Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Tarih Lisans Programı » Osmanlı Türkçesi Metinleri 1

Osmanlı Türkçesi Metinleri 1

Ünite 6: Metin Okuma ve Anlama: El Yazması Metinler-II

Metin Okuma ve Anlama: El Yazması Metinler-II - kaynak sayfa görseli

Kaynak: ders kitabı, sayfa 266

Hicri 1101 Yılı Edirne Kışlağı Sefer Hazırlıkları

Osmanlı ordusu hicri 1101 yılı Ramazan ayında Edirne kışlağında toplanmış, Adana ve Şam'dan gelen Türkmen ve süvari birlikleri alay düzeniyle Sarachane Köprüsü'nden geçerek Sultan Sarayı önündeki ordugâha yerleşmiştir.

Şeyhülislamlıkta Görev Değişimi

Tabbâğ-zâde Mehemmed Efendi'nin uygunsuz davranışları nedeniyle azledilmesi üzerine, boşalan şeyhülislamlık makamına Ebû’s-su’ûd Efendi-zâde Mevlânâ Feyzullah Efendi getirilmiştir.

Sancağ-ı Şerif'in Teslim Töreni

Ramazan ayının 18. gününde Edirne'deki sarayda yapılan merasimde, Hz. Muhammed'in sancağı bizzat padişah tarafından elden ele (yeden bi-yedin) Veziriazam Köprülü-zâde Mustafa Paşa'ya teslim edilmiştir.

Recec Mevâcibinin Dağıtılması

1101 yılı Ramazan ayının 18'inde toplanan ulûfe divanında, yeniçeri ve kul taifesinin Rebiülahir, Cemaziyelevvel ve Cemaziyelahir aylarını kapsayan üç aylık maaşları defterparlar huzurunda kese kese dağıtılmıştır.

Anahtar Kavramlar

Rûz-ı merreGünlük olayların, vakaların kaydedildiği günlük veya vakainame türündeki tarihî eserleri ifade eden bir kavramdır. Üsküdârî Abdullah B. İbrahim'in eseri bu türe somut bir örnektir.

MahmiyeDüşman saldırılarına karşı korunan, surlarla çevrili büyük ve güvenli şehir anlamında kullanılan bir yerleşim terimidir. Metinde Edirne şehri için 'Mahmiye-i Edirne' şeklinde geçer.

CengâverSavaşan, yiğit, kahraman ve cesur asker anlamında kullanılan Farsça kökenli askerî bir terimdir. Metinde sefere giden Türkmen süvarileri için kullanılmıştır.

CisrKöprü anlamına gelen Arapça kökenli bir kelimedir. Metinde Edirne'deki önemli geçiş noktalarından biri olan sağlam 'Sarâchâne Köprüsü' (Cisr-i metîn) için zikredilmiştir.

CebeciOsmanlı ordusunda silahların yapımı, bakımı, korunması ve cepheye taşınmasıyla görevli yeniçeri ocağına bağlı askerî sınıftır. Metinde Edirne önlerine gelen cebecilerden bahsedilmektedir.

AzilBir memurun görevine devlet tarafından son verilmesi, görevden alınması demektir. Metinde Şeyhülislam Tabbâğ-zâde Mehemmed Efendi'nin görevden alınması bu terimle ifade edilmiştir.

İftâFetva verme, dinî meselelerde hüküm bildirme ve bu yetkiyi kullanma makamıdır. Şeyhülislamlık makamını ifade etmek için 'rütbe-i iftâ' tamlaması kullanılmiştir.

Emr-i ma'rûfİslâmiyet'in iyi, doğru ve faydalı bulduğu, yapılmasını emrettiği kuralları insanlara tavsiye etme ve uygulama ahlakıdır. Askerlerin bu prensibe bağlılığı metinde övülmüştür.

Nehy-i münkerDinî ve ahlaki olarak yasaklanan, kötü görülen davranışların yapılmasını engelleme ve bu kötülüklerden uzak durma prensibidir.

Ulü'l-emrEmretme yetkisine sahip olan, toplumun yöneticisi, kanun koyucu ve padişah anlamında kullanılan siyasi ve dinî bir terimdir.

OtağPadişahların, veziriazamların veya üst düzey devlet görevlilerinin saha ve ovalarda kurdukları büyük, süslü ve görkemli makam çadırıdır.

UlûfeOsmanlı ordusundaki kapıkulu askerlerine (yeniçeri, sipahi vb.) üç ayda bir (mevâcib olarak) veya düzenli ödenen maaştır.

RececHicri takvimdeki Rebiülahir, Cemaziyelevvel ve Cemaziyelahir aylarının baş harflerinden oluşturulan ve bu döneme ait üç aylık maaş ödemesini simgeleyen bir kısaltmadır.

Hatt-ı hümâyûnPadişahın kendi el yazısıyla yazdığı, emir, ferman ve görüşlerini içeren resmî talimat yazısıdır.

Kanûn-ı kadîmBaşlangıcı çok eski zamanlara dayanan, gelenekselleşmiş ve devlet teşkilatında kural olarak uygulanan eski kanun ve usullerdir.

Hıl'atOsmanlı döneminde padişah veya üst düzey yöneticiler tarafından takdir edilen kişilere giydirilen, genellikle kürklerle süslenmiş kıymetli resmî tören giysisidir (kaftan).

PalankaBüyük kalelere göre daha küçük, genellikle ahşap veya toprak dolguyla yapılmış müstahkem savunma mevkii, küçük kaledir.

Kubbe-nişînTopkapı Sarayı'nda Kubbealtı'nda toplanan divan üyelerine, yani vezirlere verilen unvandır.

VakanüvisOsmanlı Devleti'nde resmî tarih yazıcılığı yapan ve devletin başından geçen olayları kronolojik olarak kaydeden görevlilerdir.

NesihEl yazması eserlerde ve Kur'an-ı Kerim yazımında yaygın olarak kullanılan, okunaklı, yuvarlak hatlı Arap harfi yazı türüdür.

TalikGenellikle edebî eserlerde ve divanlarda tercih edilen, harfleri birbirine zarif bir eğimle bağlayan estetik bir el yazısı türüdür.

Diğer Önemli Bilgiler

Melek İbrahim Paşa'nın Hayat Hikâyesi

Divriği kasabasından olan Melek İbrahim Paşa, Mısır defterdarlığı sırasında hazineye eksik para göndermesi nedeniyle kapı arasında hapsedilmiş, Çehrin seferindeki başarısızlığı ve Budin'deki kahramanca savunmasıyla 'Şeytan' lakabından 'Melek' lakabına terfi etmiştir.

Osman Paşa'nın Eğri'deki Şehadeti

Bosna asıllı Eğri Valisi Osman Paşa, 1097 yılı Ramazan ayının ilk gününde kale etrafında korumasız gezindiği sırada Kadana kâfirlerinin pususuna düşmüş, tek başına savaşarak şehit düşmüş ve düşman tarafından cesedi parçalanmıştır.

Abdurrahman Paşa'nın Son Anları

Arnavut asıllı vezir ve yeniçeri ağası Abdurrahman Paşa, 1097 yılının 17. pazar günü düşmanın Budin Kalesi'ne saldırısı sırasında kurşunla vurularak şehit düşmüştür.

Topkapı Sarayı'ndaki Keyfiyet-i Rûsiyye Nüshası

Topkapı Sarayı Müzesi'nde 1627 numarada kayıtlı olan 'Keyfiyet-i Rûsiyye' adlı eser, son derece titiz nesih yazı türüyle kaleme alınmış saray nüshası tarih metinlerindendir.

Seyyid Ahmed Hırsovavî ve Rusya Tarihi

Seyyid Ahmed Hırsovavî tarafından temiz bir talik yazıyla kaleme alınan eser, Deli Petro'dan başlamak suretiyle Rusya İmparatorluğu'nun tarihini anlatmaktadır.

Ladikli Ahmed Paşa'nın Orduya Katılışı

Merhum Kara Mehmed Paşa'nın kethüdası olan Anadolu Valisi Ladikli Ahmed Paşa, kendi maiyeti ve Anadolu askeriyle Edirne kışlağına gelerek Saraçhane Köprüsü'nden törenle geçmiştir.

Topkapı Sarayı Kapı Arası Hapsi

Mısır gelirlerinden devlete eksik ödeme yapan Melek İbrahim Paşa, Topkapı Sarayı'nda Bâbüsselâm (Orta Kapı) ile diğer kapı arasında kalan 'kapı arası' denilen yerde yedi ay hapsedilmiştir.

Köprülü-zâde Mustafa Paşa'nın Sefer Faaliyetleri

Dönemin kudretli veziriazamı Köprülü-zâde Mustafa Paşa, Edirne'deki kışlakta orduyu sefere hazırlamış, Cuma namazlarını Üçşerefeli Cami'de kılmış ve orduyu bizzat sevk ve idare etmiştir.

Budin Kuşatması ve Yüz On Dört Günlük Direniş

Melek İbrahim Paşa, Budin kalesinde yüz on dört gün boyunca düşman kuşatmasına karşı direnmiş, hileler ve tedbirlerle kaleyi savunarak düşmanın geri çekilmesini sağlamıştır.

Yedikule Zindanları ve Siyasi Mahpuslar

Çehrin Kalesi'ni alamadığı gerekçesiyle padişahın gazabına uğrayan Melek İbrahim Paşa, bostancıbaşı eliyle Yedikule zindanlarına kapatılmış ve elli üç gün hapis yatmıştır.

Üçşerefeli Camiî'nde Kılınan Cuma Namazları

Veziriazam Köprülü-zâde Mustafa Paşa, Edirne'de bulunduğu sırada cuma namazlarını şehrin simge yapıîlarından biri olan tarihî Üçşerefeli Cami'de eda etmiştir.

Sınavda Dikkat Et

Metinlerde geçen tarihî ve Arapça-Farsça kökenli terimlerin (CisR, Recec, Ulûfe, Hıl'at vb.) anlamlarını ezberleyin; sınavda kelime anlamı soruları sıkça gelmektedir.
Osmanlı vakanüvislerinin eserlerinde olayların kronolojik sırasına (Ramazan ayının günleri, padişah fetihleri vb.) dikkat edin.
Melek İbrahim Paşa'nın 'Şeytan' lakabının hangi olayla 'Melek' olarak değiştini (Budin kuşatması) kesinlikle unutmayın.
Ulûfe divanında dağıtılan maaşların 'Recec' kısaltmasının hangi ayları (Rebiülahir, Cemaziyelevvel, Cemaziyelahir) kapsadığını iyi öğrenin.
Yazma eserlerin okunmasında nesih ve talik yazı türlerinin özelliklerini ve hangi eserlerde kullanıldığını karıştırmayın.
Metin çevirilerindeki kelime oyunlarına ve Osmanlı devlet teşkilatı kurum isimlerine (Divan-ı hümayun, kapı arası hapsi vb.) dikkat edin.