Nizam-ı CedidIII. Selim döneminde askeri, idari ve mali alanlarda yapılan köklü yeniliklerin genel adı olup, Osmanlı tarihinde ilk kez diplomasiyi de içine alan bir modernleşme projesidir. Metinde, bu projeyle birlikte Osmanlı'nın ilk kez daimi elçilikler açarak Avrupa diplomasisine entekre olduğu belirtilmektedir.
İkamet ElçiliğiOsmanlı Devleti'nin geçici (fevkalade) elçilik usulünü terk ederek Avrupa başkentlerinde daimi olarak bulundurduğu diplomatik temsilciliklerdir. Metne göre ilk daimi ikamet elçiliği 1793 yılında Londra'da Yusuf Agâh Efendi'nin atanmasıyla kurulmuştur.
MütekabiliyetDevletlerarası ilişkilerde karşılıklılık ve eşitlik esasıdır. Metinde, Babıâli'nin Yusuf Agâh Efendi'ye büyükelçi rütbesi vermesi ve yabancı elçiliklere verilen tayinat usulünü kaldırmasıyla bu esası ilk kez diplomasi alanında tatbik etmeye başladığı ifade edilmektedir.
Şark Meselesi (Eastern Question)Osmanlı Devleti'nin zayıflamasıyla birlikte topraklarının paylaşılması ve Türklerin Avrupa'dan çıkarılması amacıyla Avrupalı büyük devletlerin izlediği politikadır. Metne göre bu mesele, 1 Temmuz 1798'de Fransa'nın Mısır'ı işgal etmesiyle fiilen başlamıştır.
Tercüme Odası1821 yılında Yunan İsyanı sonrasında Fenerli Rum tercümanların güven vermemesi üzerine II. Mahmud tarafından kurulan ve yabancı lisanları bilen modern Osmanlı diplomatlarının yetiştiği kurumdur. Metinde bu odanın zamanla devletin dış ilişkilerinde kritik görevler üstlendiği vurgulanmaktadır.
Hariciye NezaretiOsmanlı dışişleri bürokrasisini modernize etmek ve daimi elçiliklerle hızlı yazışma imkânı sağlamak amacıyla 1836 yılında Reisülküttablık makamının dönüştürülmesiyle kurulan modern bakanlıktır. Metinde bu reformun ikinci dönem ikamet elçiliklerinin etkinliğini artırdığı belirtilmektedir.
Navarin BaskınıYunan isyanını bastıran Osmanlı ve Mısır donanmalarının, 20 Ekim 1827'de müttefik İngiliz, Fransız ve Rus donanmaları tarafından ani bir baskınla tamamen yok edildiği facia olaydır. Metinde bu olay 'modern bir haçlı seferi' olarak nitelendirilmektedir.
Hünkâr İskelesi AntlaşmasıMısır Valisi Mehmed Ali Paşa'nın isyanı karşısında yalnız kalan II. Mahmud'un isteğiyle 8 Temmuz 1833'te Rusya ile imzalanan gizli savunma ittifakıdır. Metne göre bu antlaşma, Rusların Boğazlar üzerinde ayrıcalıklı konum elde etmesine ve Avrupa'da büyük huzursuzluğa yol açmıştır.
Balta Limanı Ticaret AntlaşmasıMısır tehlikesine karşı İngiltere'nin siyasi desteğini almak amacıyla Hariciye Nazırı Mustafa Reşid Paşa ile İngiliz elçisi Ponsonby arasında 16 Ağustos 1838'de imzalanan ticaret antlaşmasıdır. Metinde İngiliz tüccarlara iç ticaret için %3 gümrük vergisi kolaylığı sağladığı belirtilmektedir.
MaslahatgüzarBüyükelçi veya orta elçi düzeyinde temsilci bulunmayan yerlerde, devletleri diplomatik düzeyde temsil eden ikinci derece diplomatik temsilcidir. Metne göre elçiliklerin kapandığı dönemlerde Londra, Viyana ve Paris gibi merkezler maslahatgüzarlarca yönetilmiştir.
SefaretnameOsmanlı elçilerinin görev yaptıkları ülkelerin idari, mali, iktisadi, sosyal ve kültürel kurumları ile başkentlerine dair edindikleri bilgi ve tecrübeleri toplu olarak gösterdikleri eserlerdir. Metinde Mahmud Raif Efendi'nin Fransızca yazdığı sefaretnamenin Türk diplomasi tarihi açısından önemi vurgulanmaktadır.
Campo Formio Antlaşması17 Ekim 1797'de Fransa ile Avusturya arasında imzalanarak I. Koalisyon Savaşı'nı bitiren ve Venedik Cumhuriyeti'ne son veren antlaşmadır. Metinde bu antlaşmayla Venedik'e ait Dalmaçya kıyılarının Fransa'ya geçmesiyle Osmanlı ile Fransa arasında ilk kez doğal sınır tesis edildiği belirtilmektedir.
Akkerman Antlaşması17 Mart 1826'da Rusya'nın savaş tehdidi üzerine Bükreş Antlaşması hükümlerine uyularak Sırbistan'a muhtariyet verilmesi ve Rus ticaret gemilerinin Osmanlı sularında serbestçe geçmesini öngören antlaşmadır. Metne göre bu antlaşma II. Mahmud tarafından imzalanmıştır.
Edirne Antlaşması1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı sonrasında 14 Eylül 1829'da imzalanan ve Osmanlı tarihi açısından en ağır antlaşmalardan biri olarak kabul edilen belgedir. Metne göre bu antlaşmayla Sırbistan, Yunanistan ve Eflak-Boğdan voyvodalıklarına geniş haklar verilmiş, Yunanistan'ın bağımsızlığının yolu açılmıştır.
Kütahya UzlaşmasıMısır Valisi Mehmed Ali Paşa'nın ordularının Kütahya'ya kadar ilerlemesi üzerine, 14 Mayıs 1833'te Osmanlı Devleti ile Mısır arasında yapılan uzlaşmadır. Metne göre bu antlaşmayla Mısır, Suriye, Girit, Cidde ve Adana idaresi Mehmed Ali'ye bırakılmıştır.
TayinatKlasik dönemde yabancı ülke temsilcilerine Osmanlı Devleti tarafından günlük yiyecek ve iaşe olarak verilen yardımdır. Metne göre bu usul, Yusuf Agâh Efendi'nin atanmasıyla birlikte mütekabiliyet gereği kaldırılmıştır.
II. Koalisyon SavaşıFransa'nın Mısır'ı işgal etmesi üzerine Osmanlı Devleti'nin ilk kez İngiltere ve Rusya gibi Avrupalı güçlerle ittifak kurarak katıldığı koalisyon savaşlarıdır. Metne göre bu süreç Osmanlı'nın geleneksel tarafsızlık politikasını terk etmesine yol açmıştır.
Tilsit AntlaşmasıNapolyon'un Rusya'yı yenmesi sonrasında yapılan ve İngiltere'nin Avrupa'da Fransa karşısında yalnız kalmasına neden olan antlaşmadır. Metne göre bu durum İngiltere'yi Osmanlılar ile olan savaşı sona erdirmeye sevk etmiştir.
