Ünite 5: Sağlık Kuruluşlarında İnsan Kaynakları Yönetimi

Hastanelerde Personel Gideri Oranı

Hastanelerin aylık bütçeleri incelendiğinde, toplam giderlerin %60-75 gibi çok büyük bir oranının personele yapılan ödemelerden oluştuğu görülmektedir. Bu yüksek oran, sağlık kuruluşlarında insan kaynakları yönetiminde yapılacak hataların işletmeyi finansal felakete sürükleyebileceğini kanıtlar.

Türkiye'deki Sağlık Meslekleri Sayısı

Türkiye'de 2017 yılı itibarıyla resmi olarak tanınmış sağlık mesleği sayısı 40'ı aşmıştır. Amerika Birleşik Devletleri'nde ise bu sayı 80'in üzerindedir. Meslek çeşitliliğinin bu denli yüksek olması, sağlık yöneticilerinin insan kaynaklarını yönetmesini son derece karmaşık hale getirmektedir.

Bina Önem Katsayısı Standardı

Deprem yönetmeliğine göre, afet sonrasında da kesintisiz hizmet vermesi gereken hastane binalarının bina önem katsayısı 1,5 olarak belirlenmiştir. Bu oran standart konutlar için 1,0 olarak uygulanmakta olup, hastanelerin yapısal olarak çok daha dayanıklı inşa edilmesini zorunlu kılar.

Su Deposu Rezerv Standardı

Sağlık kuruluşlarında afet ve acil durumlarda kesintisiz hizmet için en az 72 saat yetecek su deposu bulunmalıdır. Bu kapasite hesaplanırken yatak başına günlük en az 300 litre su tüketimi temel alınarak planlama yapılır.

Anahtar Kavramlar

İş AnaliziBir işin niteliği, yapılma koşulları, riskleri ve bu işi yapacak kişide bulunması gereken niteliklerin sistemli bir şekilde belirlenmesi sürecidir.

İş Tanımıİş analizinin çıktısı olarak işin içeriğini, görevlerini, sorumluluklarını, çalışma koşullarını ve kullanılacak araçları gösteren yazılı belgedir.

İş GerekleriTanımlanan bir işi yapacak personelde bulunması gereken asgari eğitim, deneyim, yetenek ve fiziksel özellikleri belirten kriterlerdir.

İş DeğerlemeÖrgüt içindeki işlerin birbirine göre önemini ve göreli değerini belirleyerek adil bir ücret hiyerarşisi kurmaya yarayan sistematik süreçtir.

Başarı DeğerlemePozisyonda çalışan kişinin işini ne derece başarılı yaptığını, performans kriterlerine göre ölçen ve değerlendiren süreçtir.

KıdemÇalışanın bir işletmede veya meslekte geçirdiği toplam çalışma süresini ifade eden ve terfilerde kullanılan geleneksel kriterdir.

PerformansÇalışanın işinde gösterdiği başarı, verimlilik ve hedeflere ulaşma derecesini gösteren dinamik ölçüttür.

İş DoyumuÇalışanın işini ve iş ortamını değerlendirmesi sonucunda elde ettiği haz, memnuniyet ve olumlu duygusal durumdur.

Hijyen FaktörleriHerzberg'in kuramında yer alan, yokluğunda doyumsuzluk yaratan ancak varlığı tek başına motivasyon sağlamayan iş çevresiyle ilgili unsurlardır.

Motivasyon FaktörleriHerzberg'in kuramında işin kendisi, sorumluluk ve başarı gibi doğrudan çalışanı güdüleyen ve iş doyumu sağlayan unsurlardır.

Beklenti KuramıVroom tarafından geliştirilen, bireyin harcayacağı çabanın elde edeceği ödülün çekiciliğine ve bu ödüle ulaşma ihtimaline bağlı olduğunu savunan kuramdır.

İçsel ÖdülÇalışanın işi yaparken hissettiği başarı, kişisel gelişim ve takdir edilme gibi doğrudan işin kendisinden kaynaklanan manevi ödüllerdir.

Dışsal ÖdülÖrgüt tarafından çalışana sunulan ücret, terfi, prim ve iş güvencesi gibi maddi ve somut nitelikteki ödüllerdir.

Tesis Yönetimiİnsan, yer, süreç ve teknolojiyi bütünleştirerek binaların ve fiziksel altyapının işlevselliğini, güvenliğini ve verimliliğini sağlayan multidisipliner disiplindir.

Bina Önem KatsayısıDeprem şartnamelerinde binaların kullanım amacına göre belirlenen, hastaneler gibi acil binalar için 1,5 olarak uygulanan katsayıdır.

Zemin EtüdüBina inşa edilmeden önce yer altı tabakalarının yapısını, deprem karşısındaki davranışlarını ve taşıma kapasitesini belirlemek için yapılan teknik araştırmadır.

Lamine Camİki cam plakanın yapışkanlı folyo ile birleştirilmesiyle üretilen, kırıldığında dağılmayarak yaralanmaları önleyen güvenlik camıdır.

Pasif Yangın ÖnlemiBina tasarımı ve inşası aşamasında planlanan, yangın duvarları ve kaçış rotaları gibi kalıcı ve yapısal güvenlik önlemleridir.

Aktif Yangın ÖnlemiYangın anında devreye giren duman dedektörleri, sprinkler sistemleri ve yangın söndürme tüpleri gibi dinamik sistemlerdir.

Tıbbi AtıkSağlık kuruluşlarından kaynaklanan, enfeksiyöz, patolojik ve kesici-delici özellikleri nedeniyle özel toplama ve imha süreci gerektiren atıklardır.

İç TedarikBoş pozisyonların kurum içindeki mevcut çalışanların terfi veya nakil yoluyla doldurulması sürecidir.

Dış TedarikKurum dışındaki aday havuzundan ilan, sınav ve mülakat yöntemleriyle yeni personel kazanılması sürecidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Tıbbi Atıkların Dağılım Oranları

Sağlık kuruluşlarında ortaya çıkan atıkların %75-80'i evsel nitelikli zararsız atıklardan oluşur. Geriye kalan kısmın ise sadece %5-10'u enfeksiyona neden olabilecek gerçek tıbbi atık statüsündedir.

Tıbbi Atık Torbalarının Renk Kodları

Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği uyarınca, sağlık kuruluşlarında tıbbi atıklar kırmızı, ambalaj atıkları mavi, evsel atıklar ise siyah renkli torbalarda toplanmak zorundadır.

Kesici-Delici Alet Kutusu Standardı

Enfeksiyon ve yaralanma riskini önlemek amacıyla kesici ve delici tıbbi atıkların doğrudan torbalara atılması yasaktır. Bu atıklar sarı veya kırmızı renkli, sızdırmaz, yüksek yoğunluklu sert plastik kovalarda toplanmalıdır.

Yangın Söndürme Cihazı Mesafesi

Hastanelerde olası bir yangın durumunda aktif müdahalenin gecikmemesi için yangın söndürme cihazlarına ulaşma mesafesi en fazla 25 metre olacak şekilde konumlandırma yapılmalıdır.

Hepatit B Aşılama Zorunluluğu

Tıbbi atık toplama, taşıma ve depolama süreçlerinde görev alan tüm temizlik ve teknik personelin, Hepatit B Virüsü (HBV) enfeksiyonundan korunması amacıyla aşılanması yasal olarak zorunludur.

Son 36 Yıldaki Yeni Hastalıklar

Dünya genelinde son 36 yıl içerisinde tam 40 adet yeni bulaşıcı hastalık ortaya çıkmıştır. Bu durum, sağlık personelinin sürekli hizmet içi eğitime tabi tutulmasını zorunlu kılan en somut demografik ve tıbbi verilerden biridir.

ISCO 2008 Sağlık Sınıflandırması

Uluslararası Standart Meslek Sınıflandırması (ISCO-08) tablosunda, 21 adet doğrudan sağlık mesleği ve 16 adet sağlıkla ilişkili meslek olmak üzere toplam 37 genel meslek grubu tanımlanmıştır.

Hastanelerde Toplam İnsan Kaynağı Maliyeti

Sağlık kuruluşlarında tüm işletme maliyetleri (malzeme, teknoloji, enerji vb.) birlikte değerlendirildiğinde, sadece insan kaynağına ayrılan doğrudan maliyet payı toplam bütçenin %50'sini aşmaktadır.

Bina Yaşlanması ve Yenilenme Süresi

Betonarme binalarda betonun büzülmesi ve kimyasal yapısının değişmesi nedeniyle binaların ortalama 40-50 yılda bir tamamen yenilenmesi veya kapsamlı deprem güçlendirmesinden geçmesi önerilir.

Kuzey Amerika Sağlık Sistemindeki Disiplin Sayısı

Kuzey Amerika Sağlık Sistemi'nde uzmanlık ve alt disiplinler dahil edildiğinde zenginleştirilmiş listede 400'ü aşkın sağlık mesleği veya disiplini aktif olarak tanımlanmış durumdadır.

Hekimlikte Uzmanlık Branşları Çeşitliliği

Günümüz tıp dünyasında sadece hekimlik mesleği altında 40'ı aşkın uzmanlık dalı ve 100'ü aşkın üst uzmanlık (yandal) branşı bulunmakta olup, bu durum İKY planlamasının zorluğunu gösterir.

Sınavda Dikkat Et

İş analizi, iş tanımı ve iş gerekleri arasındaki farklara dikkat edin; iş tanımı işin kendisini, iş gerekleri ise işi yapacak insanın özelliklerini (cinsiyet, eğitim vb.) açıklar.
İş değerleme ile başarı değerleme kavramlarını karıştırmayın; sınavda pozisyonun değerini ölçen sürecin 'iş değerleme' olduğu sorulabilir.
Hastanelerin bina önem katsayısının 1,5 olduğunu unutmayın; bu sayı konutlarda 1,0'dır ve hastanelerin deprem direncini belirler.
Tıbbi atık torba renklerini adınız gibi bilin; Kırmızı (Tıbbi), Mavi (Ambalaj), Siyah (Evsel) atıklar içindir.
Su deposu hesaplama kriterini ezberleyin; 72 saatlik rezerv ve yatak başına günlük 300 litre su standardı sınavda sayısal soru olarak gelebilir.
Herzberg'in kuramındaki ücretin bir 'hijyen faktörü' (çevreyle ilgili) olduğunu, tek başına motivasyon yaratmadığını ancak yokluğunda doyumsuzluk yarattığını unutmayın.