Ünite 5: Hastalıkların Uluslararası Sınıflandırması

London Bills of Mortality (1629)

John Graunt tarafından İngiltere'de hazırlanan bu çalışma, ölüm verilerinin ele alındığı ilk etkin tarihi çalışma olarak kabul edilir. Hastalıklarla ilgili istatistik çalışmalarının geçmişi bu tür ölüm sebeplerini araştıran erken dönem girişimlere dayanmaktadır.

William Farr ve Tıbbi İstatistik

İngiltere Genel Kayıt Bürosunda tıbbi istatistik uzmanı olarak çalışan William Farr, günümüzde kullanılan hastalık sınıflandırma sistemlerinin temellerinin atılmasında büyük rol oynamıştır. Çalışmaları sonrasında hastalık terminolojisinde birlik sağlanması gündeme gelmiştir.

Jacques Bertillon Komitesi (1891-1893)

Uluslararası İstatistik Enstitüsü tarafından 1891'de kurulan komite Jacques Bertillon başkanlığında ölüm nedenleriyle ilgili yeni bir sınıflandırma hazırlamıştır. Genel rahatsızlıklar ile anatomik bölgeye özgü rahatsızlıkları ayıran bu çalışma pek çok ülkede kabul görmüştür.

Cenevre Konferansı ve İlk ICD (1900)

Fransa Hükümetinin 1900 yılında Cenevre'de düzenlediği uluslararası konferansta 'Uluslararası Ölüm Nedenleri Listesi' ilk kez oluşturulmuştur. Bu girişim, yaklaşık 10 yılda bir yapılan yenileme konferansları serisini ve bugünkü ICD-10'a uzanan süreci başlatmıştır.

Anahtar Kavramlar

VeriBireysel veya örgütsel amaçlar doğrultusunda toplanan ancak işlenmemiş veya yapılandırılmamış olarak depolanan birbirleriyle ilişkilendirilmemiş olay ve olgulara ilişkin ham gerçekler bütünüdür. Sağlık alanında toplanan veriler kişilerin sağlık kayıtlarını oluşturur ve istatistiksel analizler için temel teşkil eder.

EpidemiyolojiSağlıkla ilgili olayların toplumlar, bölgeler veya ülkeler arasındaki dağılımını ve bu olaylar üzerindeki belirleyici etkenleri araştıran bilim dalıdır. Bir sağlık olayının toplum için sorun olup olmadığını ve nedenlerini saptayarak çözüme giden ilk adımı atar.

Sağlık KayıtlarıHasta ya da sağlıklı tüm bireylerin sağlık ve hastalıkla ilgili bilgilerinin yazıldığı defter, kart, dosya veya formlar topluluğudur. Doğum, ölüm ve hastalık kayıtları olarak üçe ayrılır ve sağlık politikalarının oluşturulmasında kullanılır.

NosolojiHastalıkların istatistiksel değerlendirmelerinin yapılabilmesi ve tıbbi araştırmalara yardımcı olunması amacıyla yürütülen hastalık sınıflandırmalarıyla ilgilenen bilim dalıdır. Hastalıkların sistematik bir şekilde gruplandırılmasını inceler.

SınıflandırmaBenzer hastalıkların aynı grupta toplanması ve hastalıkların belirlenmiş ölçütlere göre ayrıldığı bir kategoriler sistemi olarak tanımlanır. Verilerin depolanmasını ve kullanıcılar tarafından kolay değerlendirilmesini sağlar.

Uluslararası Hastalık Sınıflandırması (ICD)Birbirine benzer hastalık veya durumların bir araya getirilip taşıdıkları öneme göre sınıflandırıldığı ve her hastalığa özgü bir kodun verildiği istatistiksel bir sınıflandırma sistemidir. Sağlık yönetimi ve epidemiyolojide yaygın olarak kullanılır.

Uluslararası Temel Sağlık Hizmetleri Sınıflandırması (ICPC)WONCA tarafından yayınlanan, aile hekimliği ve birinci basamak sağlık hizmetleri için geliştirilmiş basit iki eksenli bir sınıflandırma sistemidir. Başvuru nedenleri, teşhis ve bakım sürecinin tek bir sistemle sınıflandırılmasına olanak tanır.

Read Klinik Sınıflandırması (RCC)Özellikle bilgisayar destekli hasta kayıtları için oluşturulmuş, hasta kaydıyla ilgili tüm terimlere ulaşmayı hedefleyen hiyerarşik yapıya ve 5 basamaklı kodlamaya sahip bir sınıflandırma sistemidir.

SNOMEDTıp ve veteriner hekimlikte kullanılan, bir hastalığın birçok durumunun kodlanmasına izin veren çok eksenli bir sistemdir. SNOMED International 11 eksene sahip olup hiyerarşik sınıflandırma sistemini düzenler.

ICD-OHastalıkların ve İlgili Sağlık Sorunlarının Uluslararası İstatistiksel Sınıflandırması'nın tümöral hastalıklar için kullanılan onkolojik uzantısıdır. Kanser hastalarının izleminde tümörün morfolojisi ve vücuttaki konumuna göre sınıflandırma yapar.

Evrensel Medikal Dil Sistemi (UMLS)Net olarak bir sınıflandırma sistemi olmayıp, hem bilimsel hem de tıbbi terimleri içeren bir veritabanı giriş sistemidir. Farklı tıbbi terminoloji kullanan çoğul kaynaklardan bilgiye erişim için tasarlanmıştır.

DSMZihinsel rahatsızlıklar için zamanla geliştirilmiş, temel kriter olarak psikiyatridir öngören tanısal ve istatistiksel rehberdir. Klinik sendromlar ve kişilik bozuklukları dahil 5 eksenden oluşur.

Kama Simgesi (†)ICD-10'da hastalığın etkenini, etyolojisini ya da altta yatan nedeni açıklayan kodları ifade eden birincil simgedir. Uygun belirti kodu ile sıralanmış olmalıdır.

Yıldız Simgesi (*)ICD-10'da hastalik tablosunu ön planda tutan, hastalığın etkilediği vücut bölgesine yönelik kodu belirten simgedir. Tek başına kullanılamaz, mutlaka uygun etiyoloji (kama) kodu ile birlikte kullanılmalıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Dünya Sağlık Örgütünün Sorumluluğu (1948)

1948 yılında toplanan 6. konferanstan itibaren Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Hastalıkların Uluslararası Sınıflandırmasından sorumlu tutulmuştur. Bu konferansta ölüm nedenlerinin yanı sıra ölümcül olmayan hastalık ve travma nedenleri de sınıflandırmaya dahil edilmiştir.

ICD-9 Yenilikleri (1975)

1975 yılında gerçekleştirilen 9. yenilemede daha spesifik kodlama için bazı kodlara isteğe bağlı 5. basamak dahil edilmiştir. Ayrıca malign hastalıkların morfolojileri için özel M kod grubu oluşturulmuş ve akıl hastalıklarının içerikleri açıklanmıştır.

ICD-10 Alfanumerik Yapısı (1990)

Cenevre'de 1990 yılında toplanan 10. uluslararası konferansta kodlama sisteminde köklü değişiklik yapılmıştır. Daha önceki 3 basamaklı nümerik yapı yerine, ilk basamakta harf ve diğer basamaklarda rakam içeren 4 basamaklı alfanumerik yapıya geçilmiştir.

ICD-10 Cilt Yapısı

ICD-10 üç temel ciltten oluşmaktadır: 1. Cilt tanı listeleri ve tabular listeyi, 2. Cilt kullanım kılavuzu ve sertifikasyon açıklamalarını, 3. Cilt ise tüm hastalıkların ana terimlere göre düzenlenmiş alfabetik dizinini (indeks) içermektedir.

WONCA ve ICPC Yayını (1987)

World Organization of National Colleges tarafından 1987 yılında yayınlanan ICPC, birinci basamak sağlık hizmetlerinde yeni bir zemin oluşturmuştur. Sağlık hizmeti sunucularının başvuru nedenleri, teşhis ve bakım sürecini tek sınıflandırmayla yapmasını sağlamıştır.

Klinik Kodlayıcı Çalışma Standardı

Kaliteli klinik kodlama yapılabilmesi için personelin tam zamanlı çalışması ve günde en fazla 50 ile 70 arasında kodlama yapması öngörülmüştür. Ayrıca kodlayıcıların tek bir odada, bilgisayar donanımı ve tıp sözlüğü gibi araçlarla desteklenmesi gerekir.

Sınavda Dikkat Et

ICD-10 unvanının alfanumerik bir yapıya sahip olduğunu ve ilk basamağında harf, diğer basamaklarında rakam bulunduğunu kesinlikle unutmayın; sınavda sıkça karıştırılır.
Kama simgesi (†) etyoloji ve altta yatan nedeni gösterirken, yıldız simgesi (*) vücut bölgesini gösterir ve asla tek başına kullanılamaz.
Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) ICD'den sorumluluğunun 1948 yılındaki 6. konferanstan itibaren başladığı tarih sorularda kritik bir detaydır.
ICD-10'un üç ciltten oluştuğunu (1. Cilt Tabular Liste, 2. Cilt Kullanım Kılavuzu, 3. Cilt Alfabetik Dizin) ezberleyin.
Hastalık sınıflandırma bilimi olan 'Nosoloji' ile sağlık olaylarının dağılımını inceleyen 'Epidemiyoloji' kavramlarının tanımlarını karıştırmayın.
ICPC sisteminin birinci basamak sağlık hizmetleri ve aile hekimliği için geliştirildiğini, ICD-O'nun ise onkoloji (tümör) alanında kullanıldığını ayırt edin.
Kaliteli veri oluşturmak için klinik kodlayıcıların günde en fazla 50-70 kodlama yapması gerektiği kuralını aklınızda tutun.