← Ünite 5
Yönetimde Güncel Yaklaşımlar

Ünite 5: Sanal Organizasyonlar, Şebeke Organizasyonlar ve

IBM Fransa Stadyum Simülasyonu (1998)
1998 yılında Paris yakınlarında inşa edilecek stadyum, IBM Fransa tarafından yapımından önce sanal ortamda simüle edilmiştir. Amaç, tasarım aşamasında insan akışını analiz etmek, güvenlik birimlerini konumlandırmak ve ziyaretçilere konfor sağlamaktır.
Frauenhofer Enstitüsü Uçuş Simülatörü
Almanya Frauenhofer Enstitüsü'nde yolcuların uçuş korkusunu yenebilmesi için sanal gerçeklik tabanlı ilk uçuş simülatörü geliştirilmiştir. Katılımcılar kasklar ve elektromotor destekli podestler vasıtasıyla yaklaşık 40 dakikalık gerçekçi bir uçuş deneyimi yaşamaktadır.
Uzel Makine ve Massey-Ferguson Lisanslaması
Lisans anlaşmalarına Türkiye'den somut bir örnek olarak Massey-Ferguson marka traktörlerin Uzel Makine A.Ş. tarafından üretilmesi gösterilmektedir. Bu yöntem patentli ürünlerin yerli üreticiler tarafından yasal olarak imal edilmesini sağlar.
Nike ve Adidas Taşeronluk Modeli
Küresel ölçekte dış kaynak kullanımı ve taşeronlaştırmaya örnek olarak ABD'li Nike ve Alman Adidas markalarının spor malzemelerini Taiwan'daki bağımsız taşeron işletmelere ürettirmesi gösterilmektedir.

Anahtar Kavramlar

Sanal OrganizasyonYeteneklerin birleştirilmesi, maliyetlerin düşürülmesi ve pazarlara ulaşılması amacıyla bilgi teknolojileri ile geçici olarak birbirine bağlanmış bağımsız işletmeler ağıdır. Örneğin, aralarında hiçbir fiziksel bağ olmayan tedarikçi ve müşterilerin internet üzerinden tek bir işletme gibi çalışması bu kapsamdadır.
Sanal GerçeklikGerçekte mevcut olmayan bir olay veya varlığın, bilgi ve iletişim teknolojileri desteklenerek sanki mevcutmuş gibi hissedilmesi ve görülmesidir. Örneğin, IBM'in Paris yakınlarındaki stadyumu inşa etmeden önce bilgisayar ortamında sanal olarak tasarlaması buna örnektir.
Şebeke OrganizasyonBir mal veya hizmet üretmek için iki ya da daha fazla işletmenin aralarında işbölümüne giderek uzun süreli işbirliğine yöneldiği organizasyon yapısıdır. Örneğin, tasarımı bir ülkede, üretimi başka bir ülkede yapılan ürünlerin broker koordinasyonuyla satılmasıdır.
Aracı Organizatör (Broker)Şebeke organizasyonlarında bağımsız işletmeler hakkında bilgi toplayan, işi hangi taşeronun yapacağına karar veren ve birbirinden ayrı birimlerin faaliyetlerini uyumlaştıran merkezî birimdir.
Dahili Şebeke OrganizasyonuTemel faaliyetlerin farklı birimler tarafından yürütüldüğü ancak tüm kaynakların aynı işletme veya holding bünyesinde kaldığı yapı türüdür. Örneğin, bir holdingin malzeme satın alma işlemlerini sadece bu alanda uzmanlaşmış kendi içindeki bir şirket üzerinden yürütmesidir.
Dengeli Şebeke OrganizasyonuBelirli bir mal veya hizmeti üretmek için gerekli kaynakların birbirinden tamamen bağımsız işletmelerin elinde bulunduğu ve sürecin lider bir işletme tarafından koordine edildiği yapıdır. Örneğin, Toyota'nın geniş ölçüde kullandığı otomobil üretim modeli bu türdür.
Dinamik Şebeke OrganizasyonuSabit bir ana veya lider işletmenin bulunmadığı, şebekedeki işletmelerin piyasa mekanizmasına göre serbestçe hareket ettiği ve broker koordinasyonuyla işbirliği yaptığı yapıdır. Ortak girişimler (joint venture) bu türe örnek oluşturur.
Stratejik Ortaklıkİki ya da daha fazla bağımsız işletmenin, belirli bir stratejik amacı gerçekleştirmek ve güçlerini birleştirmek için yaptığı her türlü işbirliği ve dayanışma faaliyetlerinin genel adıdır.
Sinerji (Sinerji Etkisi)Bir bütünün, kendisini oluşturan parçaların toplamından daha büyük ve etkili olmasını ifade eden kavramdır (2+2=5 formülüyle açıklanır).
Lisans AnlaşmalarıPatent hakkı ile korunan belirli bir ürünün geliştirilmesi veya pazarlanmasına, belirli süre ve ücret karşılığında izin veren işbirliğidir. Örneğin, Massey-Ferguson traktörlerinin Uzel Makine A.Ş. tarafından üretilmesidir.
Dış Kaynaklardan Yararlanma (Outsourcing)Bir işletmenin ana faaliyet konusu dışındaki destek fonksiyonlarını (güvenlik, yemek, taşımacılık vb.) uzman dış işletmelere devretmesidir. Örneğin, Nike spor malzemelerinin Taiwan'daki taşeron işletmeler tarafından üretilmesidir.
Fason İmalatTekstil sektöründe sıkça kullanılan, bir malın üretiminin kuruluş safhasından itibaren başka bir işletmeye planlı bir şekilde ısmarlanması yöntemidir.
Üretim İmtiyaz Hakkı (Franchising)Tekel durumundaki bir üreticinin, mallarını ve hizmetlerini belirli bir bölgede satma hakkını bağımsız bir girişimciye ana işletmenin standartları altında devretmesidir. Örneğin, McDonald's veya Burger King restoranları bu modelle işletilir.
Ortak Girişim (Joint Venture)İki ya da daha fazla işletmenin kendi öz yetenekleri doğrultusunda faaliyetlerini birleştirerek kendileri dışında ayrı bir kimliği olan yeni bir işletme kurmalarıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Sansu ve Nestle Waters Birleşmesi

Türkiye şişelenmiş su sektöründe Sanko Holding bünyesindeki Sansu şirketi, küresel dev Nestle'nin Nestle Waters şirketiyle birleşmiştir. Süreç sonucunda marka önce Sansu olarak kalmış, daha sonra Nestle Pure Life adını almıştır.

TAV (Tepe-Akfen-Vie) Ortak Girişimi

İstanbul Havalimanı'nın yap-işlet-devret formülüyle inşa edilmesi ve işletilmesi amacıyla Türk Tepe ve Akfen grupları, Avusturyalı Vie şirketiyle ortak bir girişim gerçekleştirerek TAV ortak girişim grubunu kurmuştur.

Koç Holding Gıda Sektörü Birleşmesi (2002)

Koç Holding 2002 yılında SEK, Pastavilla ve Maret şirketlerini Tat Konserve çatısı altında birleştirerek 200 milyon Euro cirolu yeni bir yapı oluşturmuştur. Bu birleşme ölçek ekonomisinden yararlanarak şirkete büyük tasarruf ve rekabet gücü kazandırmıştır.

Elco-Brandt ve Merloni Beyaz Eşya Satın Almaları

İsrail Elco ve İspanya Fagor firmalarının Brandt operasyonlarını satın almasıyla oluşan Elco-Brandt şirketi daha sonra İtalyan Ocean'ı almıştır. İtalyan Merloni ise 2001 yılında İngiliz GDA şirketinin %50 hissesini devralmıştır.

Uluslararası Şişelenmiş Su ve Gıda Operasyonları

Litvanyalı Snaige şirketi Slovak Novy Calex firmasını bünyesine katarken; Amerikalı Whirlpool şirketi Polonyalı Polar ve Meksikalı Vitromatic şirketlerinin tüm hisselerini satın alarak küresel ağını genişletmiştir.

Toyota Otomotiv Sektörü Modeli

Toyota firması tarafından çok geniş anlamda kullanılan dengeli şebeke organizasyonu modeli, işletmenin sabit masraflarının azaltılmasında ve üretim kalitesinin artırılmasında son derece etkili bir endüstriyel uygulamadır.

Sınavda Dikkat Et

  • Sanal organizasyonların kalıcı değil, proje bazlı ve geçici olduğunu unutmayın; pazar fırsatları bittiğinde yapılar dağılır.
  • Şebeke organizasyonlarındaki 'broker' (aracı organizatör) kavramını ve işlevini iyi kavrayın, sınavda sıkça soru olarak gelmektedir.
  • Dahili, dengeli ve dinamik şebeke organizasyonlarının birbirlerinden farklarını (özellikle lider işletme varlığı ve kaynak sahipliği açısından) karıştırmayın.
  • Sinerji etkisinin (2+2=5) stratejik ortaklıklar sonucunda ortaya çıkan artı değeri ifade ettiğini unutmayın.
  • Taşeronlaştırma ile fason imalat arasındaki ince farka dikkat edin; fason imalat kuruluş aşamasından itibaren planlanır.
  • Şebeke ve sanal organizasyonlar arasındaki ilişkiyi hatırlayın: Her sanal organizasyon bir şebeke organizasyonudur ancak her şebeke organizasyonu sanal değildir.
  • Stratejik ortaklıkların yararları ile sakıncalarını ayırt edebilmek için ekonomiklik ölçeği ve risk azaltma gibi maddelerin yarar grubunda olduğunu unutmayın.