Ünite 4: Avrupa ve Türkiye (1838-1918) — Önemli Kavramlar

1838 yılında Osmanlı Devleti ile İngiltere arasında imzalanan, tekel sistemini kaldıran ve gümrük vergilerini ithalatta %2, ihracatta %9 olarak belirleyen ticaret sözleşmesidir. Osmanlı sanayisinin çöküşünü ve ülkenin Batı pazarı haline gelmesini hızlandırmıştır.

Osmanlı Devleti tarafından yabancı ülke vatandaşlarına verilen ticari, adli, mali ve idari ayrıcalıklardır. Zamanla Osmanlı Devleti'nin siyasi ve iktisadi egemenliğini sınırlayan ağır bir yüke dönüşmüştür.

1881 tarihli Muharrem Kararnamesi ile kurulan ve Osmanlı Devleti'nin dış borçlarını tahsil etmek amacıyla devletin önemli gelir kaynaklarına el koyan uluslararası Genel Borçlar İdaresi'dir.

1881 yılında yayımlanan, Osmanlı Devleti'nin moratoryum ilan ederek dış borçlarını ödeyemeyeceğini açıklaması üzerine alacaklı devletlerle yapılan ve Duyun-ı Umumiye'nin kurulmasını sağlayan belgedir.

18. yüzyılda İngiltere'de başlayıp teknik gelişmelerle üretim tarzını değiştiren, kol gücünden makine gücüne geçişi ve ham madde-pazar arayışını tetikleyen ekonomik ve toplumsal dönüşümdür.

Bir devletin kendi sınırları dışındaki halkları ve kaynakları siyasi, askeri ve ekonomik baskı altına alarak sömürme politikasıdır.

Çarlık Rusyası'nın Balkanlar ve Doğu Avrupa'daki Slav kökenli halkları kendi liderliği altında birleştirerek Osmanlı ve Habsburg imparatorlukları aleyhine yayılma politikasıdır.

1871 yılında Almanya, Avusturya-Macaristan ve Rusya imparatorları arasında Avrupa'da ortak politika izlemek amacıyla kurulan diplomatik ittifaktır.

1882 yılında Almanya, Avusturya-Macaristan ve İtalya arasında kurulan, I. Dünya Savaşı öncesindeki 'Bağlaşma Devletleri' blokudur.

İngiltere, Fransa ve Rusya arasında sömürge paylaşımı ve Almanya'ya karşı korunma amacıyla oluşturulan 'Anlaşma Devletleri' blokudur.

Dini yayma gerekçesiyle yabancı ülkelerde okul, hastane ve yayın organları açarak siyasi, sosyal ve kültürel nüfuz kurma hareketidir. ABD ve Protestan örgütler Osmanlı'da bu faaliyetleri yoğunlaştırmıştır.

1815 Viyana Kongresi'nde ortaya atılan, Avrupalı büyük devletlerin Osmanlı Devleti'ni parçalama, topraklarını paylaşma ve Türkleri Avrupa'dan atma politikasıdır.

27 Mayıs 1915 tarihinde kabul edilen, ordu güvenliğini ihlal eden ve düşmanla iş birliği yapan yerleşim yerlerindeki Ermeni nüfusun savaş bölgesi dışındaki Osmanlı topraklarına nakledilmesini öngören geçici kanundur.

I. Dünya Savaşı'na girildikten sonra 14 Kasım 1914'te Osmanlı Padişahı ve Halifesi tarafından dünya Müslümanlarına İtilaf Devletleri'ne karşı ilan edilen kutsal savaş çağrısıdır.

29 Nisan 1916'da Irak Cephesi'nde Halil (Kut) Paşa komutasındaki Türk ordusunun General Townshend ve komutasındaki İngiliz birliğini kuşatarak esir aldığı büyük zaferdir.

Aralık 1914 - Ocak 1915 tarihlerinde Enver Paşa komutasında Kafkasya'yı kurtarmak amacıyla düzenlenen ancak ağır kış şartları nedeniyle felaketle sonuçlanan askeri harekâttır.

3 Mart 1918'de Bolşevik İhtilali sonrası Rusya ile İttifak Devletleri arasında imzalanan ve Rusya'nın I. Dünya Savaşı'ndan çekilerek Doğu Anadolu'dan elini çektiği antlaşmadır.

1878 Berlin Antlaşması ile Rusya'ya bırakılan ancak Brest-Litovsk Antlaşması ile Osmanlı Devleti'ne iade edilen 'Üç Vilayet' yani Kars, Ardahan ve Batum'dur.

Çanakkale Savaşları'nda İngiliz ordusu saflarında savaşan Avustralya ve Yeni Zelanda Kolordusu (Australian and New Zealand Army Corps) askerlerine verilen isimdir.

23 Mayıs 1915 tarihinde Şerif Hüseyin ile İngiltere arasında yapılan ve Osmanlı'ya karşı Arap isyanı başlatılması karşılığında kurulacak bağımsız Arap Krallığı'nın sınırlarını belirleyen belgedir.

Filistin ve Suriye cephesinde Bağdat'ı geri almak ve İngiliz ilerleyişini durdurmak amacıyla oluşturulan, başında Alman General Falkenhayn ve sonrasında Mustafa Kemal Paşa'nın bulunduğu askeri birliktir.

Sevk ve iskâna tabi tutulan Ermenilerin geride bıraktıkları taşınır ve taşınmaz malları kaydetmek, korumak veya bedeline çevirmek amacıyla kurulan komisyondur.

Osmanlı Devleti'nde sadakatleri ve devlete uyumları nedeniyle Ermenilere verilen ve 'sadık tebaa' anlamına gelen tarihsel nitelemedir.

Kırım Savaşı maliyetlerini karşılamak amacıyla Sultan Abdülmecid döneminde İngiltere ve Fransa'dan alınan Osmanlı tarihinin ilk dış borcudur.

Osmanlı Devleti'nin kendi sınırları dışında müttefikleri Almanya ve Avusturya-Macaristan'a destek olmak amacıyla asker gönderdiği Galiçya, Makedonya ve Dobruca cepheleridir.