Ünite 3: Metin Okuma ve Anlama: Matbu Metinler-III — Alıştırmalar
Ders kitabının açık uçlu alıştırmaları. Bunlar çoktan seçmeli sınav sorusu değil — düşünmeni, araştırmanı, kendi cümlelerinle anlatmanı isteyen etkinlikler. Kitabın verdiği örnek yanıtlar kapalı duruyor; önce kendin dene.
Sıra Sizde 1
Metinden alınmış, aşağıdaki pasajı bugünki dile aktarınız. a) “Mâh-ı mezbûrun yirmisinde Tunca Köprüsü’nde dernek nidâ olunup yirmi dördünde yeniçeri Edirne’ye mukaddem göçüp yirmi altıncı günü Yanbolu tarafına azîmet olundu. Bir azîm bârân olup dört yerde oturak ile Yanbolu’ya varıldı.” b) Metindeki şu cümlelerde geçen Arapça cem‘ (çoğul) kelimeyi bularak bunun türünü tespit etmeye çalışın ve müfred (tekil) şeklini gösterin: “Ramazanın beşinci günü donanma ile kapudân paşa gelüp Karadeniz’de Kazak şaykalarına mülâkî olup beş pâre şaykayı içinde olan melâ‘în ile gark idüp on sekiz pâresini alup ikiyüz kadar zinde kâfiri esîr ve der-zencîr idüp şeref-i dest-bûs ile müşerref olup huzûr-ı hümâyûna geldikde iki kat hıl‘at ile ri‘âyet olundukdan sonra Donanma-yı hümâyûna müte‘ayyin olan yeniçeri çorbacılarından on sekiz çorbacıya ve tersâne re’islerine hıl‘atler giydirildi.” c) Aşağıdaki cümlede geçen sülâsî mezîdünfîh masdarı bulunuz ve hangi bâbda yapıldığını yazınız: “Gurre-i Şaʻbânda altmış pâre Kazak şaykası Misivri altına cem olup Ahyolu üzerine üzerine varup iskelesini ihrâk ve gârât itdikleri haberi vârid oldu.” d) Metinde çeşitli yerlerde geçen aşağıdaki Arapça çoğul kelimelerin türünü ve vezinlerini yazınız. Levâzım, kıtâl, küffâr, kefere
Kitabın yanıtı
a) Adı geçen ayın (Recep) yirmisinde Tunca Köprüsü’nde toplanma çağrısı yapılıp yirmi dördünde yeniçeriler Edirne’den önce hareket edip yirmi altıncı günü Yanbolu tarafına yola çıkıldı. Büyük bir yağmur olup dört yerde mola verilerek Yanbolu’ya varıldı. b) Melâ‘în: Cem‘-i mükesser (Düzensiz çoğul), müfredi: mel‘ûn. Re’is: Bu kelime metinde Türkçe çoğul eki almıştır (re’is-ler). Arapça çoğulu rü’esâ şeklindedir. Hıl‘at: Bu kelime metinde Türkçe çoğul eki almıştır (hıl‘at-ler). Arapça çoğulu hıl‘a’dır. c) İhrâk: İf‘âl bâbından masdardır. d) Levâzım: Cem‘-i mükesser, vezni: fevâ‘il. Kıtâl: Cem‘-i mükesser, vezni: fi‘âl. Küffâr: Cem‘-i mükesser, vezni: fu‘‘âl. Kefere: Cem‘-i mükesser, vezni: fe‘ale.
Alıştırma 1myders hazırladı
Na‘îmâ Tarihi'nde anlatılan Hotin Seferi hazırlıkları sürecinde Şehzade Mehmed'in katledilmesi olayını, fetva veren Rumeli Kazaskeri Kemaleddin Efendi'nin rolü ve şehzadenin ettiği beddua bağlamında kısaca özetleyiniz.
Yanıt / ipucu
Şehzade Mehmed fitneyi önlemek için haksız yere katledilmiş, Rumeli Kazaskeri Kemaleddin Efendi bu konuda fetva vermiş ve şehzade ölmeden önce Sultan Osman'a beddua etmiştir.
Alıştırma 2myders hazırladı
Ağaoğlu Ahmed'in 'Üç Medeniyet' eserinde medeniyet kavramını hangi ifadeyle tanımladığını ve insan cemiyetlerini ayırdığı üç büyük medeniyet grubunu yazınız.
Yanıt / ipucu
Medeniyet 'tarz-ı hayat' olarak tanımlanmıştır; üç grup ise Budda-Brahma, Garp (Avrupa) ve İslam medeniyetidir.
Alıştırma 3myders hazırladı
İsakçı'daki faaliyetler ve Köprünün inşası sırasında ordunun lojistik ihtiyaçlarını karşılamak üzere Acem şahından gelen fillerin hangi amaçla görevlendirildiğini açıklayınız.
Yanıt / ipucu
Develerin yetersiz kaldığı zorlu yerlerde kösleri taşımak ve orduya hizmet etmek üzere görevlendirilmiştir.
Alıştırma 4myders hazırladı
Hayat Mecmuası'nda yayımlanan tarih sohbetlerinde, vak'anüvis eserlerine kıyasla özel vesikaların ve İstanbullu Mustafa Zeki Efendi'nin risâlesi gibi belgelerin tarih araştırmalarındaki önemini değerlendiriniz.
Yanıt / ipucu
Bu tür hususi belgeler, tarihî muammaları çözmede ve dönemin karanlık noktalarını aydınlatmada vak'anüvis eserlerinden daha etkili olabilmektedir.
