Tevsi-i MezuniyetMerkezi yönetimin, taşradaki en yüksek mülki amir olan valilere karar alma ve uygulama süreçlerinde geniş yetkiler tanıması ilkesidir. Kanun-i Esasi'nin 108. maddesinde kabul edilen bu ilke, taşra yönetiminde bürokratik gecikmeleri önlemeyi amaçlamıştır.
Tefrik-i VezaifTaşra idaresinde görevlerin ve yetkilerin sivil, askeri, adli ve mali otoriteler arasında net çizgilerle ayrılması esasıdır. Bu ilke sayesinde tek bir yöneticinin tüm yetkileri elinde toplayarak keyfi yönetim kurması engellenmeye çalışılmıştır.
Meclis-i Umumi-i Vilâyet1864 Vilâyet Nizamnamesi ile kurulan, sancak ve kazalardan seçilen Müslüman ve gayrimüslim üyelerden oluşan danışma meclisidir. Yıllık olarak toplanan bu meclis, bugünkü İl Genel Meclisi'nin tarihsel temelini oluşturmaktadır.
Divan-ı Ahkâm-ı Adliyye1868 yılında kurulan ve taşradaki nizamiye mahkemelerinin (Meclis-i Deâvi, Meclis-i Temyiz, Divan-ı Temyiz) verdiği kararlar için en üst temyiz mercii olarak görev yapan yüksek mahkemedir.
Nahiye1871 Vilâyet Nizamnamesi ile idari hiyerarşiye kaza ile köy arasında bir 'ara birim' olarak eklenen, müdürler tarafından yönetilen idari bölümdür. Siyasi çekinceler ve mali yetersizlikler nedeniyle her yerde kurulamamıştır.
Mekteb-i Mülkiyye1859 yılında taşra teşkilatının ihtiyaç duyduğu vali, mutasarrıf ve kaymakam gibi nitelikli mülki idarecileri yetiştirmek amacıyla kurulan, daha sonra Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'ne dönüşen yüksekokuldur.
Sicill-i Ahvâl Defterleri1878-79 yıllarından itibaren Dahiliye Nezareti bünyesinde tutulmaya başlanan, merkez ve taşrada görev yapan tüm memurların hizmet, rütbe ve sicil kayıtlarını içeren resmi defterlerdir.
MektubiOsmanlı taşra teşkilatında vilâyet düzeyindeki tüm resmi yazışmalardan, evrak kayıtlarından ve bürokratik haberleşmeden sorumlu olan en üst düzey yazı işleri müdürüdür.
Kocabaşı1860'lı yıllara kadar gayrimüslim köylerinde ve mahallelerinde yerel yönetimi üstlenen, muhtarlık benzeri işlevler görerek cemaat ile devlet arasındaki ilişkileri düzenleyen gayrimüslim temsilcilerdir.
Vilâyât-ı SitteDoğu Anadolu'da Ermeni nüfusun da yaşadığı ve Berlin Antlaşması uyarınca ıslahat yapılması öngörülen altı vilâyettir (Erzurum, Van, Sivas, Bitlis, Mâmuretülaziz ve Diyarbekir).
Hamidiye Hafif Süvari Alayları1891'de Doğu Anadolu'da asayişi sağlamak, Rus sınır güvenliğini korumak ve Ermeni komitelerine karşı denge unsuru oluşturmak amacıyla Kürt, Arap ve Türkmen aşiretlerinden kurulan askeri birliklerdir.
Adem-i MerkeziyetYönetim yetkilerinin ve mali kaynakların tek bir merkezde toplanmayıp, yerel yönetimlere ve taşra teşkilatlarına devredilmesini savunan, yerinden yönetim esasına dayalı idari sistemdir.
İdare-i Nevâhi Düzenlemesi6 Nisan 1876'da nahiyelerin yönetimini düzenlemek üzere çıkarılan, ancak siyasi riskler nedeniyle sadece Girit ve Bosna gibi diplomatik açıdan hassas bölgelerde sınırlı olarak uygulanan mevzuattır.
HıdivlikMısır'da Mehmet Ali Paşa isyanından sonra hanedan üyelerine verilen, Osmanlı Devleti'ne bağlı ancak iç işlerinde tamamen bağımsız olan muhtar valilik statüsüdür.
Jurnal SistemiII. Abdülhamid döneminde taşradaki valileri, memurları ve muhalif hareketleri kontrol altında tutmak amacıyla kurulan, saraya doğrudan istihbarat ve ihbar raporları gönderilmesini sağlayan denetim ağıdır.
MüstantikOsmanlı adliye teşkilatında, özellikle nizamiye mahkemelerinde ceza davalarının hazırlık soruşturmasını yürütmek ve şüphelileri sorgulamakla görevli sorgu hakimidir.
Tarik Emini1871 Vilâyet Nizamnamesi ile yapılan isim değişikliğiyle, vilâyetlerdeki bayındırlık ve yol yapım işlerinden sorumlu olan 'umur-ı nafıa memuru'na verilen yeni unvandır.
ŞehremanetiKırım Savaşı'nın getirdiği düzensizliğe çözüm olarak 1855'te İstanbul'da kurulan, başında hükümetçe atanan bir şehremininin bulunduğu modern anlamdaki ilk belediye teşkilatıdır.
Hazine-i Hassa NezaretiPadişahın şahsi mülklerini, gelirlerini ve saray bütçesini yöneten, taşradaki bazı maden ve işletme imtiyazlarını (örneğin Van Gölü'ndeki gemi işletmeciliği) elinde bulunduran kurumdur.
İdare-i Umumiyye-i Vilâyât Kanun-ı Muvakkati26 Mart 1913'te yürürlüğe giren, taşra idaresinde valinin yetkilerini artırırken vilâyet genel meclislerine bütçe yapma yetkisi veren, eski nizamnameleri kaldıran geçici kanundur.
