İnfografik
← Ünite 2
Turizm Sosyolojisi

Ünite 2: Turizmde Sosyolojik Yaklaşımlar

M.Ö. 4000: Sümerlerin İcatları
Sümerler M.Ö. 4000'lerde yazıyı ve tekerleği icat ederek insanlık tarihinde ulaşım ve iletişimin temelini atmışlardır. Bu iki büyük buluş, uzak mesafeli seyahatleri ve ticari ilişkileri kolaylaştırarak tarihteki ilk organize seyahat hareketlerini başlatmıştır.
M.Ö. 776: İlk Olimpiyat Oyunları
Antik Yunan'da M.Ö. 776 yılından itibaren her dört yılda bir Tanrı Zeus adına düzenlenen Olimpiyat Oyunları, spor, din ve eğlenceyi bir araya getiren, farklı kent devletlerinden binlerce insanı çeken tarihteki ilk spor turizmi organizasyonudur.
80.000 Kilometrelik Roma Yol Ağı
M.Ö. 200 ile M.S. 200 yılları arasında Romalılar, Avrupa'nın en kuzeyinden Ortadoğu'ya kadar uzanan yaklaşık 80.000 km uzunluğunda güvenli bir yol altyapısı kurmuşlardır. Bu devasa ağ, askeri amaçların yanı sıra sivil seyahatlerin ve turizmin ilk kez sistemli hale gelmesini sağlamıştır.
Efes'in Yıllık 700.000 Ziyaretçisi
Antik Çağ'da Efes (Ephesus) kenti, dünyanın yedi harikasından biri olan Artemis Tapınağı ve düzenlenen büyük dini festivaller sayesinde yılda yaklaşık 700.000 ziyaretçi çekerek dönemin en büyük turizm destinasyonu olmuştur.

Anahtar Kavramlar

Boş ZamanBireyin geçimini sağlamak için çalışmak zorunda olduğu süreler ile uyku, yemek gibi temel biyolojik ihtiyaçlarının dışında kalan, kendi özgür iradesiyle değerlendirebileceği serbest zaman dilimidir. Turizm faaliyetinin gerçekleşebilmesi için en zorunlu ön koşuldur.
Kitlesel TurizmSanayi Devrimi sonrasında çalışan sınıfların ücretli izin ve boş zaman kazanmasıyla, çok sayıda insanın aynı anda, organize turlar ve standart paketlerle seyahat etmesiyle karakterize olan modern turizm biçimidir.
İnanç TurizmiDinsel inançlar doğrultusunda kutsal kabul edilen mekanların, mabetlerin, tapınakların veya ritüel alanlarının ziyaret edilmesi amacıyla yapılan seyahatlerdir. Antik Çağ'daki Didyma Apollon Tapınağı ziyaretleri ve Orta Çağ'daki Kudüs/Mekke hac yolculukları bunun en eski örnekleridir.
Sağlık TurizmiBireylerin sağlıklarını korumak, tedavi olmak veya rehabilite edilmek amacıyla termal kaplıcalar, çamur banyoları veya tıp merkezlerinin bulunduğu bölgelere seyahat etmesidir. Antik Çağ'da Bergama'daki Asklepion bu turizm türünün ilk büyük merkezidir.
Kehanet MerkeziAntik Çağ'da insanların gelecekten haber almak, hastalıklarına şifa bulmak ve tanrıların iradesini öğrenmek amacıyla ziyaret ettikleri, kutsal kabul edilen tapınaklardır. Anadolu'daki Didyma (Didim) Apollon Tapınağı dönemin en önemli ikinci kehanet merkezidir.
ItinerariaAntik Roma döneminde seyahat eden yolcular ve resmi görevliler için hazırlanan, yol güzergahlarını, bu güzergahlar üzerindeki konaklama tesislerini, bu tesislerin niteliklerini ve mesafelerini gösteren tarihteki ilk rehber kitaplardır.
MansionesAntik Roma yol ağı üzerinde yer alan, yalnızca imparatorun çevresindeki yüksek sınıftan kişilerin, asillerin ve üst düzey resmi devlet görevlilerinin yararlanabildiği lüks ve donanımlı konaklama tesisleridir.
MutationesAntik Roma yollarında, ana konaklama istasyonları arasında yer alan, yolcuların binek hayvanlarını ve seyahat araçlarını değiştirebildikleri, temel ihtiyaçlarını karşıladıkları daha küçük ve basit yol üstü istasyonlarıdır.
KervansarayOsmanlı ve Selçuklu döneminde, ticaret yolları üzerinde kervanların, tüccarların ve yolcuların güvenli bir şekilde konaklaması, yeme-içme ve barınma ihtiyaçlarını ücretsiz karşılaması için inşa edilmiş kale benzeri korunaklı vakıf yapısıdır.
Aydınlanmaİnsan aklının ve iradesinin dinsel dogmalardan ve kilise baskısından özgürleşerek, bilginin kaynağı olarak vahiy yerine akıl, gözlem ve deneyi koyan, seyahat özgürlüğünün ve doğayı keşfetme merakının önünü açan felsefi dönemdir.
RönesansAvrupa'da bilim, sanat ve edebiyat alanında yaşanan büyük uyanış ve yenilenme hareketidir. Kültür ve sanatın kilise tekelinden çıkmasını sağlayarak kültürel seyahatlerin ve sanatsal etkileşimlerin artmasına zemin hazırlamıştır.
HospitiaAntik Roma döneminde, kar amacı gütmek amacıyla gecelemek isteyen tüm sivil müşterilere yiyecek, içecek ve barınma hizmeti sunan, günümüzün modern otel işletmelerinin ilk tarihsel karşılığı olan yapılardır.
StabulaAntik Roma'da genellikle şehir girişlerinde yer alan, açık bir avlu etrafında odalar, mutfak, tuvalet ve binek hayvanları için ahırların bulunduğu, günümüzün yol üstü motellerine benzeyen konaklama tesisleridir.
PopinaAntik Roma döneminde yolculara ve yerel halka yiyecek-içecek servisi sunan, özel yemek davetleri için birbirinden bağımsız odaları bulunan, günümüzün restoran işletmelerine karşılık gelen mekandır.
FeodalizmOrta Çağ Avrupa'sında merkezi otoritenin yok olmasıyla ortaya çıkan, toprak mülkiyetine dayalı, derebeyliklerin egemen olduğu, yol güvenliğinin bulunmaması nedeniyle seyahat özgürlüğünü neredeyse tamamen yok eden toplumsal sistemdir.

Diğer Önemli Bilgiler

M.S. 333: Kudüs Hac Yolu İstasyonları

M.S. 333 yılına ait tarihi kayıtlara göre, Konstantinopolis'ten (İstanbul) Antiochia'ya (Antakya) kadar uzanan güzergahta yolcuların konaklaması için Pendik (Pandicia), Gebze (Libissa), İznik (Nicia) ve Ankara (Anchira) gibi noktalarda resmi hanlar işletilmiştir.

Herodot: İlk Gezi Yazarı

M.Ö. 484-425 yılları arasında yaşamış olan Bodrumlu Herodot, 'Historia' (Tarih) adlı eserinde sadece tarihi olayları değil, gezip gördüğü Mısır ve Akdeniz havzasındaki kültürleri ve festivalleri anlatarak tarihin ilk turizm yazarı kabul edilmiştir.

Pausanias'ın İlk Turistik Rehberi

M.S. II. yüzyılda Yunanlı gezgin Pausanias tarafından yazılan 10 ciltlik 'Yunanistan'ın Tasviri' adlı eser, dini merkezleri tanıtan ve buraları ziyaret edecek seyyahlar için pratik bilgiler sunan tarihteki ilk turistik gezi rehberidir.

Evliya Çelebi ve Seyahatname

XVII. yüzyılda yaşayan Osmanlı seyyahı Evliya Çelebi, İmparatorluk topraklarını ve komşu ülkeleri gezerek kaleme aldığı devasa eseri 'Seyahatname' ile Doğu dünyasındaki kervansarayları, yolları ve kültürel zenginlikleri öyküsel bir dille dünyaya tanıtmıştır.

1930'lu Yıllar: Yıllık Ücretli İzin Hakkı

1930'lu yıllarda Avrupa'daki işçi sınıfı mücadeleleri sonucunda 8 saatlik iş günü, 5 günlük çalışma haftası ve 2 haftalık yıllık ücretli izin hakkı yasalaşmıştır. Bu yasal düzenleme, turizmin kitleselleşmesindeki ilk büyük kırılma noktasıdır.

2011 Yılı Küresel Turizm İstatistikleri

Dünya Turizm Örgütü (UNWTO) verilerine göre, küreselleşmenin etkisiyle 2011 yılı itibariyle uluslararası turizm hareketlerine katılan turist sayısı 980 milyona, turizmden elde edilen toplam gelir ise 919 milyar Amerikan dolarına ulaşmıştır.

Bergama Asklepion Şifa Merkezi

Antik Çağ'da Anadolu'daki Bergama (Pergamon) kentinde bulunan Asklepion, ünlü hekim Galen'in önderliğinde, geniş bir avlu etrafındaki tedavi binaları ve termal kaynaklarıyla antik dünyanın en popüler sağlık turizmi destinasyonu olmuştur.

Sınavda Dikkat Et

  • Sümerlerin yazıyı ve tekerleği M.Ö. 4000'lerde bulduğunu unutma; bu bilgi ilk seyahatlerin başlangıcı olarak sınavlarda sıkça sorulur.
  • Antik Roma'daki konaklama türlerinin (Mansiones, Hospitia, Stabula) farklarına dikkat et; özellikle 'Hospitia' günümüz otellerine, 'Stabula' ise motellere karşılık gelir.
  • Herodot'un sadece tarihin babası değil, aynı zamanda ilk turizm/gezi yazarı olarak kabul edildiğini aklında tut.
  • Turizmin kitleselleşmesindeki üç kırılma yılını (1930'lar, 1950'ler, 1980-90'lar) ve bunların gerekçelerini (ücretli izin, refah artışı, küreselleşme) mutlaka ezberle.
  • Orta Çağ'da seyahatlerin azalmasının temel nedeninin 'yol güvenliğinin kaybolması' ve 'Hristiyanlığın dünyevi zevkleri kısıtlayan baskısı' olduğunu unutma.
  • Anadolu'daki Didyma (Didim) antik kentinin kehanet merkezi, Bergama'nın (Pergamon) ise antik dönemin en önemli sağlık merkezi olduğunu ayırt et.