← Ünite 5
Görüşme Teknikleri

Ünite 5: Görüşmenin Aşamaları

Kadushin ve Kadushin'in 5 Aşamalı Modeli
Alfred Kadushin ve Goldie Kadushin (1997) tarafından geliştirilen bu model; Giriş, Başlangıç, Problemi Keşfetme, Gelişim ve Sonlandırma/Kayıt/Değerlendirme olmak üzere görüşmeyi beş temel aşamada ele alan, uluslararası alanda kabul görmüş başucu sistematiğidir.
Gönül Erkan'ın 3 Aşamalı Görüşme Yaklaşımı
Prof. Dr. Gönül Erkan (1997) 'Sosyal Hizmette Mülakat' kitabında, Türkiye'deki sosyal hizmet uygulamalarına uyumlu olarak görüşme sürecini Başlangıç, Gelişme ve Sonlandırma olmak üzere üç net aşamada formüle etmiştir.
İlişki Değişkeninin Çıktılara Etkisi Araştırması
Beck ve Jones'un araştırmasından aktarılan bulgulara göre, görüşmeci ile başvuran arasındaki profesyonel ilişkinin niteliği, görüşme başarısını açıklayan en güçlü değişkendir ve en yakın takipçisi olan değişkenden en az iki kat daha fazla etkiye sahiptir.
Psikoterapist Güvenilirlik ve Kıyafet Araştırması
Kaptanoğlu (2005) tarafından yapılan bir çalışmada, kravat takan erkek terapistlerin başvuranlar tarafından daha güvenilir algılanma eğiliminde olduğu saptanmıştır. Bu bulgu kültürel beklentilerin önemini göstermektedir.

Anahtar Kavramlar

Giriş AşamasıGörüşmenin fiilen henüz başlamadığı, önkoşulların belirlendiği ve görüşmeye hazırlık gibi etkinliklerin gerçekleştirildiği ilk tamamlayıcı evredir.
Başlangıç Aşamasıİlk görüşme olarak da bilinen, temel amacın başvuran ile görüşmeci arasında profesyonel ve güvene dayalı bir ilişki kurmak olduğu aktif görüşme aşamasıdır.
Problemi Keşfetme AşamasıBaşvuranın sorununun derinlemesine anlaşıldığı, analiz edildiği ve buna dayalı bir eylem planının oluşturulmaya çalışıldığı aşamadır.
Gelişim AşamasıGörüşme sürecinin en uzun evresi olup, belirlenen plan ve stratejiler doğrultusunda problemin çözülmeye ve değişimin sağlanmaya çalışıldığı aşamadır.
Tamamlayıcı AşamalarAktif görüşme sürecinin öncesinde (hazırlık) ve sonrasında (kayıt tutma, değerlendirme, izleme) yer alan, görüşmenin etkililiğini doğrudan etkileyen evrelerdir.
Aktif Görüşme AşamalarıGörüşme sürecinin başlangıcı, ortası ve sonunu oluşturan; başlama, değerlendirme, sorun çözme ve sonlandırma adımlarından oluşan yüz yüze etkileşim evreleridir.
Yapılandırmaİlk görüşmede sürecin doğası, süresi, koşulları, sınırları, gizlilik kuralları ve tarafların sorumlulukları hakkında başvuranın bilgilendirilmesi işlemidir.
Öz Belirleme (Self-Determination)Her başvuranın kendi kaderini kendi belirleme hakkına sahip olduğunu savunan, değişim sorumluluğunu başvurana yükleyerek kalıcılığı artıran mesleki değerdir.
Psikososyal İncelemeSosyal hizmet görüşmelerinin değerlendirme aşamasında başvuranın durumu, çevresi ve sorunu hakkında yapılan kapsamlı ve sistematik değerlendirmedir.
Katılım DavranışlarıGörüşmecinin ilgili ve dikkatli olduğunu gösteren; göz teması, beden duruşu ve kafa sallama gibi sözlü olmayan tüm gözlenebilir eylemleridir.
Tekrarlama (Paraphrasing)Başvuranın anlattıklarının ana temasının, görüşmeci tarafından kendi cümleleriyle ve yorum katılmadan başvurana geri iletilmesini sağlayan tekniktir.
Duyguların YansıtılmasıGörüşmecinin, başvuranın ifade ettiği veya hissettirdiği duyguları daha net ve anlaşılır bir biçimde ona geri ifade etmesi tekniğidir.
YorumlamaGörüşmecinin başvuranın anlattıklarına kendi profesyonel analiz ve yorumlarını katarak ona farklı ve derin bir bakış açısı kazandırdığı tekniktir.
YüzleştirmeBaşvuranın söylemleri, davranışları veya farklı oturumlardaki ifadeleri arasındaki tutarsızlıkları nazikçe ve yardım etme amacıyla önüne koyma tekniğidir.
Kendini AçmaGörüşmecinin, başvuranı cesaretlendirmek ve model olmak amacıyla kendi benzer duygu, düşünce veya yaşantılarını uygun sınırlarda paylaşmasıdır.
Doğal (Planlı) SonlandırmaGörüşme sürecinin, belirlenen amaç ve hedeflere başarıyla ulaşılması sonucunda tarafların ortak kararıyla ve planlı bir şekilde bitirilmesidir.
İzleme (Follow-up)Görüşme süreci bittikten sonra, sağlanan değişimin kalıcılığını ve seyrini test etmek amacıyla belirli aralıklarla yapılan kontrol görüşmeleridir.
Kayıt TutmaGörüşme sırasında veya hemen sonrasında elde edilen tüm sözlü ve sözlü olmayan verilerin, unutulmayı önlemek amacıyla sistematik olarak belgelenmesidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Değerlendirme Aşamasının Tarihsel Yükselişi

Trevithick (2005) verilerine göre, sosyal hizmet görüşmelerinde değerlendirme (assessment) süreci her dönem önemli olmakla birlikte, asıl mesleki ve kuramsal değerini 1980-1990 yılları arasında kazanmış ve sistemleştirilmiştir.

Değişmeyen Güçlüklere Müdahale Hatası

Trevithick (2005), problem çözme aşamasında yapılan en büyük hatalardan birinin, kuşak çatışması veya bazı kronik alkolizm sorunları gibi değişime son derece dirençli ve değişmeyecek nitelikteki problemlere yanlış düzeyde müdahale etmeye çalışmak olduğunu belirtir.

Fobilerin Tedavisinde Davranışçı Tekniklerin Üstünlüğü

Görüşmecinin kuramsal yönelimi ne olursa olsun, fobilerin iyileştirilmesinde davranışçı tekniklerin diğer kuramsal yaklaşımlara kıyasla açık ara daha etkili sonuçlar verdiği klinik çalışmalarla kanıtlanmıştır.

Öneri Vermede Kültürel Farklılıklar

Trevithick (2008) gibi Batılı yazarlar görüşmede öneri vermeyi en alt düzeyde tutmayı savunurken, Türkiye'deki uygulamalarda başvuranların geleneksel aile ve hekim ilişkisi alışkanlıkları nedeniyle yüksek düzeyde öneri beklentisi içinde oldukları görülmektedir.

Görüşme Oturumlarının Standart Süresi

Sosyal hizmet ve psikolojik danışma uygulamalarında yapılandırılmış bir görüşme oturumunun standart süresi yaklaşık 50 dakika olarak kabul edilir ve bu süre yapılandırma aşamasında başvurana bildirilir.

İzleme Görüşmelerinin Zaman Planlaması

Doğal sonlandırma sonrasında değişimin kalıcılığını izlemek amacıyla planlanan kontrol görüşmeleri genellikle başlangıçta ayda bir, daha sonra ise üç ayda ve altı ayda bir olacak şekilde sistematikleştirilir.

Kaygının Değişim Üzerindeki Rolü

Psikoloji literatürünün en temel bulgularından biri, bireyde belirli düzeyde bir kaygının bulunmasının değişim için şart olduğudur. Hiç kaygı taşımayan başvuranlarda değişim motivasyonu gelişmemektedir.

Çocuk Görüşmelerinde Telkine Yatkınlık Riski

Okul öncesi dönemdeki çocukların kelime haznelerinin darlığı ve telkine aşırı yatkın olmaları nedeniyle, istismar gibi vakalarda anlattıklarının gerçek mi yoksa çevre etkisiyle kurgulanmış mı olduğunu ayırt etmek üst düzey uzmanlık gerektirir.

Mizahın Problem Çözmedeki Fizyolojik Sınırı

Problem çözme aşamasında mizahın bir teknik olarak kullanılmasının nedeni, insan psikolojisinde ve fizolojisinde mizah (gülme) ile olumsuz duygulanımın (öfke, kaygı) aynı anda bir arada bulunmasının imkansız olmasıdır.

Sınavda Dikkat Et

  • Kadushin ve Kadushin'in 5 aşamalı modeli ile Gönül Erkan'ın 3 aşamalı modelini karıştırmayın; sınavda aşama sayıları ve isimleri doğrudan sorulabilir.
  • Görüşme öncesi ve sonrası evrelerin 'tamamlayıcı', başlama, değerlendirme, sorun çözme ve sonlandırmanın ise 'aktif' aşamalar olduğunu unutmayın.
  • İlk görüşmede sessizlik tekniğinin kullanımından kaçınılması gerektiğini, buna karşın sorun çözme aşamasında sessizliğin çok önemli bir araç olduğunu aklınızda tutun.
  • Yüzleştirme tekniğinin uygulanabilmesi için 'ilişkinin çok güçlü olması' ve 'yardım etme niyetiyle yapılması' kriterleri sınavda sıklıkla çeldirici olarak karşınıza çıkar.
  • Türkiye kültüründe başvuranların 'öneri verme' beklentisinin yüksek olduğunu, bunun Batı literatüründeki 'öneriden kaçınma' ilkesiyle çeliştiğini ve kültürel duyarlılık gerektirdiğini unutmayın.
  • Yas gibi doğal süreçlerin veya kişilik özelliklerinin (çekingenlik vb.) değerlendirme aşamasında 'uygun aday olmama' gerekçesi sayıldığını mutlaka ezberleyin.