Ünite 6: Taşra Teşkilâtı ve Anadolu Islahatı — Alıştırmalar
Ders kitabının açık uçlu alıştırmaları. Bunlar çoktan seçmeli sınav sorusu değil — düşünmeni, araştırmanı, kendi cümlelerinle anlatmanı isteyen etkinlikler. Kitabın verdiği örnek yanıtlar kapalı duruyor; önce kendin dene.
Alıştırma 1myders hazırladı
1864 ve 1871 tarihli Vilâyet Nizamnamelerini idari hiyerarşi, meclis yapıları ve yetki paylaşımı açısından karşılaştırarak bir tablo hazırlayınız.
Yanıt / ipucu
1864 Nizamnamesi yetkileri vali, ulema ve defterdar arasında paylaştırıp meclislerde halk temsiline odaklanırken; 1871 Nizamnamesi vali muavinliğini getirmiş, hiyerarşiye 'nahiye' birimini eklemiş ve merkezin taşradaki kontrolünü daha da artırmıştır.
Alıştırma 2myders hazırladı
II. Abdülhamid döneminde taşra bürokrasisini profesyonelleştirmek ve denetlemek amacıyla atılan adımları ve kurulan mekanizmaları araştırıp listeleyiniz.
Yanıt / ipucu
Bu dönemde Mekteb-i Mülkiyye ve Hukuk mezunları tercih edilmiş, memurların takibi için 'Sicill-i Ahvâl Defterleri' tutulmaya başlanmış, diploma/sınav şartı ile emeklilik hakkı getirilmiştir. Ancak aynı zamanda Yıldız Sarayı merkezli sıkı bir jurnal (ihbar) sistemiyle mülki amirler denetim altında tutulmuştur.
Alıştırma 3myders hazırladı
II. Abdülhamid'in Arap vilayetlerinde uyguladığı 'eşraf siyaseti' ile 'İslâm Birliği' politikası arasındaki ilişkiyi ve bu siyasetin taşra idaresinde yol açtığı zafiyetleri tartışınız.
Yanıt / ipucu
İslam Birliği siyaseti doğrultusunda Arap vilayetleri birinci sınıf statüsüne getirilmiş ve yerel aşiret reisleri unvan ve muafiyetlerle merkeze bağlanmıştır. Ancak bu durum, imtiyazlı eşrafın halka baskı yapmasına ve mülki amirlerle yaşanan anlaşmazlıklarda devletin kendi valilerini feda etmesiyle bürokratik hiyerarşinin zedelenmesine yol açmıştır.
Alıştırma 4myders hazırladı
Müşir Ahmed Şakir Paşa'nın 'Anadolu Vilâyetleri Umum Müfettişliği' döneminde Vilâyât-ı Sitte'de gerçekleştirdiği ıslahatları ve asayişi sağlama yöntemlerini inceleyiniz.
Yanıt / ipucu
Ahmed Şakir Paşa, gayrimüslimleri vali yardımcılığı, jandarma ve polis kadrolarına dahil etmiş, vergi adaletini sağlamış ve angaryayı kaldırmıştır. Ayrıca bölgedeki aşiretleri kontrol etmek ve sınır güvenliğini sağlamak amacıyla Hamidiye Hafif Süvari Alayları'nı kurdurmuştur.
Alıştırma 5myders hazırladı
Tanzimat döneminden II. Meşrutiyet'e kadar Osmanlı taşra teşkilatında yaşanan değişimi, merkeziyetçilik ve yerelleşme dengeleri açısından değerlendiren kısa bir analiz yazınız.
Yanıt / ipucu
Tanzimat'ta Fransız modeline dayalı merkeziyetçi ve meclisli bir yapı kurulmuş, II. Abdülhamid döneminde bu yapı Yıldız Sarayı merkezli aşırı kişisel bir denetime dönüştürülmüştür. II. Meşrutiyet döneminde ise İttihatçılar kişisel ilişkileri reddederek modern devletin standart araçlarıyla katı ve kurumsal bir merkeziyetçilik uygulamaya çalışmışlardır.
