Ünite 4: Marx’ın Tarih Tasarımı ve Marksist Tarih Kuramı — Önemli Kavramlar

İnsanın doğayı dönüştüren ve kendi yaşamını kuran pratik üretim etkinliğidir. Marx'a göre tarihin ve insanın özünü oluşturan temel eylemdir, felsefe gerçekliği teorik değil bu pratik etkinlik olarak kavramalıdır.

Toplumun ekonomik yapısını, yani maddi üretim güçleri ile üretim ilişkilerinin (mülkiyet biçimleri) tamamını ifade eder. Hukuksal, siyasal ve tinsel üst yapı kurumlarını belirleyen temel maddi zemindir.

Altyapının üzerinde yükselen devlet, hukuk, din, ahlak, felsefe ve ideoloji gibi kurum ve bilinç biçimleridir. Doğrudan doğruya ekonomik alt yapıdaki değişimler tarafından belirlenir.

Tarihin tinsel veya soyut fikirlerle değil, insanların maddi üretim etkinliği ve ekonomik koşullar tarafından biçimlendirilen aşamalı bir süreç olarak açıklanmasıdır. Marx'ın materyalist tarih anlayışının adıdır.

Özel mülkiyet ve kapitalist düzen nedeniyle insanın kendi emeğinden, doğasından, ürettiği nesneden ve diğer insanlardan kopması, kendi özüne yabancı bir gücün kölesi haline gelmesidir. Komünizm bu yabancılaşmanın aşılmasıdır.

Gelmiş geçmiş bütün toplumların tarihinin temel dinamiği olan ezenler ile ezilenler (efendiler-köleler, soylular-serfler, burjuvazi-proletarya) arasındaki sürekli çatışma ve mücadele halidir.

Toplumun üretim yaparken kullandığı araç-gereçler, makineler, teknik bilgi ve insan gücünün (emek gücü) bütünüdür. Bu güçlerin gelişimi mevcut üretim ilişkileriyle çatışınca devrimler kaçınılmaz olur.

İnsanların maddi üretim sürecinde birbirleriyle ve üretim araçlarıyla kurdukları (mülkiyet ilişkileri gibi) toplumsal ve ekonomik ilişkiler ağıdır. Toplumun ekonomik yapısının iskeletini oluşturur.

Feodal toplum düzeninde toprak mülkiyetine ve soylular sınıfına bağlanmış, küçük toprak parçasını işleyerek geçinen ve ürünün bir kısmını toprak sahibine veren köylü sınıfıdır.

Kapitalist toplum düzeninde üretim araçlarından yoksun olan, hayatta kalabilmek için yalnızca ücret karşılığı emeğini satan işçi sınıfıdır. Burjuvazinin karşısındaki temel devrimci sınıftır.

Kapitalist toplumda üretim ve değişim araçlarına (sermayeye) sahip olan, feodal düzeni yıkarak ekonomik ve siyasi egemenliği ele geçiren kentsoylu egemen sınıftır.

Her aşamanın kendi içinde kendi karşıtını (çelişkisini) barındırması ve bu çelişkinin aşılmasıyla daha üst bir aşamaya geçilmesi sürecidir. Marx bu yöntemi Hegel'den alarak materyalist temele oturtmuştur.

Georg Lukács tarafından savunulan, burjuva tarih kuramlarının tekil olguculuğuna karşı çıkarak tarihi diyalektik bir bütünlük ve ekonomik kategoriler çerçevesinde ele alan Marksist yorum biçimidir.

Marx'a göre sınıflı toplumların ve özel mülkiyetin egemen olduğu, insanın insana yabancılaştığı dönemdir. Sınıfsız toplum (komünizm) ile birlikte bu dönem son bulacak ve gerçek insanlık tarihi başlayacaktır.