Ünite 4: Sağlık Kayıtlarının Hukuki Yönleri

Finlandiya Hastane Gizlilik İhlali Davası (AİHM)

AİHM, kamu hastanesinde çalışan bir hemşirenin HIV teşhisi konulan kendi tıbbi kayıtlarına başka bir personelin yetkisiz erişimini engelleyemeyen Finlandiya hükümetini AİHS Madde 8'i ihlal ettiği gerekçesiyle toplam 34.000 Euro tazminat ödemeye mahkum etmiştir.

5237 Sayılı Yeni Türk Ceza Kanunu (TCK)

1 Haziran 2005 tarihinde yürürlüğe giren 5237 sayılı TCK, bilişim alanındaki suçları genişletmiş; 135. maddede kişisel verilerin kaydedilmesi, 136. maddede hukuka aykırı verme/ele geçirme ve 138. maddede verileri yok etmeme fiillerini hapis cezasıyla cezalandırılabilecek suçlar olarak düzenlemiştir.

Özel Hastanelerde 20 Yıl Saklama Zorunluluğu

Özel Hastaneler Yönetmeliği'nin 49. maddesine göre, özel hastanelerde tutulan hasta dosyalarının ve tıbbi kayıtların en az yirmi (20) yıl süre ile arşivde saklanması yasal bir zorunluluk olarak hükme bağlanmıştır.

Ayaktan Sağlık Kuruluşlarında 5 Yıl Saklama Süresi

Ayaktan Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik hükümleri gereğince, bu tür ayaktan sağlık hizmeti sunan merkezlerde hasta kayıtlarının en az beş (5) yıl süreyle saklanması öngörülmüştür.

Anahtar Kavramlar

Tıp HukukuTıbbın uygulanmasından kaynaklanan sağlık personelinin hak ve yükümlülüklerini, yasal sorumluluklarını, hasta haklarını ve ilaç hukukunu inceleyen hukuk dalıdır. Örneğin, bir hekimin ameliyat sırasında yaptığı hatanın hukuki karşılığını Tıp Hukuku inceler.

Sağlık HukukuSağlık hizmetlerinin sunumu, sağlık kurumlarının idari yapısı, hastaların ve çalışanların hakları ile genel sağlık sistemini düzenleyen daha geniş kapsamlı hukuk dalıdır. Sağlık kurumlarının ruhsatlandırılması ve idari denetimleri bu alana girer.

Tıbbi MüdahaleHekimlerin veya sağlık personelinin teşhis, tedavi ve korunma amacıyla hastaya yönelik yaptığı her türlü mesleki girişimdir. Örneğin, bir hastaya apandisit ameliyatı yapılması tıbbi müdahaleye örnektir.

Sağlık KayıtlarıHastaların sağlık kurumlarına başvurusundan itibaren tutulan tanı, tedavi, tetkik, reçete ve grafik gibi verilerin tamamıdır. Örneğin, hastanın poliklinikte tutulan muayene fişi bir sağlık kaydıdır.

Tıbbi BelgeTıbbi süreçlerin yazılı, basılı veya elektronik ortamda belgelenmiş halidir. Örneğin, hastaya verilen epikriz raporu veya laboratuvar tahlil sonucu tıbbi belgedir.

GizlilikKişisel sağlık bilgisinin kontrolü açısından bireyin sahip olduğu hak ve isteklerin korunması durumudur. Örneğin, hastanın HIV pozitif olduğunun hastane personeli dışındakilerden saklanması gizlilik ilkesidir.

MahremiyetBireyin yaşamının başkaları tarafından bilinmeyen, gizli tutulması gereken yönlerinin korunmasıdır. Örneğin, Hasta Hakları Yönetmeliği'ne göre hastanın muayene odasında yabancıların bulunmaması mahremiyete saygıdır.

GüvenlikSağlık bilgi sistemlerinin ve verilerin yetkisiz erişimlere karşı korunmasını sağlayan politika, prosedür ve teknik tedbirlerin toplamıdır. Örneğin, hastane veritabanına sadece şifreli rol tabanlı erişim verilmesi güvenlik önlemidir.

Hizmet KusuruYönetimin kamu hizmetini düzenli ve uygun biçimde sunma görevindeki aksamalar nedeniyle oluşan kusurdur. Örneğin, hastanede röntgen filmlerinin kaybedilmesi hizmetin kötü işlemesinden kaynaklanan hizmet kusurudur.

Kişisel KusurSağlık hizmetlerinin yürütülmesi sırasında hekimin veya personelin işlediği şahsi suç veya ihmallerdir. Örneğin, acil vakaya uyarılara rağmen doktorun zamanında müdahale etmemesi kişisel kusurdur.

Kişisel Sağlık VerisiBireyin kimliğini belirleyen ve sağlık durumunu, tıbbi özgeçmişini, tedavisini içeren her türlü özel bilgidir. Örneğin, hastanın kan grubu, MR görüntüleri ve kullandığı tansiyon ilaçları kişisel sağlık verisidir.

Elektronik Sağlık Kaydı (ESK)Hasta sağlık bilgilerinin herhangi bir sağlık kuruluşunda elektronik ortamda oluşturulmuş boylamsal kayıtlarıdır. Örneğin, e-Nabız sisteminde hastanın geçmiş tüm muayene ve reçete verilerinin yer alması ESK'dır.

Bilişim SuçlarıBilişim sistemlerinin araç olarak kullanılması veya hedef alınması suretiyle işlenen suçlardır. Örneğin, bir hastane veritabanına sızarak hasta verilerinin çalınması bilişim suçudur.

Sır Saklama YükümlülüğüSağlık çalışanlarının meslekleri gereği öğrendikleri hasta sırlarını yasal zorunluluklar dışında kimseyle paylaşmama yükümlülüğüdür. Örneğin, hekimin hastasının hastalığını komşusuna anlatması sır saklama yükümlülüğüne aykırıdır.

Aydınlatma HakkıHastanın kendisine uygulanacak teşhis ve tedavi hakkında anlayabileceği dilde bilgilendirilme hakkıdır. Örneğin, doktorun ameliyatın risklerini hastaya anlaşılır bir şekilde tek tek anlatması aydınlatma hakkıdır.

Onam (Rıza)Hastanın kendisine yapılacak tıbbi müdahaleyi bilerek ve özgür iradesiyle onay vermesidir. Örneğin, ameliyat öncesi hastanın imzaladığı 'ameliyat bilgilendirilmiş onam formu' buna örnektir.

MalpraktisTıbbi uygulama hataları anlamına gelen, hekimin mesleki standartlara uymaması veya ihmali sonucu hastaya zarar vermesidir. Örneğin, cerrahın ameliyatta unutulan sargı bezi nedeniyle hastanın enfeksiyon kapmasına yol açması malpraktistir.

Adli TıpTıp ve biyoloji bilimlerinin hukuki sorunların çözümünde kullanıldığı özel bilim dalıdır. Örneğin, bir cinayet davasında otopsi raporu düzenlenmesi adli tıp kapsamındadır.

Birim ArşiviKurumların birimlerinde, belirli bir süre saklanacak arşivlik malzemenin tutulduğu ilk kademe arşivdir. Örneğin, hastanelerin ilgili poliklinik sekreterliğinde dosyaların 1-5 yıl saklandığı arşiv birim arşividir.

Kurum ArşiviKurumların daha uzun süre saklayacakları arşiv malzemesini muhafaza ettikleri merkezi arşivdir. Örneğin, bir hastanenin ana arşiv biriminde hasta dosyalarının saklanması kurum arşividir.

Standart Dosya PlanıKamu kurum ve kuruluşlarında evrak ve dosya işlemlerinin belli bir düzen içinde yürütülmesini ve saklanma sürelerini belirleyen kurumsal plandır. Örneğin, Sağlık Bakanlığı'nın hastane evraklarının saklama sürelerini belirleyen dosya planıdır.

Trafik Bilgileriİnternet ortamında gerçekleştirilen haberleşme ve iletişim işlemlerine ilişkin, sistem tarafından saklanan erişim ve trafik verileridir. Örneğin, bir web sitesine hangi IP adresinden ne zaman bağlanıldığını gösteren kayıtlar trafik bilgisidir.

Diğer Önemli Bilgiler

6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun

2013 Kasım ayında yayımlanan ve 28 Mayıs 2014'te yürürlüğe giren kanunla, özel hastaneler ve bağımsız hekimlerin tıbbi müdahalelerinden kaynaklanan uyuşmazlıklar tüketici mahkemelerinin yetki alanına dahil edilmiştir.

Tıp Fakültesi Hastanelerinde 100 Yıl Saklama Süresi

Üniversite hastaneleri arşiv yönetmelikleri ve standart dosya planlarına göre; rutin hasta dosyaları, tüp bebek dosyaları, doğum defterleri, adli rapor dosyaları ve film dosyaları kurum arşivlerinde 100 yıl süreyle muhafaza edilmektedir.

Aile Hekimliği Bilgi Sistemi (AHBS) Düzenlemesi

Aile Hekimliği Uygulama Yönetmeliği Madde 27'ye göre, aile hekimleri lisans hakları Sağlık Bakanlığına ait standart AHBS yazılımı kullanmak zorundadır ve vatandaşlara ait veriler müdürlük veya Bakanlık haricinde başka bir ortama kaydedilemez.

Danıştay 10. Dairesi 'Ağır Hizmet Kusuru' Kararı

Danıştay 10. Dairesi, hastasının belgelerini gerekli şekilde muhafaza etmeyerek hasta dosyasını kaybeden hastanenin 'ağır hizmet kusuru' işlediğine hükmetmiş ve hastanenin mağdur hastaya manevi tazminat ödemesini kararlaştırmıştır.

663 Sayılı KHK ve Madde 47 Bilgi Toplama Yetkisi

2 Kasım 2011 tarihinde yürürlüğe giren 663 sayılı KHK'nın 47. maddesi, Sağlık Bakanlığı ve bağlı kuruluşlarına tüm kamu ve özel sağlık kurumlarından kişisel sağlık verilerini e-Devlet uygulamalarına uygun olarak toplama, işleme ve paylaşma yetkisi vermiştir.

Yataklı Tedavi Kurumları Tıbbi Kayıt Yönergesi (2007)

Sağlık Bakanlığı tarafından 6 Haziran 2007 tarihinde çıkarılan 5228 sayılı makam onayı yönerge ile, özellikle e-sağlık uygulamalarından kaynaklanabilecek hasta mahremiyetini bozacak risklere karşı alınması gereken idari ve teknik önlemler duyurulmuştur.

Elektronik Haberleşme Kanunu ve BTK Yetkisi

5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu'nun 51. maddesi, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumuna (BTK) elektronik haberleşme sektöründe kişisel verilerin işlenmesi ve gizliliğinin korunmasına yönelik usul ve esasları belirleme yetkisi veren yasal düzenlemedir.

Devlet Arşiv Hizmetleri Hakkında Yönetmelik Madde 5-25

Yönetmeliğin 5. ve 25. maddelerine göre mükellefler birim arşivlerinde 1-5 yıl, kurum arşivlerinde ise arşiv malzemesini 10-14 yıl süreyle saklamakla yükümlüdür; genel uygulamada hastane dosyaları kurum arşivlerinde en az 15 yıl kabul görmektedir.

İnternet Ortamında Yayın Düzenlemesi Kanunu (Madde 6)

5651 sayılı Kanun gereğince erişim sağlayıcılar, sundukları hizmetle ilgili trafik bilgilerini 6 aydan az ve 2 yıldan fazla olmamak üzere (Yönetmelikte 1 yıl olarak belirlenmiştir) doğruluğunu ve gizliliğini sağlayarak saklamakla yükümlüdür.

TSE 13298 Elektronik Belge Yönetim Standardı

Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan ve 19 Haziran 2007 tarihinde yayınlanan TSE 13298 standardı, kamu kurumlarının elektronik belge yönetim sistemlerinde (EBYS) uyacakları kuralları ve standartları belirlemektedir.

Bilgi Edinme Hakkı Kanunu Madde 21

4982 sayılı Kanunun 21. maddesi gereğince, kişinin izin verdiği haller saklı kalmak üzere, açıklanması halinde kişinin sağlık bilgileri ile özel ve aile hayatına haksız müdahale oluşturacak belgeler bilgi edinme hakkı kapsamı dışındadır.

Sınavda Dikkat Et

Hasta dosyalarının mülkiyetinin hastaya değil doğrudan sağlık kurumuna ait olduğunu unutmayın; hasta sadece bedelini ödeyerek bir suretini alabilir.
Özel hastanelerde dosya saklama süresinin 20 yıl, ayaktan teşhis ve tedavi yapılan özel sağlık kuruluşlarında ise 5 yıl olduğunu karıştırmayın.
Kamu hastanelerinde hizmet kusurundan doğan davaların idare mahkemelerinde açıldığını, özel sektörde ise asliye hukuk veya tüketici mahkemelerinin yetkili olduğunu unutmayın.
TCK'nın 135, 136 ve 138. maddelerinin kişisel verilerin kaydedilmesi, hukuka aykırı verilmesi ve veri yok etme suçlarıyla ilgili olduğunu mutlaka ezberleyin.
Tanının hastadan saklanması kural olarak psikolojik yıkım ihtimalinde mümkündür ancak HIV/AIDS gibi bulaşıcı hastalıklarda tanının hastadan saklanmasının asla söz konusu olamayacağına dikkat edin.
Tıp fakültesi hastanelerinde rutin hasta dosyalarının, doğum ve tüp bebek dosyalarının kurum arşivinde 100 yıl saklandığı detayını göz ardı etmeyin.
Hatalı tıbbi kayıt düzeltmelerinde orijinal kaydın asla silinmemesi, üstünün çizilerek tarih ve imzayla revize edilmesi kuralı sınavda sık sorulur.
AİHM'in Finlandiya kararı ile AİHS Madde 8 (özel hayatın gizliliği) arasındaki güçlü hukuki bağı ve proaktif güvenlik önlemleri zorunluluğunu unutmayın.