvan, Çin ve Brezilya gibi ülkelerde gerçekleştirerek küresel bir ağ yönetmektedir.

Türkiye GSYİH ve Aile İşletmeleri Oranı

Yapılan hesaplamalara göre Türkiye'deki Gayri Safi Yurtiçi Hasıla'nın (GSYİH) yaklaşık yüzde 75'i aile işletmeleri tarafından yaratılmaktadır. Bu veri, Türkiye ekonomisinde aile işletmelerinin kurumsallaşma ve sürdürülebilirlik sorunlarının çözülmesinin önemini ortaya koymaktadır.

Facebook'un 15 Milyar Dolarlık Değeri ve Zuckerberg

Geleneksel devlerden Microsoft hantal yapısıyla mücadele ederken, terlikle gezen genç bir girişimci olan Mark Zuckerberg'in kurduğu Facebook'un kısa sürede 15 milyar dolar piyasa değerine ulaşması, esnek ve inovatif girişimlerin hantal kurumsal yapılara karşı üstünlüğünü simgeler.

Frederick W. Taylor'ın İlk Bildirisi (1895)

Frederick Winslow Taylor, işletme yönetimi ve işçi verimliliği hakkındaki düşüncelerini ilk kez 1895 yılında Amerikan Makine Mühendisleri Derneği için hazırladığı 'Bir Oran Sistemi Örneği' (A Piece of Rate System) adlı bildirisinde bilim dünyasına sunmuştur.

Atölye Yönetimi Kitabı (1903)

Taylor'ın 1903 yılında yayınlanan 'Atölye Yönetimi' (Shop Management) adlı kitabı, daha sonra 1911 yılında yayınlanacak olan ve yönetim biliminin miladı kabul edilen 'Bilimsel Yönetimin İlkeleri' kitabının ana gövdesini ve temel teorik altyapısını oluşturmuştur.

ABD Temsilciler Meclisi Özel Komitesi (1911)

Taylor'ın bilimsel yönetim ilkelerini hükümete ait bir tersanede uygulaması sırasında yaşanan işgücü huzursuzlukları üzerine, 1911 yılında ABD Temsilciler Meclisi üyelerinden oluşan özel bir komite kurulmuş ve Taylor bu komiteye sistemini savunmak için resmi açıklamalar yapmıştır.

Taylor'ın Toplu Eserlerinin Yayınlanması (1947)

Taylor'ın 'Atölye Yönetimi', 'Bilimsel Yönetimin İlkeleri' kitapları ve 1911'de Temsilciler Meclisi Komitesi'ne yaptığı savunma metinleri, ölümünden sonra derlenerek tek bir külliyat halinde ancak 1947 yılında resmi olarak basılabilmiştir.

FedEx ve 24 Saatte Teslimat Garantisi

FedEx firmasının paketleri 24 saat içinde alıcısına ulaştırma garantisi verebilmesi, tesadüfi bir başarı değil; üstün bir operasyonel planlama, rota optimizasyonu ve çok sıkı çalışan kontrol sistemlerinin kurulması sayesinde mümkün olmuştur.

McDonald's ve İnsan Kaynakları Öncelikleri

McDonald's firmasının standart hizmet sunmaya yönelik insan kaynakları sistemleri ile bir ilaç şirketinin Ar-Ge departmanındaki veya bir moda devinin tasarım ofisindeki insan kaynakları sistemlerinin kurgusu, stratejik odak farklılığı nedeniyle tamamen farklı yapılardadır.

Marmara Depremi ve Kriz Yönetimi Örneği

İşletmelerin yakın ve ulusal çevrelerindeki ani değişimlere örnek olarak doğal afetler gösterilebilir. Bu tür kriz anlarında yöneticilerin 'sorun çözen' ve 'kaynak bulan' rollerini aktif olarak kullanarak kaynakları yeniden dağıtması hayati önem taşır.

James Watt'ın Buhar Makinesini Keşif Yılı (1765)

James Watt'ın 1765'te buhar makinesini icat etmesi, insan ve hayvan gücüne dayalı üretim tarzından makineleşmeye geçişi başlatarak Sanayi Devrimi'nin en somut ve en önemli teknolojik tetikleyicisi olmuştur.

Sınavda Dikkat Et

  • İktisadilik formülünün 'Satış Geliri / Üretim Maliyeti > 1' olduğunu unutma; sınavda bu oranın kurumsal performans üzerindeki etkisi sorulabilir.
  • Yöneticinin hiyerarşik düzeyi yükseldikçe kavramsal yetkinlik ihtiyacının arttığını, teknik yetkinlik ihtiyacının ise azaldığını aklında tut.
  • Girişimci ile profesyonel yönetici arasındaki en temel ayrımın 'kâr' ve 'ücret' elde etme farkı olduğunu bilmek doğrudan soru çözdürür.
  • Mintzberg'in yönetici rollerini (Bireylerarası, Bilgi, Karar Verme) ve alt rollerini birbiriyle karıştırma; özellikle 'Sözcülük' ve 'Temsilcilik' farkına dikkat et.
  • Komuta birliği ilkesinin her astın yalnızca tek bir üstten emir almasını öngördüğünü ve hat yetkisiyle doğrudan ilişkili olduğunu unutma.
  • Klasik yönetim kuramının (Taylor, Fayol, Weber) insanı sadece maddi ödüllerle çalışan rasyonel bir araç olarak gördüğünü (kapalı sistem) mutlaka hatırla.